ταξιδεύοντας

107 ~ Μισέλ Ντεόν - 3 πατρίδες: Γαλλία, Ελλάδα, Ιρλανδία

2011-11-23T18:30:00.016+02:00

Michel Déon (1919)
"γίνομαι πάλι αρτιμελής μέσα μου,
καθώς γίνομαι ένα με την Ελλάδα."

«Ξαναβάζω τα ρούχα της πόλης. Ένα κουστούμι και μία γραβάτα, κι έχω ήδη φύγει. Στις δύο η ώρα θα πάρω τη «Νεράιδα» για τον Πειραιά, μαζί με την οικογένεια Κατσίμπαλη... Περίπου όλοι οι ξένοι του νησιού φεύγουν με το απογευματινό πλοίο. Θα ξαναγυρίσουν για το Πάσχα...»
Pages grecques (ΤΑ ΝΕΑ, 9 Σεπ. 1998)

(φωτ: karavia.net)

Ο Μισέλ Ντεόν, μετά από δέκα χρόνια παραμονής στην Ελλάδα, έφυγε για μια νέα πατρίδα, την Ιρλανδία. Ξαναγυρίζει συχνά, όμως, γιατί "στην Ελλάδα έδωσε την καρδιά του κι εκείνη του την πήρε. Γι αυτό δεν κάνει μακριά της επί πολύ. Πρέπει να έρχεται συνέχεια – για να βρίσκει την καρδιά του."

= = = = =

Μέσα από τα δρομάκια της Καλύμνου, η κα Γκούλου μας συνόδευσε προς ένα σταθμό ταξί. Κρατώντας την παλιά ομπρέλα που είχε βγάλει από ένα ντουλάπι και κάτω από αυτόν τον Θόλο από μπεζ ξεφτισμένο μετάξι, περπατούσαμε μαζί μέσα στο πρωινό πλήθος, αποφεύγοντας τις προθήκες των μανάβηδων - πορτοκάλια και μανταρίνια, τα φορτωμένα με κεραμεικά γαϊδούρια και τα πανέρια με φρέσκο ψάρι που οι άνδρες κουβαλούσανε στους γοφούς τους. Επιτέλους βρήκαμε τα ταξί και από τακτ πήρα το πρώτο, που δεν ήταν και το πιο ωραίο.

Η κα Γκούλου μάς κοιτούσε ευγενικά να φεύγουμε, με την ομπρέλα της τελείως ίσια. Ποτέ δεν θα τολμούσα να της παραπονεθώ για τις πινέζες (του κρεβατιού). Για χάρη της αξιοπρέπειάς της, ήμουν έτοιμος να υποστώ ακόμα μια λευκή νύχτα.

Ο δρόμος με την απότομη άκρη, μας οδήγησε στις Μυρτιές, μια ακτή από γκρίζα άμμο σχιστόλιθου, απέναντι από ένα υπέροχο βράχο ριγμένο στη θάλασσα, όπως στο Γιβραλτάρ. Πάνω σ' αυτό το βράχο, διακρίναμε κάποια σπίτια, χωράφια σε πεζούλες, ελαιώνες και πάνω απ' αυτούς ένα τείχος σαν από λάβα βασάλτη.

Κάλυμνος, το νησάκι Τέλενδος απέναντι από τις Μυρτιές
(φωτ: flickr.com, από Travel Logger)

Το νησάκι φαινόταν έτοιμο να το αγγίξουμε. Στην πραγματικότητα, ήταν ένα μίλι από την ακτή και ο οδηγός μάς είχε προειδοποιήσει: το στενό ήταν το περίφημο μέρος που προτιμούν να συναντιούνται τα σκυλόψαρα. Προσπαθήσαμε να μαντέψουμε τα φοβερά τους ακροπτέρυγα, αλλά το Αιγαίο άσπριζε σαν τα πρόβατα και ως γνωστό, οι καρχαρίες κολυμπούν ανάμεσα σε δύο κύματα. Χρειαζόμαστε μια βάρκα, δεν φαινότανε καμία. Γιατί από ένα νησί, έχουμε πάντα ανάγκη να πάμε σ' ένα άλλο μικρότερο; Γιατί αυτή η νησιομανία; Ποια φανταστική ή πραγματική προστασία νιώθουμε όταν μας περιτριγυρίζει το νερό, όταν δεν είμαστε δεμένοι με την ξηρά παρά με τα πλοία, φορείς αλληλογραφίας και καμιά φορά φιλικών προσώπων;

Από νησί σε νησί, από νησάκι σε νησάκι θα καταλήξουμε φύλακες φάρων ή στυλίτες, σε ιδανική θέση για να περιφρονούμε την ανθρωπότητα, να απολαμβάνουμε την αυγή και το λιόγερμα, αψηφώντας τις καταιγίδες, το κρύο ή τη ζέστη. Όμως δεν θα πηγαίναμε απέναντι. Καλύτερα είναι λοιπόν να ονειρευόμαστε όλους αυτούς τους ηφαιστιογενείς όγκους, που διασπαρμένοι στο Αιγαίο, θυμίζουν τη μάχη των Τιτάνων εναντίον του Δία.

από Το Ραντεβού της Πάτμου
Απόδοση: Μαρία Αραμπατζόγλου
Το Δέντρο τχ. 62 - Καλοκαίρι 1991

= = = = =

O πολυβραβευμένος και πολυγραφότατος γάλλος συγγραφέας και ακαδημαϊκός Μισέλ Ντεόν έρχεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα τον χειμώνα του 1959. Τον συνοδεύει η σύζυγός του Σαντάλ, και αυτή η πρώτη επίσκεψη είναι αρκετή για να τους κάνει να αποφασίσουν να παρατείνουν την παραμονή τους για δέκα ακόμα ...χρόνια. Χτίζουν το σπίτι τους κοντά στο παλιό λιμάνι των Σπετσών, μεγαλώνουν εκεί την Αλίς και τον Αλεξάντρ - τα δυο παιδιά τους -, συνδέονται φιλικώς και κοινωνικώς με έλληνες, φιλoξενούν συμπατριώτες τους, διάσημους συγγραφείς, για να τους γνωρίσουν τον τόπο που τώρα πια νιώθουν σχεδόν πατρίδα τους. Ο Μισέλ Ντεόν ταξιδεύει στα ελληνικά νησιά, εμπνέεται και γράφει...

Σπέτσες, το παλιό λιμάνι
(φωτ: flickr.com, από maska_29)

«Από το Μπαλκόνι στις Σπέτσες μέχρι και το τελευταίο κεφάλαιο, το Πάλι πίσω στις Σπέτσες, μια ολόκληρη ζωή κύλησε κι έμαθα πολλά. Έχω συγκεντρώσει μερικά από αυτά σε αυτό το βιβλίο που αντλεί την ενότητά του από έναν έρωτα- αυστηρό καμία φορά και τρικυμισμένο- τον έρωτά μου για την Ελλάδα.»

