122 ~ Πωλ Βάντερμπορχτ: Από δωμάτιο ξενοδοχείου στην Πάτρα

Paul Vanderborght (1899-1971)
"της Αριάδνης το χρυσό νήμα θα το ξαναβρούμε
και το άδολο ήθος των λιμανιών μες στου πρωιού το γλαυκό αγέρι,
και της φασκομηλιάς το άρωμα, την οσμή του θύμου."


Δωμάτιο ξενοδοχείου στην Πάτρα

Αφήστε μας μόνους εδώ, μακρυά απ' των όχλων το κοπάδι:
Πάρα πολύν καιρό έχουμε κ' οι δυο μας ταξιδέψει.
Το μεγάλο δωμάτιο, γλυκό στα κουρασμένα μας κορμιά 'ναι.
Σιωπή ύστερ' από τις κραυγές των τραίνων, των νερών τον σάλο...

Δεν είναι τίποτα αγαπητότερο για την κούρασή μας
από το φιλικό δέξιμο αυτών των δροσερών μικρών κλινών,
και το καθάριο νερό που τις ρυτίδες και τις θλίψεις σβήνει...
Δεν είναι τίποτα αγαπητότερο για τη μοναξιά μας.

Απ' το κλειστό παράθυρό μας φαίνεται ολόκληρο το παλιό λιμάνι.
Ο αέρας σηκώνεται και στο σκαρί των καραβιών απάνω πέφτει.
Κάτω απ' τα γκρίζα σύννεφα, πίσω απ' τα τζάμια,
η φλόγα ενός τριαντάφυλλου στη δύση ανθίζει.

Ω ιστοί μπρος στο βουνό και στον όρμον ορθωμένοι,
άνθρωποι ανάμεσα στα κύματα αυτά, στην προκυμαία,
τι περιμένετε; Ποιο κάλεσμα ναυτών καινούργιο;
Στην εξοχή κατηφορίζει η νύχτα απ' τα γαλάζια βράχια...

θα κοιμηθώ σε λίγο, βασιλιά της Ιθάκης, Οδυσσέα.
Βρήκες και πάλι το νησί σου εκεί κάτω, πέρα
στις τελευταίες αχτίδες του βραδιού; Έκλαψες τάχα
τον νεαρό αγκαλιάζοντας Τηλέμαχό σου;...

Κουράστηκες από έρωτες αβέβαιους, επιτέλους,
από τα ριψοκίνδυνα ταξίδια σου και τις πανουργιές σου;
Σ' όλον τον τόπο κατεβαίνει η νύχτα από γαλάζια βράχια.
Πάτρα! Καράβια αγκυροβολημένα. Πού 'ναι οι καπετάνιοι;

Με τα μάτια σ' αγγίζω, λιμάνι παλιό, βιβλίο με εικόνες
ανοιγμένο για τ' ουρανού και των θαλασσινών τούς φίλους.
Ήρωες, θαλασσοπόροι κ' έμποροι σταφίδας,
τον ύπνο των καλών παιδιών λικνίσετε, λικνίσετέ μας!

μτφ: Άρης Δικταίος


Ξενοδοχείο στο λιμάνι της Πάτρας - φωτ: tobi.heinrich

__ __ __ __

Η πόλη

Μια δύναμη, που ήταν, μαζί, γλυκιά και φοβερή, έσφιξε τα φρένα του αυτοκινήτου, σιγάνεψε τη θορυβώδη κούρσα... Η μηχανή, όπου φυσούσαν όλοι οι μοντέρνοι Ήφαιστοι, ξαναβρήκε τον ρυθμό μιας ανάσας ανάλαφρης. Κι όπως αφήναμε πίσω μας την κώμη της Ελευσίνας, στα πλευρά του χαλύβδινου ζώου κολλήσανε δυο λευκές φτερούγες από φως.

Σα να μας ωδηγούσε μια εξημμένη δύναμη πάνω σ' έναν δρόμο ανοιγμένο απ' αυτήν, φαρδύ και στιλπνό σαν καθρέφτη και σα να 'ταν η μοίρα μας ν' αφηνόμαστε έτσι, να γλιστρούμε ανάμεσα γης κι ουρανού. Ο άνθρωπος στο τιμόνι σώπαζε στη σκιά: δεν ήταν πια παρά ένα ασαφές σχήμα, υποταγμένο στον ρυθμό του υπέρτατου σταθμού.

Η νύχτα είχε απλωθή μαλακά στην Αττική... Οι δυο φτερούγες από λάμψη έγειραν λίγο: τα δυο φανάρια ανάγγειλαν την κορυφή ενός απέραντου ιπποδρομίου. Κι άξαφνα, μπροστά μας, αυτή η απότομη κι ολοκληρωτική φωτοχυσία, αυτά τα περιδέραια από διαμάντια πάνω σ' έναν μαύρο λαιμό. Από τα βουνά ως κάτω στη θάλασσα: οι λάμπες. Από τον βράχο ως κάτω στο σκοτεινό νερό: η ζωή. Και μέσα στη νύχτα όλων των αιώνων που την αγάπησαν: η ΑΘΗΝΑ!