«Δεν ξέρω άλλους από τους Έλληνες, δεν ξέρω άλλον χαρακτήρα από τον δικό τους, που να σε κάνει να περνάς με τέτοια προθυμία από το μαύρο στο ρόδινο. Αναλογίζομαι με λύπη τη διαφθορά που τους φέρνουμε.»
Μισέλ Ντεόν «Σελίδες για την Ελλάδα» (e-go.gr/culture)

= = = = =

Από την συνέντευξή του Μισέλ Ντεόν, στην Αμαλία Νεγρεπόντη, για ΤΑ ΝΕΑ (9/9/98):

Πότε πρωτοταξίδεψα στην Ελλάδα; Ποτέ μου δεν ταξίδεψα στην Ελλάδα! εγώ βυθίστηκα μέσα στην καρδιά της Ελλάδας - έγινα ένα μαζί της κι εσείς μου μιλάτε για ...ταξίδια! Έπειτα από χιλιάδες μαθήματα για την κλασική Ελλάδα και χιλιάδες βιβλία που διάβασα για αυτήν - από Σατωμπριάν μέχρί Χένρι Μίλλερ και Αντρέ Φρενιώ - μου ήταν απόλυτη και πιεστική αναγκαιότητα να ανακαλύψω την ελληνική πραγματικότητα. Και σκοπίμως πηγαίνοντας από τον μύθο, τον θρύλο και το ένδοξο παρελθόν στη ζωή δεν απογοητεύθηκα' μαγεύθηκα. Έζησα την Ελλάδα της μυθολογίας, που καθιστά την αλήθεια της Ιστορίας - με τις απλουστεύσεις και της παραμορφώσεις της - ψέμα, καθώς μονάχα στην Ελλάδα ο μύθος γίνεται πραγματικότητα κι αλήθεια' έζησα την Ελλάδα της αναλλοίωτης διαχρονικότητας και, πάνω απ' όλα, έζησα την καθημερινή Ελλάδα. Αυτήν που ζει, τρώει και πίνει, τραγουδάει, χορεύει, υποφέρει και μια μέρα πεθαίνει. Για να ξαναγεννηθεί από τη στάχτη της. Ξανά και ξανά και ξανά...

…στην Ελλάδα όλα γίνονται ένα. Ό,τι έζησες γίνεται ένα ένα με ό,τι τώρα ζεις και αυτό το ένα και μοναδικό πάει, προλαβαίνει και συναντάει ό,τι θα ζήσεις.

Εδώ γίνονται πραγματικότητα τα όνειρα της θάλασσας' τα όνειρα της αγάπης, διάβασα στον Σεφέρη, πολλά χρόνια πριν, κι αυτό το έζησα στην Ελλάδα’ στιγμή δεν διαψεύσθηκε. Η Ελλάδα είναι τόπος διαφορετικός απ' όλους του κόσμου, έθνος διαφορετικό. Την Ελλάδα εάν την γνωρίσεις, δεν μπορείς παρά να την αγαπήσεις και να της αφοσιωθείς. Σε τραβάει και συναισθηματικά και εγκεφαλικά και σε καθημερινό επίπεδο' σε αναγκάζει να της δώσεις τη ζωή σου και την καρδιά σου: τα πάντα σου.

Ό,τι εκείνη παθαίνει, εσύ παθαίνεις. Έτσι μονάχα η Ελλάδα μπορεί και σε πληγώνει. Και με πλήγωσε. Αλλά αυτό δεν μπορεί να αλλάξει τίποτε. Στο Παρίσι μπορεί να γεννήθηκα, αλλά στην Ελλάδα δόθηκα και άφησα την καρδιά μου. Γι αυτό και, αν και δεν ζω πια εδώ – ζω στην Ιρλανδία, σε ένα απομονωμένο ράντσο με άλογα, όπου η ζωή είναι πολύ πιο ήρεμη και πολύ πιο απλή – πάντα ξαναγυρνάω. Πως αλλιώς να γίνει; Για να ξαναβρίσκω την καρδιά μου. Το σπίτι μου… Είναι περίεργο και μου συμβαίνει κάθε φορά: με το που πατάω το πόδι μου στην Ελλάδα, σε γη ελληνική, σαν να γίνεται μια ένωση’ σαν να ακούγεται ένα ανεπαίσθητο “κλικ”, όπως ένα αντικείμενο που μπαίνει στη θήκη του ή ένα κλειδί που εφαρμόζει στη σωστή πόρτα. Και γίνομαι πάλι αρτιμελής μέσα μου, καθώς γίνομαι ένα με την Ελλάδα. Και πάντα ταυτίζομαι μαζί της. Με τους εθνικούς της αγώνες’ με τα όνειρα και τις επιδιώξεις της. Είναι όλα δικά μου.» «θα γελάσετε ίσως. Μοιάζει παιδικό. Στη ζωή μου έχω ταξιδέψει πολύ. Στην Τουρκία, όμως, ποτέ δεν πάτησα το πόδι μου. Αφού είμαι Έλληνας… Δηλαδή, θέλω να πω, πάντα ένιωθα πως πηγαίνοντας στην Τουρκία θα πρόδιδα τη χώρα και τους αγώνες της. Δεν χωρούν αντικειμενικές ερμηνείες σε αυτά.

Πάντα αυτό με κυνηγούσε' αυτή η ερώτηση: "τι έχει αυτή η Ελλάδα που τόσος κόσμος ασχολείται μαζί της", που φθάνοντας στα πέρατα του κόσμου, κάπου θα ακούσεις ελληνικά ή θα βρεις Έλληνα ή, τέλος πάντων, κάποιος θα έχει κάποια ιστορία για την Ελλάδα να σου πει. Εντάξει, είναι το παρελθόν της. Αλλά δεν φθάνει. Τι είναι λοιπόν; Ε, αυτή η απορία μου είχε γίνει πιεστική ανάγκη να τη λύσω. Και φυσικά, την έλυσα όταν ήρθα εδώ και έζησα.

Η Αθήνα είναι μία πανέμορφη, ανυπόφορη, σχιζοφρενική, κουραστική και γοητευτικότατη πόλη. Είναι αδύνατον να ζεις εδώ, όμως. Είναι μια τρέλα. Ένας συνεχής πυρετός που συνεχώς αλλάζει και μεταβάλλεται. Η Αθήνα είναι πόλη που πρέπει – και θέλεις – να επισκέπτεσαι συχνά, αλλά είναι ολέθριο να ζεις σε αυτήν. Εμένα, βέβαια, ποτέ δεν παύει να με συγκινεί’ να με συναρπάζει. Παρ’ ότι η φρεσκάδα των πρώτων συναισθημάτων, που ένιωσα όταν την πρωτοείδα, έχει πια περάσει, κάθε φορά που φθάνω στην Αθήνα, την ξαναανακαλύπτω καθώς ξεπροβάλλει αργά μέσα από το διάφανο σύννεφο χρυσού της η Ακρόπολη. 25 αιώνες δεν έχουν μπορέσει να σβήσουν αυτό το θαύμα. Που, όσα πρόσωπα κι αν έχει αλλάξει η Αθήνα, ποτέ δεν αλλάζει. Όπως και ολόκληρη η Ελλάδα, εξάλλου.

Η Ελλάδα, πάντα, έχει υπάρξει μία χώρα χτυπημένη – τόσο από τους εχθρούς όσο και από τους φίλους της. Σε κάθε άνθρωπο που – όποια κι αν είναι η θρησκεία του και σε όποια φυλή κι αν ανήκει – αγωνίζεται για την ελευθερία, η Ελλάδα βλέπει έναν αδελφό. Μέσα σε όλα τα – φαινομενικά αντιφατικά – γεγονότα της ελληνικής ιστορίας, βρίσκεται μία εσωτερική αρμονία, ένα σταθερό στοιχείο, που αποτελεί την ουσία των Ελλήνων’ και αυτό είναι ο αγώνας για την ελευθερία. Αυτός ο αγώνας είναι και το ελληνικό θαύμα. Όπως αναφέρει ο Καζαντζάκης "είναι ο homo hellenicus που πέτυχε αυτό το ανθρώπινο θαύμα που ονομάζεται ελευθερία".

Λατρεύω αυτή τη γλώσσα, την υπέροχη, την ελληνική – και τη νεώτερη και την αρχαία και την καθαρεύουσα ακόμη!

Δεν υπάρχει διαφορά αρχαίας και νέας Ελλάδας. Για μένα υπάρχει μονάχα μία Ελλάδα: η ίδια και ενιαία. Σε κάθε βήμα που κάνεις στην Ελλάδα, μπροστά σου βρίσκεις τους θεούς και τους ήρωες' τους αγώνες για λύτρωση και επιβίωση' τη μοναδική χώρα που, σαν τον Διγενή, προκαλεί το θάνατο, μόνον που η Ελλάδα τον νικάει. Ζούσε, ζει και θα ζει για πάντα. Η Ελλάδα λαβωμένη μέχρις θανάτου από τις επιδρομές και την πτώση της Κωνσταντινούπολης μέχρι σήμερα ξαναγεννιόταν – αενάως – εκ της τέφρας της, σαν τον φοίνικα. Η "αίσθηση της Ιστορίας" δεν εμφιλοχωρεί στο σύστημα λογικής της ελληνικής – αρχαίας ή σύγχρονης – σκέψης. Αυτός ο μηχανισμός προσβάλλει την υψηλού φρονήματος ιδέα από την οποία δημιουργήθηκε η ελευθερία' η ελευθερία ενός λαού που ποτέ δεν έχει πράξει κάτι το αξιόμεμπτο, καθοδηγούμενος από τη φιλοδοξία. Εμείς, όμως, εμείς – εμείς οι Έλληνες, εννοώ – είμαστε, ή τουλάχιστον μέχρι πρότινος ήμασταν, αποκομμένοι. Για την υπόλοιπη Ευρώπη, δηλαδή, η ιστορία της ελληνικής σκέψης και η θέση και η προσπάθεια των Ελλήνων δεν έμοιαζε παρά μία λαμπρή άσκηση στυλ. Ένας λαός, ένα έθνος ήταν νεκρό κάτω από τα ερείπια των μνημείων του – έτσι λογάριαζαν, κάπως. Και να το ξαναβρίσκεις αυτό το έθνος, ολοζώντανο, στο διάβα του εικοστού αιώνα, ήταν ένα συναίσθημα που σου έσφιγγε την καρδιά. [....] Η Ελλάδα είναι κάτι το μαγικό – ως τόπος, ως ιστορία, ως έθνος: τα πάντα. Και είναι αυτή η αίσθηση του αιώνιου, του αέναου και του αήττητου – που πολλοί, κατά καιρούς, νόμισαν ότι πάταξαν – που την κάνει μοναδική.

Γι αυτό και ελπίζω, ποτέ να μη συγχωνευθεί απόλυτα με την υπόλοιπη Ευρώπη – μην υπερισχύσει το "Ευρωπαίος" του “Έλληνα” – με όλο το εννοιολογικό φορτίο της λέξης. Γιατί η ταυτότητα της Ελλάδας είναι η αθανασία και η αχίλλειος πτέρνα της, συνάμα. Κι αν αυτή χαθεί, μόνον τότε η Ελλάδα θα πεθάνει. Δεν φοβούμαι όμως. Οι Έλληνες δεν θα αφήσουν να συμβεί αυτό – είμαι βέβαιος πως κάτι θα μηχανευθούν, να ξεγλιστρήσουν από την ακαμψία αυτών που η Ε.Ε. θέλει να τους επιβάλει. »

Στην Ελλάδα έδωσα την καρδιά μου κι εκείνη μου την πήρε. Γι’ αυτό εγώ δεν κάνω μακριά της επί πολύ. Πρέπει να έρχομαι συνέχεια – για να βρίσκω την καρδιά μου.
Τετάρτη, 9 Σεπτεμβρίου 1998

= = = = =

Αποσπάσματα από συνέντευξή του στον Σπύρο Γιανναρά, για την Καθημερινή - 21 Νοε. 2004:

— Θεωρείτε ότι η Ελλάδα εξακολουθεί σήμερα να είναι εξωτικός τόπος για έναν Γάλλο;

Μισέλ Ντεόν: Εξωτικός... Σίγουρα λιγότερο απ’ ό,τι παλαιότερα, αν και παραμένει πολύ εξωτικός τόπος για τον Δυτικό άνθρωπο, ιδιαίτερα τον γαλλικής παιδείας. Εξακολουθεί να είναι ένας άλλος κόσμος για μένα, ο οποίος συνδέεται διανοητικά με τη Δύση, αλλά συγχρόνως συνδέεται συναισθηματικά με αυτό που ονομάζουμε Εγγύς Ανατολή. Η Ελλάδα είναι το πρώτο σκαλοπάτι προς την Ανατολή. Στη λογοτεχνία διακρίνει κανείς μια διττή υπόσταση, μια επιθυμία να ανήκει κανείς ταυτοχρόνως στη Δύση και στην Ανατολή.