μτφ: Άρης Δικταίος


Αθήνα (φωτ: Yanna D.)

__ __ __ __

Κρητική αρμονία

Άκου που η θάλασσα η θορυβώδης ανασαίνει... Η μέθη
ανεβαίνει: είναι η ώρα του μεσονυχτιού.
Σαν γιγάντιο δελφίνι μάς φέρνει το καράβι
κατά τα πρώτα τού τερατώδους νησιού βράχια.

Σκαλισμένος στη σκιά κι ορθός, με τα δυο χέρια του στη ρόδα
ο νεαρός τιμονιέρης θερίζει τα στάχυα των κυμάτων.
Το γέλιο αυτό, κι αυτό το παραλήρημα των λυγμών άκου:
είναι οι σειρήνες που γλιστρούν κάτω απ' το σίδερο της πρώρας.

Άσε να 'ρθούν η σκωπτική τρυφερότητα κ' η αγάπη.
— Οι αναμνήσεις στη θάλασσα έχουνε τη μορφή ανέμου. —
Το παρελθόν σε καταδιώκει, μα κοίταζε εμπρός σου:
Νυχτοφύλακα, ωχρέ νυχτοφύλακα, να η κρητική νύχτα.

Ο άνθρωπος με του ταύρου το μέτωπο μάς καιροφυλακτεί στο περιγιάλι
με την κτηνώδη πείνα του και με το φλογερό του πνεύμα.
Να ζήσουμε! Ξέρεις πώς μας αρπάζει τάχα ο πυρετός
που τόση λάσπη ανακατεύει με την αιχμάλωτη ψυχή μας;

Μα της Αριάδνης το χρυσό νήμα θα το ξαναβρούμε
και το άδολο ήθος των λιμανιών μες στου πρωιού το γλαυκό αγέρι,
— φαντασία! — και της φασκομηλιάς το άρωμα, την οσμή του θύμου.
Τα παιδικά, χωριάτικα χρόνια μας, θα τα ξαναβρούμε.

Τώρα, ας ονειρευτούμε. Λάμπει η σελήνη σαν κυκλώπειο μάτι
και το πελιδνό βλέμμα της περίεργα φωτίζει
τον κύκλο όπου περνούμε, από έναν αγαπώντα τραβηγμένοι,
ενώ ο γεννούμενος ύπνος μάς τυλίγει...

Μεσάνυχτα... Στοχαστικέ νυχτοφύλακα, διακρίνεις κιόλας
στη σκοπιά σου τη θεά με τα γυμνά στήθη,
τους μπλεγμένους πολύποδες, τ' απλοϊκά κατσίκια
και, υποταγμένη στην παλιά μαγεία, την Κρήτη;

μτφ: Άρης Δικταίος


Κρήτη, στο φαράγγι της Σαμαριάς  (φωτ: amcgore)

__ __ __ __

Χρησμός της Πυθίας

Όχι, δεν ξέρετε πια να εξηγήτε τα σημάδια,
άνθρωποι, παλιοί εχθροί, του παρελθόντος σκλάβοι.
Κυκλοφέρετε, φτωχά λαβωμένα κοπάδια'
μασσήσετε το πράσινο όνειρο που ανάξιοι του είστε.

Του κάκου μιαν απλή αρμονία σας ενθυμίζω:
αυτά τα ζαρωμένα αρνάκια στου βοσκού τα μπράτσα,
το τυρί και το μέλι που προσφέρθηκαν στον ξένο,
κατά την ηρεμούσα βασιλεία της Αμφικτυωνίας.

Ξεμάθατε την μεγαλειότητα των δέντρων,
την ειρήνη των λιόδεντρων, των αμνών τη γλύκα.
Θυμούμαι τον χρυσόν αιώνα που σκαλίζατε πάνω
στο μαρμαρένιο διάζωμα το θείο θαύμα.

Είναι καιρός, ενωθήτε: η γη υποφέρει.
Τον πόλεμο των πολιτειών θ' αρχίσετε πάλι;
Τρέμω από φρίκη κ' ελπίδα. Οι λάμψεις πάλλουν
μέσα στη νύχτα που το βάραθρο αυτό θα πλημμυρίση.

Κοιλάδα βαθιά και γυμνή όπου ζη ο ιερός ίσκιος.
Κοιλάδα με τα λιόδεντρα που προς τη θάλασσα πηγαίνουν.
Τα βράχια αυτά ευλογώ, αυλάκι πικρού κόσμου μέσα
από λέξεις στο σφιγμένο λαρύγγι μου φυλακισμένες.

Η Ευρώπη πεθαίνει. Η Ευρώπη γεννιέται. Ιδού ο κανόνας
που θα χτίση τον καινούργιο ναό των ανθρωπίνων..
Ω Δελφοί, ελευθερώσετε τις φλόγες σας στα χέρια μου πάνω,
για να κάμω εν ειρήνη το πέταγμα των αετών να θριάμβευση!