— Το μυθιστόρημα στην εποχή της πολιτιστικής βιομηχανίας απαντάει στις ανάγκες μας ή μήπως συντελεί στη δημιουργία βαθύτερων αναγκών;

Μ. Ντ.: Πιστεύω στην αποδέσμευσή μας από ορισμένες υποχρεωτικές ανάγκες ψυχαγωγίας, όπως την τηλεόραση, το ταξίδι, όλα όσα μπορεί να προσφέρει το μυθιστόρημα χωρίς να εγκαταλείπει κανείς την πολυθρόνα του. Δεν πιστεύω στη βιομηχανοποιημένη κουλτούρα, ιδιαίτερα όσον αφορά το βιβλίο, το οποίο ο καθένας αντιλαμβάνεται ως κάτι πολύ προσωπικό.

[....] Πιστεύω ότι δεν έχει βγει ποτέ ούτε ένας καλός συγγραφέας, με την πραγματική, αριστοκρατική σημασία της λέξης, από τις σχολές δημιουργικής γραφής, όπως δεν έχει βγει κανένας καλός δημοσιογράφος από τις σχολές δημοσιογραφίας. Είμαι υπέρμαχος των αυτοδίδακτων ανθρώπων.

— Έχετε κάποιον που διαβάζει τη δουλειά σας εκ των υστέρων;

Μ. Ντ.: Βέβαια. Την κόρη μου. Εδώ και πολλά χρόνια. Είναι ιδιαίτερα προσεκτική. Και όπως εγώ έχω πολύ, πολύ γεράσει, υπάρχουν στιγμές που δεν είμαι συγκεντρωμένος. Εκείνη μπορεί, εγώ την έμαθα με τον καιρό, να διαβάζει με το αυτί. Χρειάζεται μεγάλη προσοχή. Πρέπει το έργο να είναι ξεκάθαρο. Πριν από την κόρη μου, έκανα την ίδια δουλειά με τη γυναίκα μου τη Σαντάλ. Χρειάζομαι πάντα κάποιον που να εμπιστεύομαι.

— Μου θυμίζει την περίπτωση του Κατσίμπαλη, τον οποίο αναφέρετε συχνά στο βιβλίο σας «Οι σελίδες στην Ελλάδα».

M.Nτ.: Ακριβώς. Ο Κατσίμπαλης δεν έγραψε ποτέ. Στα είκοσι χρόνια της γνωριμίας μας δεν μου έγραψε ούτε μια φορά. Είχε γοητεύσει πολλούς Γάλλους εκείνη την εποχή στην Ελλάδα. Μιλούσε άπταιστα αγγλικά, γαλλικά, δεν μπορείτε να φανταστείτε. Αυτό ήταν η πολύ μεγάλη Ελλάδα. Η λογοτεχνία έχει ανάγκη από τέτοιους ανθρώπους όπως ο Κατσίμπαλης. Oταν ένας ξένος ερχόταν στην Ελλάδα, τον καθοδηγούσε στις επιλογές του. «Αυτό πρέπει να μεταφραστεί», έλεγε.

= = = = =

Μισέλ Ντεόν: Ο Καζαντζάκης άξιζε Νόμπελ
του Μανώλη Πιμπλή
ΤΑ ΝΕΑ, 9 Οκτ. 2008 (αποσπάσματα):

«Η Ελλάδα μού πρόσφερε έναν καινούριο κόσμο», λέει στα «ΝΕΑ» ο Μισέλ Ντεόν. «Εκείνη την εποχή είχα ανάγκη να ξεχάσω την πολιτική, το παρελθόν και το παρόν της χώρας μου. Μου άρεσαν τόσο πολύ οι Σπέτσες, όταν πρωτοπήγα το 1959, που νοίκιασα αμέσως ένα σπίτι στον Άγιο Νικόλαο και έγραψα απελευθερωμένος από το βάρος της Γαλλίας πάνω μου. Η Ελλάδα βάρυνε στην εξέλιξή μου ως συγγραφέα και με άλλαξε».

Της το ξεπλήρωσε όμως της Ελλάδας και με το παραπάνω. Η πεζογραφία του βρίθει ελληνικών θεμάτων, από το «Η Αριάδνη ή η λησμονιά» μέχρι τις πασίγνωστες «Σελίδες για την Ελλάδα» (ή «Το μπαλκόνι των Σπετσών»), με πρωταγωνιστές τα τοπία των Σπετσών και της Πάτμου. [....] Αλλά και από τη θέση του ακαδημαϊκού (κατέχει από το 1978 την όγδοη έδρα της Γαλλικής Ακαδημίας) δεν έχει σταματήσει να εκδηλώνει την αγάπη του για τη χώρα μας. Τελευταίο παράδειγμα η βράβευση πέρσι του μυθιστορήματος «Μ.Χ.» του Βασίλη Αλεξάκη που, είναι κοινό μυστικό, υποστηρίχθηκε με πάθος από τον 89χρονο συγγραφέα. [....] «Ο Αλεξάκης γράφει καλύτερα όταν γράφει για την Ελλάδα. Μου άρεσε πολύ το πορτρέτο της ηλικιωμένης Αθηναίας. Γνώρισα τέτοιες γυναίκες στο παρελθόν. Ορισμένες, στις Σπέτσες, μιλούσαν αξιοθαύμαστα γαλλικά, διέθεταν ευφυΐα. Θυμάμαι που έκανα περίπατο σε έναν λόφο, σε δασώδη περιοχή του νησιού και δύο γυναίκες με κάλεσαν από ψηλότερα στον λόφο. Το σπίτι τους δεν είχε ηλεκτρικό. Τις ρώτησα πού έμαθαν αυτά τα γαλλικά και μου είπαν ότι όταν ήταν παιδιά, στο οικογενειακό τραπέζι ήταν υποχρεωτικό να μιλάνε γαλλικά!».

Για το ελληνικό μυθιστόρημα γενικότερα λέει ότι σήμερα δεν βλέπει κάτι που να ξεχωρίζει. «Είναι όμως και θέμα εποχής. Αυτά αλλάζουν. Από το παλιότερο ελληνικό μυθιστόρημα, μου άρεσαν πολύ ο Μυριβήλης και ο Καζαντζάκης. Τον γνώρισα τον Καζαντζάκη, ήταν συναισθηματικός, εκδηλωτικός, πνεύμα μεγάλης ευρύτητας. Άξιζε ένα Νόμπελ. Σήμερα είναι και γενικότερο το φαινόμενο. Ούτε το γαλλικό αλλά ούτε και το αμερικανικό, θα έλεγα ούτε και το βρετανικό μυθιστόρημα είναι σε καλή κατάσταση. Το μυθιστόρημα είναι τέχνη. Δεν γράφεις για να βγάλεις λεφτά, ούτε για να γίνεις διάσημος, ούτε για να σε θαυμάζει ο θυρωρός σου. Σταματάς τον χρόνο και τον περιγράφεις. Πρόκειται για δύσκολη τέχνη, που θα την έχουμε πάντα ανάγκη, γιατί πάντα έχουμε την ανάγκη να λέμε ιστορίες. Τα παιδιά λατρεύουν τις ιστορίες, αλλά τις αγαπούν και οι μεγάλοι. Και σ΄ αυτές τις ιστορίες, μεγαλύτερη σημασία από τις περιγραφές έχουν οι σιωπές».