μτφ: Άρης Δικταίος

__ __ __ __

Ο βραβευμένος για την ποιητική συλλογή του "Ελλάδα", Paul Vanderborght γεννήθηκε στην Βαλλωνική περιοχή του Βελγίου (Φραν-λε-Γκοσλί - Les Bons Villers). Το 1918 ολοκλήρωσε τις γυμνασιακές του σπουδές φοιτώντας στο τμήμα Λατινικών-Ελληνικών, και το 1925 απέκτησε τον τίτλο του διδάκτορα Φιλοσοφίας και Φιλολογίας από το Ελεύθερο Πανεπιστήμιο των Βρυξελλών. Από το 1940, και μέχρι την συνταξιοδότησή του, δίδαξε στο Athénée royal de Mons αφήνοντας τις καλύτερες εντυπώσεις στους μαθητές του. Αγάπησε και υποστήριξε την ελληνική γλώσσα και συμμετείχε στην αποστολή των εκπαιδευτικών που η Βελγική κυβέρνηση έστειλε στην Αίγυπτο, υπό την εποπτεία του λαμπρού ελληνιστή, βυζαντινολόγου Ανρί Γκρεγκουάρ. Με δική του πρωτοβουλία, το 1929, ιδρύθηκε η επιτροπή για την ανέγερση μνημείου προς τιμήν του Άγγλου ποιητή Ρούπερτ Μπρουκ, που άφησε την τελευταία του πνοή στην Σκύρο. Στην επιτροπή συμμετείχαν γάλλοι συγγραφείς και οι έλληνες Κωνσταντίνος Π. Καβάφης και Νίκος Καζαντζάκης.

- τα ποιήματα είναι από
την Ανθολογία Βέλγων ποιητών - Ι. Οι γαλλόφωνοι
Εκδόσεις Γ. Φέξη, 1969
Εικόνες, φωτογραφίες: users.skynet.be, flickr.com,
les-bons-villers.be

118 ~ Ντάνιελ Μέντελσον: Σ' ένα μαγαζάκι στην Τρίπολη

Daniel Mendelsohn (1960)
"Άρχισα να αποστηθίζω ένα ποίημα την ημέρα,
χωρίς καλά καλά να καταλαβαίνω τι έλεγαν,
αφού δεν γνώριζα παρά τα αρχαία ελληνικά."

«Ήταν στις αρχές του '90 και ως πτυχιούχος της Κλασικής Φιλολογίας στο Πρίνστον πήρα μια υποτροφία για το θερινό τμήμα της Αμερικανικής Αρχαιολογικής Σχολής στην Αθήνα. Όλη μέρα ήμασταν μέσα σε ένα πούλμαν και πηγαίναμε από τον έναν αρχαιολογικό χώρο στον άλλον. Τότε κατάλαβα ότι δεν με ενδιέφερε καθόλου να ξυπνώ στις τέσσερις το πρωί και να σκαρφαλώνω σε ένα βουνό για να κάτσω να κοιτάζω μια τρύπα στο έδαφος. Ήμουν αναμφισβήτητα άνθρωπος των γραπτών πηγών... Και είχα διαβάσει όλα τα βιβλία που είχα κουβαλήσει μαζί μου, είχα ξαναδιαβάσει πέντε φορές τα «Απομνημονεύματα του Αδριανού» της Γιουρσενάρ και δεν άντεχα άλλο. Ώσπου μια μέρα σταματάμε κάπου στην Πελοπόννησο, στην Τρίπολη νομίζω, για να πάμε στην τουαλέτα, και βλέπω ένα μαγαζάκι με φρούτα και ψιλικά, οπότε πάω να ζητήσω μήπως υπάρχει κανένα βιβλίο για να εξασκήσω τα νέα ελληνικά μου. Είχε ένα μονάχα και ήταν τα «Ποιήματα» του Καβάφη από δεύτερο χέρι, στην έκδοση του '63 από τον Σαββίδη! Άρχισα λοιπόν να αποστηθίζω ένα ποίημα την ημέρα, χωρίς καλά καλά να καταλαβαίνω τι έλεγαν, αφού δεν γνώριζα παρά τα αρχαία ελληνικά κι από τη δημοτική ό,τι είχα ακούσει από τη γιαγιά του φίλου μου, τη Mrs Angelopoulos, γειτόνισσά μας στο Λονγκ Άιλαντ, όταν ήμουν μικρός. Δεν πείραζε όμως. Ο Καβάφης έσωσε τη ζωή μου και στη συνέχεια την κατέκτησε! Έτσι λοιπόν, επιστρέφοντας στο Πρίνστον, γράφτηκα στα μαθήματα Νέων ελληνικών.»

από συνέντευξη στην Μικέλα Χαρτουλάρη (Τα Νέα, 13 Απριλίου 2012)


Κεντρικός εμπορικός δρόμος στην Τρίπολη (φωτ: flickr.com, από Lena_K.)