[....] «Ο Σεφέρης είναι παγκόσμιος. Πολύ μεγάλος ποιητής που δεν τον μετακίνησε καθόλου ο χρόνος. Τον έχω πάντα δίπλα μου. Και ο Ελύτης είναι πολύ καλός. Τον Ρίτσο τον ξέρω λιγότερο. Δεν αναγνωρίζω ακριβώς τον εαυτό μου στην ποίησή του».

[....] «Τα γαλλικά και τα ελληνικά είναι πλούσιες γλώσσες», λέει ο Μισέλ Ντεόν με την ιδιότητα του ακαδημαϊκού. Ως μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας, αρμόδιος γαρ για τη γλώσσα, θεωρεί ότι «η αναδίπλωση των γαλλικών τα ωφέλησε, ενώ τα αγγλικά δεν έχουν πια γραμματική και γίνονται ένα μείγμα αμερικανισμών». «Θα υποφέρουν», λέει. Όσο για τα ελληνικά, «διατηρούν τον τονισμό τους- βρίσκω μάλλον λάθος την κατάργηση του πολυτονικού-, παραμένουν γλώσσα με βάθος, δύσκολη βέβαια». Ο Μισέλ Ντεόν παρακολουθεί στενά και τις πολιτικές εξελίξεις, λέει ότι «η διαφορά Ευρώπης και ΗΠΑ είναι ότι τα 700 δισ. δολάρια που θα δώσει η αμερικανική κυβέρνηση είναι χρήμα που δεν υπάρχει, ενώ στην Ευρώπη ο πλούτος είναι πραγματικός και όχι εικονικός». Θεωρεί ότι μεγαλύτερα οικονομικά προβλήματα θα έχει η Βρετανία- που «δεν είναι ακριβώς Ευρώπη». Είναι κατά της εισόδου της Τουρκίας στην Ευρώπη, αλλά χαίρεται με τη βελτίωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων. «Τα μίση δεν μπορούν να συνεχίζονται εσαεί», λέει.

- φωτογραφίες: lepoint.fr, karavia.net, flickr.com, culture.france2.fr, micheldeon.com
- εξώφυλλα βιβλίων: biblionet.gr, micheldeon.com, amazon.com

106 ~ ο Σαμπίνο Ντ’ Ακούντο στη Μονή Δαφνίου

2011-10-29T07:35:00.000+03:00

Sabino D'Acunto (1916-2004)
"ο χρόνος και η μνήμη πάνω από την ύπαρξη
οροθετούν μια σύμβαση αιώνιας ταυτότητας"

Δαφνί

Κάτω από τους ελαιώνες της Ιεράς οδού
διαχέει το Αιγαίο την αρμύρα του.
Κρυμμένο κρατάει την ηρεμία του το Δαφνί στις δάφνες μέσα.
Στη μυστηριακή αυλή του μοναστηριού,
στη μέση από δυο φύλακες - δυο κυπαρίσσια,
ανοίγει τις πύλες του ο βυζαντινός ναός
για τους ζητιάνους της σκιάς και των μωσαϊκών τους μύστες.
Πέρα οι πουλητές των "ενθυμίων της Ελλάδος"
απλώνουν το διαλάλημά τους
στον πευκοφυτεμένο λόφο.
Την κάψα του μεσημεριού αιώνια παραστέκει
ξετρελλαμένο το τζιτζίκι.
Μα λίγο το φεγγάρι στον ορίζοντα
αργοπορεί πάνω σε κάποιο κυπαρίσσι.

Απόδοση: Γιώργος Ν. Κάρτερ
-Νέα Εστία, τχ. 819 (15 Αυγ.1961)-

Μονή Δαφνίου (φωτ: flickr.com, από jeffergray)

= = = = =

Ο Ιταλός ποιητής, συγγραφέας, κριτικός, δοκιμιογράφος και δημοσιογράφος, Σαμπίνο ντ' Ακούντο, επισκέπτεται την Ελλάδα το 1957. Με πλούσιο λογοτεχνικό έργο, φιλέλλην, ελληνολάτρης και αντιφασίστας με δράση, όταν φθάνει στη χώρα μας έχει ήδη τιμηθεί από τους συμπολίτες του με την ανάδειξή του στο αξίωμα του εκλεγμένου δημάρχου της Ιζέρνια, της πόλης που γεννήθηκε. Αργότερα (1994, 1995 και 1997) τιμάται με βραβεία και μετάλλια για την δράση και την προσφορά του στον τόπο του.

Ιζέρνια

Άνθρωπος μορφωμένος, με φιλικούς τρόπους και πολύπλευρος δημιουργός, υπήρξε ηγετική φυσιογνωμία στην πνευματική ζωή της περιοχής Μολίζε κατά το δεύτερο ήμισυ του εικοστού αιώνα. Πολιτικώς, κοινωνικώς και συνδικαλιστικώς δραστήριος, ανέπτυξε δεσμούς φιλίας με ιταλούς και ξένους διανοούμενους και καλλιτέχνες, συνεργάστηκε και διηύθυνε περιοδικές εκδόσεις, δημιούργησε την Ένωση Κριτικών Λογοτεχνίας και συνίδρυσε το Συνδικάτο Ελεύθερων Ιταλών Συγγραφέων. Το βιογραφικό που ακολουθεί είναι από τον Γιώργο Ν. Κάρτερ και δημοσιεύθηκε στην Νέα Εστία - τχ.1370, 1 Αυγ. 1984:

Ο Sabino d' Acunto γεννήθηκε στην Ιζέρνια το 1916. Σπούδασε σκηνοθεσία στη Δραματική Ακαδημία της Ρώμης, όταν κηρύχτηκε ο πόλεμος και έπειτα πήρε μέρος στην αντίσταση. Το 1946 ανεβαίνει για πρώτη φορά (στο Τορίνο με πρωταγωνιστή τον Γκουίντο Γκάιπα) το θεατρικό του έργο "Ο αντίπαλος του εαυτού του" και το 1954 το παραμυθόδραμά του "Μάτια της θάλασσας". Το 1953 γίνεται δήμαρχος της Ιζέρνια. Το 1956 του απονέμεται το βραβείο Pandzy για την ποίηση, που τον καθιερώνει σαν έναν από τους πιο σημαντικούς κι αντιπροσωπευτικούς ποιητές της σύγχρονης Ιταλίας. Στο μεταξύ διευθύνει διάφορα έγκυρα περιοδικά κ' εφημερίδες και παίρνει τα βραβεία δημοσιογραφίας "Ταρκουίνα Μαρίνα Βέλκα" (1968) και "Γκουλιέλμο Παλαβιτσίνι" (1970). Τον ίδιο χρόνο ιδρύει το Συνδικάτο ελεύθερων συγγραφέων με πρόεδρο τον Ντιέγκο Φάμπρι κι αργότερα το Κέντρο περιφερειακών πνευματικών ανταλλαγών. Το 1977 αναλαμβάνει τη διεύθυνση της "Ευρωπαϊκής Επιθεώρησης", που ίδρυσε στα 1954 ο ανθρωπιστής καθηγητής Ντραγκάν, για την πληροφόρηση των κρατών της ΕΟΚ. Εξάλλου, είναι ο εμπνευστής του ιταλικού Κινήματος "για ένα νεορομαντισμό", που βρήκε αρκετή ανταπόκριση και στο εξωτερικό. Ο Ντ' Ακούντο, εκτός από θέατρο και ποίηση, έγραψε μυθιστορήματα, δοκίμια και κριτικές μελέτες. Πολλά από τα έργα του έχουν μεταφραστεί σε ξένες γλώσσες. Στη συλλογή του "Ταξιδιωτικό σημειωματάριο" περιλαμβάνονται ποιήματα εμπνευσμένα από την Ελλάδα, όπου "οι αρχαίοι μύθοι, μέσα από μια ποιητική σύνθεση, ανανεώνουν το πνευματικό τους περιεχόμενο και ξαναγίνονται μνήμες" (Οράτζιο Τανέλλι).

= = = = =

Ο χρόνος και η μνήμη

Ο χρόνος
τούτο τ' ανεπαίσθητο κύλισμα τ' ανελέητο
όλα τα συνθλίβει και τ' αφανίζει
στον αλόγιστο δρόμο του
με τις ανάριθμες πέτρες, χωρίς τέρμα.

Οι μνήμες...
σ' αυτές τις καμένες βραγιές φυτρώνει μόνο
ο σπόρος της λήθης.

Μακάριοι όσοι αφήνουν πίσω
τα σημάδια ενός βίου που δαπανήθηκε μ' ευπρέπεια.
Ο χρόνος και η μνήμη πάνω από την ύπαρξη
οροθετούν μια σύμβαση αιώνιας ταυτότητας.

Μετάφραση: Γιώργος Κάρτερ
-Νέα Εστία, τχ. 1680 (1 Ιουλ. 1997)-

- Το ποίημα του τεύχους 19 της Νέας Εστίας είναι από το αρχείο του ΕΚΕΒΙ
- Φωτογραφίες: tipresentoisernia.com, flickr.com,
skyscrapercity.com

105 ~ Ούγκο φον Χόφμανσταλ: Στιγμές στην Ελλάδα

2011-10-04T11:59:00.001+03:00

Hugo von Hofmannsthal (1874–1929)
"Εδώ γεννήθηκε ο άνθρωπος, όπως τον εννοούμε.
Διότι εδώ γεννήθηκε το μέτρο."

"Απ' όλα τα ταξίδια μας, αυτό στην Ελλάδα είναι το πιο πνευματικό. Από αυτή την ημιφιλήδονη περιέργεια – συχνά κρυφό υπόβαθρο τόσων πολλών ταξιδιών – λίγη μένει για να επισπεύσει την άγουσα προς την Ελλάδα. Και όταν, προτού ακόμα πατήσουμε στις ακτές της, μας υποδέχεται μ' αυτό που στο ελάχιστο είχαμε διανοηθεί - το μαγευτικό και ολότελα ανατολίτικο άρωμά της, απόσταγμα από άνθη πορτοκαλιάς, από ακακίες, δάφνες και θυμάρι -, για μια φευγαλέα στιγμή, σχεδόν ξαφνιαζόμαστε.

Το δικό μας ταξίδι, ήταν ένα πνευματικό προσκύνημα, και είχαμε λησμονήσει ότι από αυτό το τοπίο θα μπορούσε να αναδοθεί ένα άλλο άρωμα από αυτό και μόνον των αναμνήσεων." - ΗvΗ
-Picturesque Greece-
μτφ: Ιωάννα Μοάτσου-Στρατηγοπούλου

Κέρκυρα, Σιδάρι

Ο αυστριακός Ούγκο φον Χόφμανσταλ - συγγραφέας, ποιητής, λιμπρετίστας, δραματουργός και δοκιμιογράφος -, σημαίνων εκπρόσωπος της αυστριακής λογοτεχνίας που είχε διακριθεί από πολύ νεαρή ηλικία, αποβιβάζεται στην Κέρκυρα στις 30 Απριλίου του 1908. Χωρίς να σταθμεύσει στο νησί, ξεκινά το ταξίδι του για την ΑΘήνα, για να συνεχίσει το οδοιπορικό του με τη συντροφιά δύο φίλων με τους οποίους συνταξίδευσε: του αγγλογερμανού συγγραφέα, διπλωμάτη και πάτρωνα της σύγχρονης τέχνης, κόμη Χάρρυ Κέσσλερ, και του σπουδαίου γάλλου ζωγράφου και γλύπτη Αριστίντ Μαγιόλ. Το ταξίδι των τριών ανδρών στην Ελλάδα, δεν περιλαμβάνει πολλούς προορισμούς ούτε είναι μεγάλο. Σταθμοί τους η Αθήνα, οι Δελφοί, η μονή του Οσίου Λουκά και η Χαιρώνεια. Το βιβλίο Στιγμές στην Ελλάδα περιέχει συγκεντρωμένα τέσσερα κείμενα με εντυπώσεις από το ταξίδι αυτό, δημοσιευμένα σε περιοδικά και λευκώματα, σε διάστημα εννέα ετών (1908-1917). - (Κ.σ-Μ)

Το βιογραφικό και τα αποσπάσματα που ακολουθούν, είναι από το βιβλίο:

... όλη εκείνη την ώρα και την επόμενη έως τη Χαιρώνεια και όσες ακολούθησαν, μέχρι το τρένο, που μας μετέφερε διαμέσου της Βοιωτίας και της Αττικής, να μπει στο σιδηροδρομικό σταθμό της Αθήνας, ενώπιόν μου περνούσε ένα τοπίο χωρίς όνομα. Τα βουνά καλούσαν το ένα το άλλο. Οι χαράδρες ήταν πιο ζωντανές και από πρόσωπα. Κάθε μικρή ρυτίδα στις μακρινές πλαγιές των λόφων ζούσε. Και όλα αυτά μου ήταν τόσο κοντινά όσο και οι φύτρες των ίδιων μου των χεριών. Ήταν ό,τι ποτέ πλέον δεν θα ξαναδώ: το δώρο της φιλοξενίας όλων των μοναχικών οδοιπόρων που συναντήσαμε.

Μια φορά μόνον αποκαλύπτεται ό,τι είναι ζωντανό, μια φορά κάθε τοπίο και ολότελα. Όμως μονάχα σε μια συγκλονισμένη καρδιά.

-Στιγμές στην Ελλάδα-
μτφ: Έλενα Νούσια

Η μονή του Οσίου Λουκά

...Η μονή πρέπει να βρισκόταν πολύ κοντά, εκατό βήματα ή λιγότερο, και απορούσαμε που δεν την βλέπαμε. Στον αριστερό τοίχο φάνηκε μια μικρή ανοιχτή πόρτα. Στην πόρτα ακουμπούσε ένας μοναχός. Το μαύρο μακρύ ένδυμα, το μαύρο ψηλό κάλυμμα της κεφαλής, η γαλήνη με την οποία, μέσα σ' εκείνη την παραδείσια μοναξιά, παρακολουθούσε με το βλέμμα τους επισκέπτες που πλησίαζαν, όλα πάνω του, τον έκαναν να θυμίζει μάγο. Ήταν νέος, είχε μακριά πυρρόξανθη γενειάδα, όπως στα βυζαντινά εικονίσματα, αετίσια μύτη, ανήσυχα, οχληρά, σχεδόν γαλανά μάτια. Για χαιρετισμό υποκλίθηκε, ανοίγοντας τα δυο του χέρια. Οι τρόποι του είχαν κάτι το θεληματικό. Ξεπεζέψαμε κι αυτός προπορεύτηκε. Διασχίσαμε έναν πολύ μικρό περιτοιχισμένο κήπο και περάσαμε σ' ένα κελί, όπου μας άφησε μόνους. Στο κελί δεν υπήρχαν παρά τα απολύτως αναγκαία. Κάτω από ένα βυζαντινό εικόνισμα της Θεοτόκου έκαιγε ένα καντήλι. Απέναντι από την είσοδο, μια ανοιχτή πόρτα οδηγούσε σ' ένα μπαλκόνι. Βγήκαμε έξω και καταλάβαμε ότι βρισκόμαστε στο εσωτερικό της μονής. Η μονή ήταν χτισμένη στην πλαγιά του βουνού και το κελί μας, που ήταν ισόγειο, αν έμπαινε κάποιος από τον κήπο, βρισκόταν από εδώ δύο ορόφους ψηλότερα από την αυλή. Η παλιά εκκλησία, με τη λάμψη του βραδινού στους χιλιόχρονους κοκκινωπούς τοίχους και τους τρούλους της, έκλεινε τη μια πλευρά. Οι άλλες τρεις σχηματίζονταν από σπίτια, σαν αυτό στο οποίο βρισκόμαστε, με μικρά ξύλινα μπαλκόνια, σαν αυτό στο οποίο στεκόμαστε. Τα σπίτια ήταν ακανόνιστου σχήματος και διαφορετικών χρωμάτων και τα μικρά μπαλκόνια ανοιχτογάλαζα ή κιτρινωπά ή πρασινωπά. Ένα είδος loggia, που έμοιαζε με κινητή γέφυρα, ένωνε το σπίτι το οποίο σχημάτιζε τη γωνία με την εκκλησία. Ορισμένα πράγματα έδειχναν απροσμέτρητα παλιά, άλλα, πάλι, κατασκευασμένα το πολύ πριν μια γενιά. Τα πάντα απέπνεαν ειρήνη και μια ευφορία διαποτισμένη από γλυκές ευωδιές.

Η μονή του Οσίου Λουκά - Ελικώνας, Βοιωτία (panoramio.com - Φωτάκος)

[....] «Αθανάσιε!» φωνάζει ο μοναχός από το μπαλκόνι, «Αθανάσιε!». Ή, μάλλον, δεν φωνάζει, απλώς λέει αυτό το όνομα, ήρεμα, σ' έναν ελαφρά προστακτικό τόνο. «Τι συμβαίνει, Αθανάσιε;» «Οι φιλοξενούμενοι μας, οι δύο επισκέπτες. Βγήκαν περίπατο.» «Καλά, προσοχή στα σκυλιά.» Τα λόγια που ανταλλάσσονται, λιγοστά. Η συνομιλία μεταξύ του ιερέως και του παραγιού, σύντομη. Ο τόνος της όμως από την εποχή των γεναρχών. Λιγοστά και όσα τον συνθέτουν: άθικτη αυτοδυναμία ιερατικής κυριαρχίας, ένας απαλός τόνος αδιαμφισβήτητης εξουσίας, φιλοξενία, η οποία ασκείται ήρεμα και αυτονόητα, ο οίκος, το ιερό, περιφρουρημένος από πλήθος σκυλιών. Ωστόσο, τα ταπεινά, τα λιγοστά αυτά λόγια, ειπωμένα μέσα στη νύχτα, έχουν έναν ρυθμό που μοιάζει να κατάγεται από την αιωνιότητα. Που περικλείνει ζωή και εισχωρεί τόσο βαθιά στο παρελθόν, που ούτε οι παμπάλαιες ελιές δεν φτάνουν. Ο Όμηρος είναι αγέννητος ακόμα, όμως λόγια σαν κι αυτά, αρθρωμένα στον ίδιο τόνο, ήδη πηγαινοέρχονται από στόμα σε στόμα μεταξύ ιερέως και παραγιού. Αν έπεφτε από κάποιο μακρινό αστέρι ένα έστω και ταπεινό, αλλά ζωντανό μόρφωμα, ένα τμήμα κάποιου λουλουδιού, κάτι λιγοστό από το φλοιό κάποιου δέντρου, θα επρόκειτο ανυπερθέτως για μήνυμα, που θα μας έκανε να ριγήσουμε. Έτσι ακούστηκε κι αυτή η συνομιλία. Ο χρόνος, ο αέρας και ο τόπος είναι το παν.