__ __ __ __

Ένα μεταχειρισμένο, λοιπόν, βιβλίο, το μοναδικό που ο Ντάνιελ Μέντελσον βρήκε στο μαγαζάκι της Τρίπολης και που αγόρασε για να εξασκήσει τα νέα ελληνικά του, ήταν η συνάντηση που "του έσωσε τη ζωή και στην συνέχεια την κατέκτησε". Συγγραφέας και μεταφραστής, γεννημένος στο Λονγκ Άιλαντ, εργάσθηκε ως δημοσιογράφος, αρθρογράφος και κριτικός και σπούδασε στα πανεπιστήμια της Βιρτζίνια και του Πρίνστον. Έγινε διεθνώς γνωστός με το βιβλίο του "Lost" που μεταφράστηκε σε πoλλές γλώσσες και απέσπασε σημαντικά βραβεία. Στην Ελλάδα κυκλοφόρησε το 2010 από τον εκδοτικό οίκο Πόλις, σε μετάφραση Μαργαρίτας Ζαχαριάδου. Το σημείωμα που ακολουθεί είναι από την Βιβλιονέτ:

Ο Ντάνιελ Μέντελσον γεννήθηκε το 1960 στο Long Island. Σπούδασε αρχαία ελληνική και λατινική φιλολογία στα πανεπιστήμια της Βιρτζίνια και του Πρίνστον, όπου και ανακηρύχθηκε διδάκτωρ. Δίδαξε στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον και, από το 2006, είναι καθηγητής στο Bard College. Οι κριτικές για τους "Χαμένους" ήταν διθυραμβικές και το βιβλίο σημείωσε μεγάλη εμπορική επιτυχία. Έχει μεταφραστεί σε δώδεκα γλώσσες. Ο Ντάνιελ Μέντελσον έχει μεταφράσει στα αγγλικά τα ποιήματα του Κ. Π. Καβάφη, τα οποία εκδόθηκαν το 2009 σε δύο τόμους, με δική του εισαγωγή και σχόλια.




Since Nine

Half past twelve. The time has quickly passed
since nine when I first turned up the lamp
and sat down here. I’ve been sitting without reading,
without speaking. With whom ought I to speak,
so utterly alone within this house?

The apparition of my youthful body,
since nine when I first turned up the lamp,
has come and found me and reminded me
of shuttered perfumed rooms
and of pleasure spent—what wanton pleasure!
And it also brought before my eyes
streets now made unrecognizable by time,
bustling city centres that are no more,
and theaters and coffeehouses that existed long ago.

The apparition of my youthful body
came and also brought me cause for pain:
deaths in the family;…separations...;
the feelings of my loved ones, the feelings of
those long dead which I so little valued.

Half past twelve. How the time has passed.
Half past twelve. How the years have passed.

Translated by Daniel Mendelsohn

__ __ __ __

Μ.Χ.: Γιατί όμως αποφασίσατε να τον μεταφράσετε; Δεν ήταν καλές οι υπάρχουσες μεταφράσεις στα αγγλικά;

D.M.: Κάθε μετάφραση «συνεργάζεται» με προηγούμενες μεταφράσεις, αποκρίνεται στις άλλες μεταφράσεις, χωρίς να σημαίνει ότι αυτές δεν είναι καλές. Η μετάφραση του Καβάφη από τους Κήλυ και Σέραρντ λ.χ. είναι θαυμάσια: η πρώτη που συλλαμβάνει τη νεωτερικότητα του Καβάφη. Αλλά, όπως γνωρίζουμε, η κάθε μετάφραση δεν μπορεί να αποδώσει παρά ένα μόνο στοιχείο του πρωτοτύπου. Τον Κήλυ λοιπόν τον απασχολεί κυρίως ο τόνος, ενώ εμένα το μέτρο, ο ρυθμός, η στιχουργική, η ρίμα...

Ωστόσο, για την απόφασή μου πάλι έπαιξε ρόλο η τύχη. Το 1996, ένας φίλος φίλου μου, γνωστός φωτογράφος, μου ζήτησε να μεταφράσω μερικούς στίχους με αφορμή κάποιες καλλιτεχνικές φωτογραφίες που ετοίμαζε εμπνευσμένος από τον Καβάφη. Το Ιδρυμα Ωνάση μού έδωσε μια υποτροφία για να δουλέψω και κάποια στιγμή με κάλεσαν στα εγκαίνια. Ολη η ελίτ ήταν εκεί, αλλά αυτό που είδα με έκανε να ντραπώ τόσο πολύ! Ηταν σκέτη πορνογραφία! Εικόνες γυμνών νεαρών Νεοϋορκέζων, εντελώς ξένες προς το πνεύμα του Καβάφη. Μεταξύ των καλεσμένων ήταν όμως και μια επιμελήτρια των εκδόσεων Knopf, που μου πρότεινε να μεταφράσω ολόκληρο τον Καβάφη! Το έκανα, και μάλιστα πρόσθεσα σημειώσεις για τις ιστορικές αναφορές στα ποιήματά του, αφού ο Καβάφης κάνει εκλεπτυσμένα σχόλια για πρόσωπα και πράγματα, που είναι άγνωστα στο ευρύτερο αγγλοσαξονικό κοινό. Αυτή η υπόθεση μου πήρε 14 χρόνια!

Μ.Χ.: Τι σας δίδαξε ο Καβάφης;

D.M.: Μετά το 2002, ενώ μετέφραζα άρχισα να γράφω και τους «Χαμένους». Και σήμερα έχω καταλάβει ότι η εξοικείωσή μου με τον Καβάφη με επηρέασε στον τρόπο με τον οποίο προσέγγισα τη σύγχρονη Ιστορία. Αφού δεν κατάφερα να καλύψω τα κενά που είχα για τον τρόπο με τον οποίο χάθηκαν οι συγγενείς μου συνειδητοποίησα ότι τα ανθρώπινα κατορθώματα δεν αποτελούν προϋπόθεση της Ιστορίας. Κι αυτό το ήξερε ο Καβάφης καλύτερα απ' όλους.

Μ.Χ.: Είστε ο πρώτος που μετέφρασε τα λεγόμενα «Ατελή» ποιήματα του Καβάφη στα αγγλικά. Ποιο είναι το ενδιαφέρον τους σε σχέση με τα 154 ποιήματα του «Κανόνα»;

D.M.: Πρόκειται για ποιήματα που τα επεξεργαζόταν κατά την τελευταία δεκαετία, την πιο δημιουργική, της ζωής του. Ορισμένοι υποστηρίζουν πως δεν θα έπρεπε να μεταφραστούν, όμως εγώ πιστεύω πως ήταν μια σωστή απόφαση του Μανόλη Σαββίδη ως θεματοφύλακα του Αρχείου Καβάφη. Διότι ο Καβάφης είναι ένα κεφάλαιο του πολιτισμού μας και πρέπει ολόκληρο το έργο του να είναι προσβάσιμο. Αυτά τα ποιήματα, μας δείχνουν τι τον ενδιέφερε και, γενικότερα, πώς δουλεύει το μυαλό ενός μεγάλου ποιητή.

από την συνέντευξη για Τα Νέα

__ __ __ __

. .

- το μεταφρασμένο ποίημα είναι από
τον Επίσημο Δικτυακό Τόπο του Αρχείου Καβάφη (cavafy.com)
- φωτογραφίες: davidetceline.fr, flickr.con, tabletmag.com
- εξώφυλλα βιβλίων: danielmendelsohn.com

113 ~ Ούγκο φον Χόφμανσταλ: Στιγμές στην Ελλάδα

Hugo von Hofmannsthal (1874–1929)
"Εδώ γεννήθηκε ο άνθρωπος, όπως τον εννοούμε.
Διότι εδώ γεννήθηκε το μέτρο."


"Απ' όλα τα ταξίδια μας, αυτό στην Ελλάδα είναι το πιο πνευματικό. Από αυτή την ημιφιλήδονη περιέργεια – συχνά κρυφό υπόβαθρο τόσων πολλών ταξιδιών – λίγη μένει για να επισπεύσει την άγουσα προς την Ελλάδα. Και όταν, προτού ακόμα πατήσουμε στις ακτές της, μας υποδέχεται μ' αυτό που στο ελάχιστο είχαμε διανοηθεί - το μαγευτικό και ολότελα ανατολίτικο άρωμά της, απόσταγμα από άνθη πορτοκαλιάς, από ακακίες, δάφνες και θυμάρι -, για μια φευγαλέα στιγμή, σχεδόν ξαφνιαζόμαστε.

Το δικό μας ταξίδι, ήταν ένα πνευματικό προσκύνημα, και είχαμε λησμονήσει ότι από αυτό το τοπίο θα μπορούσε να αναδοθεί ένα άλλο άρωμα από αυτό και μόνον των αναμνήσεων." - ΗvΗ
-Picturesque Greece-
μτφ: Ιωάννα Μοάτσου-Στρατηγοπούλου


Κέρκυρα, Σιδάρι

Ο αυστριακός Ούγκο φον Χόφμανσταλ - συγγραφέας, ποιητής, λιμπρετίστας, δραματουργός και δοκιμιογράφος -, σημαίνων εκπρόσωπος της αυστριακής λογοτεχνίας που είχε διακριθεί από πολύ νεαρή ηλικία, αποβιβάζεται στην Κέρκυρα στις 30 Απριλίου του 1908. Χωρίς να σταθμεύσει στο νησί, ξεκινά το ταξίδι του για την ΑΘήνα, για να συνεχίσει το οδοιπορικό του με τη συντροφιά δύο φίλων με τους οποίους συνταξίδευσε: του αγγλογερμανού συγγραφέα, διπλωμάτη και πάτρωνα της σύγχρονης τέχνης, κόμη Χάρρυ Κέσσλερ, και του σπουδαίου γάλλου ζωγράφου και γλύπτη Αριστίντ Μαγιόλ. Το ταξίδι των τριών ανδρών στην Ελλάδα, δεν περιλαμβάνει πολλούς προορισμούς ούτε είναι μεγάλο. Σταθμοί τους η Αθήνα, οι Δελφοί, η μονή του Οσίου Λουκά και η Χαιρώνεια. Το βιβλίο Στιγμές στην Ελλάδα περιέχει συγκεντρωμένα τέσσερα κείμενα με εντυπώσεις από το ταξίδι αυτό, δημοσιευμένα σε περιοδικά και λευκώματα, σε διάστημα εννέα ετών (1908-1917). - (Κ.σ-Μ)

Το βιογραφικό και τα αποσπάσματα που ακολουθούν, είναι από το βιβλίο:

... όλη εκείνη την ώρα και την επόμενη έως τη Χαιρώνεια και όσες ακολούθησαν, μέχρι το τρένο, που μας μετέφερε διαμέσου της Βοιωτίας και της Αττικής, να μπει στο σιδηροδρομικό σταθμό της Αθήνας, ενώπιόν μου περνούσε ένα τοπίο χωρίς όνομα. Τα βουνά καλούσαν το ένα το άλλο. Οι χαράδρες ήταν πιο ζωντανές και από πρόσωπα. Κάθε μικρή ρυτίδα στις μακρινές πλαγιές των λόφων ζούσε. Και όλα αυτά μου ήταν τόσο κοντινά όσο και οι φύτρες των ίδιων μου των χεριών. Ήταν ό,τι ποτέ πλέον δεν θα ξαναδώ: το δώρο της φιλοξενίας όλων των μοναχικών οδοιπόρων που συναντήσαμε.

Μια φορά μόνον αποκαλύπτεται ό,τι είναι ζωντανό, μια φορά κάθε τοπίο και ολότελα. Όμως μονάχα σε μια συγκλονισμένη καρδιά.

-Στιγμές στην Ελλάδα-
μτφ: Έλενα Νούσια

Η μονή του Οσίου Λουκά
...Η μονή πρέπει να βρισκόταν πολύ κοντά, εκατό βήματα ή λιγότερο, και απορούσαμε που δεν την βλέπαμε. Στον αριστερό τοίχο φάνηκε μια μικρή ανοιχτή πόρτα. Στην πόρτα ακουμπούσε ένας μοναχός. Το μαύρο μακρύ ένδυμα, το μαύρο ψηλό κάλυμμα της κεφαλής, η γαλήνη με την οποία, μέσα σ' εκείνη την παραδείσια μοναξιά, παρακολουθούσε με το βλέμμα τους επισκέπτες που πλησίαζαν, όλα πάνω του, τον έκαναν να θυμίζει μάγο. Ήταν νέος, είχε μακριά πυρρόξανθη γενειάδα, όπως στα βυζαντινά εικονίσματα, αετίσια μύτη, ανήσυχα, οχληρά, σχεδόν γαλανά μάτια. Για χαιρετισμό υποκλίθηκε, ανοίγοντας τα δυο του χέρια. Οι τρόποι του είχαν κάτι το θεληματικό. Ξεπεζέψαμε κι αυτός προπορεύτηκε. Διασχίσαμε έναν πολύ μικρό περιτοιχισμένο κήπο και περάσαμε σ' ένα κελί, όπου μας άφησε μόνους. Στο κελί δεν υπήρχαν παρά τα απολύτως αναγκαία. Κάτω από ένα βυζαντινό εικόνισμα της Θεοτόκου έκαιγε ένα καντήλι. Απέναντι από την είσοδο, μια ανοιχτή πόρτα οδηγούσε σ' ένα μπαλκόνι. Βγήκαμε έξω και καταλάβαμε ότι βρισκόμαστε στο εσωτερικό της μονής. Η μονή ήταν χτισμένη στην πλαγιά του βουνού και το κελί μας, που ήταν ισόγειο, αν έμπαινε κάποιος από τον κήπο, βρισκόταν από εδώ δύο ορόφους ψηλότερα από την αυλή. Η παλιά εκκλησία, με τη λάμψη του βραδινού στους χιλιόχρονους κοκκινωπούς τοίχους και τους τρούλους της, έκλεινε τη μια πλευρά. Οι άλλες τρεις σχηματίζονταν από σπίτια, σαν αυτό στο οποίο βρισκόμαστε, με μικρά ξύλινα μπαλκόνια, σαν αυτό στο οποίο στεκόμαστε. Τα σπίτια ήταν ακανόνιστου σχήματος και διαφορετικών χρωμάτων και τα μικρά μπαλκόνια ανοιχτογάλαζα ή κιτρινωπά ή πρασινωπά. Ένα είδος loggia, που έμοιαζε με κινητή γέφυρα, ένωνε το σπίτι το οποίο σχημάτιζε τη γωνία με την εκκλησία. Ορισμένα πράγματα έδειχναν απροσμέτρητα παλιά, άλλα, πάλι, κατασκευασμένα το πολύ πριν μια γενιά. Τα πάντα απέπνεαν ειρήνη και μια ευφορία διαποτισμένη από γλυκές ευωδιές.


Η μονή του Οσίου Λουκά - Ελικώνας, Βοιωτία (panoramio.com - Φωτάκος)

[....] «Αθανάσιε!» φωνάζει ο μοναχός από το μπαλκόνι, «Αθανάσιε!». Ή, μάλλον, δεν φωνάζει, απλώς λέει αυτό το όνομα, ήρεμα, σ' έναν ελαφρά προστακτικό τόνο. «Τι συμβαίνει, Αθανάσιε;» «Οι φιλοξενούμενοι μας, οι δύο επισκέπτες. Βγήκαν περίπατο.» «Καλά, προσοχή στα σκυλιά.» Τα λόγια που ανταλλάσσονται, λιγοστά. Η συνομιλία μεταξύ του ιερέως και του παραγιού, σύντομη. Ο τόνος της όμως από την εποχή των γεναρχών. Λιγοστά και όσα τον συνθέτουν: άθικτη αυτοδυναμία ιερατικής κυριαρχίας, ένας απαλός τόνος αδιαμφισβήτητης εξουσίας, φιλοξενία, η οποία ασκείται ήρεμα και αυτονόητα, ο οίκος, το ιερό, περιφρουρημένος από πλήθος σκυλιών. Ωστόσο, τα ταπεινά, τα λιγοστά αυτά λόγια, ειπωμένα μέσα στη νύχτα, έχουν έναν ρυθμό που μοιάζει να κατάγεται από την αιωνιότητα. Που περικλείνει ζωή και εισχωρεί τόσο βαθιά στο παρελθόν, που ούτε οι παμπάλαιες ελιές δεν φτάνουν. Ο Όμηρος είναι αγέννητος ακόμα, όμως λόγια σαν κι αυτά, αρθρωμένα στον ίδιο τόνο, ήδη πηγαινοέρχονται από στόμα σε στόμα μεταξύ ιερέως και παραγιού. Αν έπεφτε από κάποιο μακρινό αστέρι ένα έστω και ταπεινό, αλλά ζωντανό μόρφωμα, ένα τμήμα κάποιου λουλουδιού, κάτι λιγοστό από το φλοιό κάποιου δέντρου, θα επρόκειτο ανυπερθέτως για μήνυμα, που θα μας έκανε να ριγήσουμε. Έτσι ακούστηκε κι αυτή η συνομιλία. Ο χρόνος, ο αέρας και ο τόπος είναι το παν.


Δελφοί (φωτ: flickr.com, από Templar1307)

Στο ύψος του Αποσπερίτη έλαμπε αθέατος πίσω από σκοτεινά βουνά ο Παρνασσός, και εκεί, στην πλαγιά οι Δελφοί. Στη θέση της ιερής πόλεως, κάτω από το ναό του θεού, υπάρχει σήμερα ένας χιλιόχρονος ελαιώνας, και ανάμεσα στους κορμούς των δέντρων διάσπαρτα συντρίμμια από κίονες. Όμως αυτά τα χιλιόχρονα δέντρα, παρά την ηλικία τους, είναι πολύ νέα, δεν φτάνουν μέχρι το παρελθόν, δεν έχουν προλάβει να δουν τους Δελφούς και τον Οίκο του Θεού. Το βλέμμα βυθίζεται στις εκατονταετίες τους, σαν σε πηγάδι, και σε ονειρώδη βάθη χαμηλότερα απλώνεται το Άφθαστο. Όμως εδώ το Άφθαστο είναι κοντά.

Τα αγάλματα
Εδώ οι ανασκαφές στην Αγορά, εδώ η Πνύκα, εδώ ο Άρειος Πάγος, εδώ το Βήμα, εδώ τα ίχνη των σπιτιών τους,τα πατητήρια του κρασιού, εδώ τα ταφικά μνημεία τους στην Ιερά Οδό. Εδώ η Αθήνα. Η Αθήνα; Αυτή, λοιπόν,ήταν η Ελλάδα, αυτή η αρχαιότητα. Ένα συναίσθημα απογοήτευσης με κυρίευσε. Κάθισα σ' ένα από τα συντρίμμια, που σωριασμένα καταγής έμοιαζαν να προσμένουν την αιώνια νύχτα. Σκαλοπάτι κάποιου ιερού, απροσδιόριστο θραύσμα βωμού ή θεϊκής μορφής, μεταμορφωμένο τώρα πλέον σε στρογγυλωπό κομμάτι πέτρα. Κάθισα σ' ένα από τα συντρίμμια και έστρεψα την πλάτη στους κίονες.


(από mykosmos.gr)

[....] Ξαφνικά μύρισε συνάμα φράουλες και ακακίες, γινωμένο καλαμπόκι, σκόνη των δρόμων και ανοιχτή θάλασσα. Ένιωσα τη μαγεία αυτής της ευωδιάς, στην οποία συμψηφιζόταν ολόκληρο το τοπίο. Αυτού του τοπίου, όπου έπνεαν τα ίχνη χιλιετηρίδων. Αυτού του ανέμου, που μέσα του λες και είχε αναλυθεί το χρυσάφι της αιωνιότητας. Μα δεν ήθελα να τους παραδοθώ. Έσκυψα, μάζεψα το βιβλίο μου και έκανα να φύγω. Ουτοπία η αρχαιότητα, μονολόγησα, ουτοπία η αρχή, μάταιη η αναζήτηση. Η σκληρότητα των λόγων λες και με χαροποιούσε. Τίποτε απ' όλα αυτά δεν υπάρχει εδώ. Σ' αυτόν τον τόπο, όπου ήλπιζα να τ' αδράξω με τα ίδια μου τα χέρια, η απουσία τους είναι πιο έντονη παρά οπουδήποτε αλλού. Μια δαιμόνια -κή ειρωνεία πλέκει τον ιστό της γύρω από αυτά τα συντρίμμια, που φυλάνε το μυστικό τους, ακόμη και καθώς αποσυντίθενται. Πόσο μοιάζουν μ' εκείνες τις ευωδιές! Καλούν, επίσης, σε μάταια όνειρα αφήνοντας στο στόμα μια γεύση ψεύδους.

= = = = =


Βιέννη, Graben Strasse

Ο Hugo von Hofmannstahl (Hugo Laurenz August Hofmann Edler von Hofmannstahl) γεννήθηκε στη Βιέννη το 1874. Η οικογένεια είχε εβραϊκές, ιταλικές, γερμανικές και αυστριακές ρίζες. Οι γονείς του, κυρίως ο πατέρας του, δρ. Hugo von Hofmannstahl, ανώτερος τραπεζικός υπάλληλος, φρόντισαν να λάβει ο μονάκριβος γιος τους από πολύ νωρίς μια βαθιά ανθρωπιστική παιδεία. Ο Hugo von Hofmannstahl εμφανίστηκε στους λογοτεχνικούς κύκλους ήδη ως μαθητής Γυμνασίου με τα ψευδώνυμα Loris, Loris Melikow και Theophil Morren. Παρά το νεαρόν της ηλικίας του, έγινε ισότιμα δεκτός από την ομάδα συγγραφέων της «Νέας Βιέννης» (Hermann Bahr, Arthur Schnitzler, Richard Beer-Hofmann, μεταξύ άλλων) και δημοσίευσε αμέσως στο περιοδικό Blätter für Kunst του Stephan George. Μετά την αποφοίτηση από το Γυμνάσιο, ο Hugo von Hofmannstahl άρχισε σπουδές Νομικής, που σύντομα διέκοψε για να στραφεί στη Ρομανική Φιλολογία, την οποία όμως μετά το διδακτορικό επίσης εγκατέλειψε, αφήνοντας μάλιστα ημιτελή μια υφηγεσία που προετοίμαζε σχετικά με τον Βίκτωρα Ουγκώ. Στη συνέχεια αφοσιώθηκε αποκλειστικά στις πολύπλευρες λογοτεχνικές αλλά και πολιτιστικές του δραστηριότητες (εκδοτικές ενασχολήσεις, σχέδια ίδρυσης περιοδικών, συμμετοχή στην καθιέρωση πολιτιστικών θεσμών, όπως του μουσικού φεστιβάλ του Ζάλτσμπουργκ με τους Max Reinhardt και Richard Strauss). Το 1901 παντρεύτηκε την Gertrud Schlesinger και έζησε μαζί της μέχρι το θάνατο του στο Rodaun,κοντά στη Βιέννη. Από το γάμο του απέκτησε τρία παιδιά. Πέθανε στις 15 Ιουλίου 1929, την ημέρα της κηδείας τού αυτόχειρα γιου του Franz.... ...

= = = = =


(φωτ: flickr.com, από cesare)

Η θέα από τον Ακροκόρινθο αγκαλιάζει δύο θάλασσες με πολλά νησιά, τις χιονισμένες κορυφές του Παρνασσού, τα βουνά της Αχαΐας. Το φως δημιουργεί απ' όλα αυτά κάτι, μια τάξη, που γεμίζει την καρδιά αγαλλίαση. Το καλύτερο όνομα που διαθέτουμε για αυτή την τάξη είναι «μουσική», μολονότι πρόκειται για κάτι παραπάνω από μουσική. Και τι δεν διδάσκει αυτό το φως στον στοχαζόμενο παρατηρητή! «Καμία υπερβολή, καμία ανάμιξη - βλέπε το καθετί για τον εαυτό του, μα βλέπε το στην πρωταρχική του καθαρότητα. Μη διαχωρίζεις, μη στριμώχνεις τα πράγματα το ένα πάνω στο άλλο. Τα πάντα είναι διακριτά, τα πάντα συνδεδεμένα. Να παραμένεις γαλήνιος. Ν' αναπνέεις, ν' απολαμβάνεις και να είσαι»

- Aποσπάσματα από το βιβλίο
Ούγκο φον Χόφμανσταλ, Στιγμές στην Ελλάδα
Εκδόσεις: Ύψιλον, 2007
Μετάφραση: Έλενα Νούσια
- Φωτογραφίες: theadirondackreview.com, mytripolog.com,
panoramio.com, flickr.com, mykosmos.gr, old-picture.com
- Εξώφυλλα βιβλίων: press.princeton.edu, amazon.com,
biblioasi.gr, ebooks.cambridge.org