Δελφοί (φωτ: flickr.com, από Templar1307)

Στο ύψος του Αποσπερίτη έλαμπε αθέατος πίσω από σκοτεινά βουνά ο Παρνασσός, και εκεί, στην πλαγιά οι Δελφοί. Στη θέση της ιερής πόλεως, κάτω από το ναό του θεού, υπάρχει σήμερα ένας χιλιόχρονος ελαιώνας, και ανάμεσα στους κορμούς των δέντρων διάσπαρτα συντρίμμια από κίονες. Όμως αυτά τα χιλιόχρονα δέντρα, παρά την ηλικία τους, είναι πολύ νέα, δεν φτάνουν μέχρι το παρελθόν, δεν έχουν προλάβει να δουν τους Δελφούς και τον Οίκο του Θεού. Το βλέμμα βυθίζεται στις εκατονταετίες τους, σαν σε πηγάδι, και σε ονειρώδη βάθη χαμηλότερα απλώνεται το Άφθαστο. Όμως εδώ το Άφθαστο είναι κοντά.

Τα αγάλματα

Εδώ οι ανασκαφές στην Αγορά, εδώ η Πνύκα, εδώ ο Άρειος Πάγος, εδώ το Βήμα, εδώ τα ίχνη των σπιτιών τους,τα πατητήρια του κρασιού, εδώ τα ταφικά μνημεία τους στην Ιερά Οδό. Εδώ η Αθήνα. Η Αθήνα; Αυτή, λοιπόν,ήταν η Ελλάδα, αυτή η αρχαιότητα. Ένα συναίσθημα απογοήτευσης με κυρίευσε. Κάθισα σ' ένα από τα συντρίμμια, που σωριασμένα καταγής έμοιαζαν να προσμένουν την αιώνια νύχτα. Σκαλοπάτι κάποιου ιερού, απροσδιόριστο θραύσμα βωμού ή θεϊκής μορφής, μεταμορφωμένο τώρα πλέον σε στρογγυλωπό κομμάτι πέτρα. Κάθισα σ' ένα από τα συντρίμμια και έστρεψα την πλάτη στους κίονες.

(από mykosmos.gr)

[....] Ξαφνικά μύρισε συνάμα φράουλες και ακακίες, γινωμένο καλαμπόκι, σκόνη των δρόμων και ανοιχτή θάλασσα. Ένιωσα τη μαγεία αυτής της ευωδιάς, στην οποία συμψηφιζόταν ολόκληρο το τοπίο. Αυτού του τοπίου, όπου έπνεαν τα ίχνη χιλιετηρίδων. Αυτού του ανέμου, που μέσα του λες και είχε αναλυθεί το χρυσάφι της αιωνιότητας. Μα δεν ήθελα να τους παραδοθώ. Έσκυψα, μάζεψα το βιβλίο μου και έκανα να φύγω. Ουτοπία η αρχαιότητα, μονολόγησα, ουτοπία η αρχή, μάταιη η αναζήτηση. Η σκληρότητα των λόγων λες και με χαροποιούσε. Τίποτε απ' όλα αυτά δεν υπάρχει εδώ. Σ' αυτόν τον τόπο, όπου ήλπιζα να τ' αδράξω με τα ίδια μου τα χέρια, η απουσία τους είναι πιο έντονη παρά οπουδήποτε αλλού. Μια δαιμόνια -κή ειρωνεία πλέκει τον ιστό της γύρω από αυτά τα συντρίμμια, που φυλάνε το μυστικό τους, ακόμη και καθώς αποσυντίθενται. Πόσο μοιάζουν μ' εκείνες τις ευωδιές! Καλούν, επίσης, σε μάταια όνειρα αφήνοντας στο στόμα μια γεύση ψεύδους.

= = = = =

Βιέννη, Graben Strasse

Ο Hugo von Hofmannstahl (Hugo Laurenz August Hofmann Edler von Hofmannstahl) γεννήθηκε στη Βιέννη το 1874. Η οικογένεια είχε εβραϊκές, ιταλικές, γερμανικές και αυστριακές ρίζες. Οι γονείς του, κυρίως ο πατέρας του, δρ. Hugo von Hofmannstahl, ανώτερος τραπεζικός υπάλληλος, φρόντισαν να λάβει ο μονάκριβος γιος τους από πολύ νωρίς μια βαθιά ανθρωπιστική παιδεία. Ο Hugo von Hofmannstahl εμφανίστηκε στους λογοτεχνικούς κύκλους ήδη ως μαθητής Γυμνασίου με τα ψευδώνυμα Loris, Loris Melikow και Theophil Morren. Παρά το νεαρόν της ηλικίας του, έγινε ισότιμα δεκτός από την ομάδα συγγραφέων της «Νέας Βιέννης» (Hermann Bahr, Arthur Schnitzler, Richard Beer-Hofmann, μεταξύ άλλων) και δημοσίευσε αμέσως στο περιοδικό Blätter für Kunst του Stephan George. Μετά την αποφοίτηση από το Γυμνάσιο, ο Hugo von Hofmannstahl άρχισε σπουδές Νομικής, που σύντομα διέκοψε για να στραφεί στη Ρομανική Φιλολογία, την οποία όμως μετά το διδακτορικό επίσης εγκατέλειψε, αφήνοντας μάλιστα ημιτελή μια υφηγεσία που προετοίμαζε σχετικά με τον Βίκτωρα Ουγκώ. Στη συνέχεια αφοσιώθηκε αποκλειστικά στις πολύπλευρες λογοτεχνικές αλλά και πολιτιστικές του δραστηριότητες (εκδοτικές ενασχολήσεις, σχέδια ίδρυσης περιοδικών, συμμετοχή στην καθιέρωση πολιτιστικών θεσμών, όπως του μουσικού φεστιβάλ του Ζάλτσμπουργκ με τους Max Reinhardt και Richard Strauss). Το 1901 παντρεύτηκε την Gertrud Schlesinger και έζησε μαζί της μέχρι το θάνατο του στο Rodaun,κοντά στη Βιέννη. Από το γάμο του απέκτησε τρία παιδιά. Πέθανε στις 15 Ιουλίου 1929, την ημέρα της κηδείας του γιου του Franz, ο οποίος αυτοκτόνησε.... ...

= = = = =

(φωτ: flickr.com, από cesare)

Η θέα από τον Ακροκόρινθο αγκαλιάζει δύο θάλασσες με πολλά νησιά, τις χιονισμένες κορυφές του Παρνασσού, τα βουνά της Αχαΐας. Το φως δημιουργεί απ' όλα αυτά κάτι, μια τάξη, που γεμίζει την καρδιά αγαλλίαση. Το καλύτερο όνομα που διαθέτουμε για αυτή την τάξη είναι «μουσική», μολονότι πρόκειται για κάτι παραπάνω από μουσική. Και τι δεν διδάσκει αυτό το φως στον στοχαζόμενο παρατηρητή! «Καμία υπερβολή, καμία ανάμιξη - βλέπε το καθετί για τον εαυτό του, μα βλέπε το στην πρωταρχική του καθαρότητα. Μη διαχωρίζεις, μη στριμώχνεις τα πράγματα το ένα πάνω στο άλλο. Τα πάντα είναι διακριτά, τα πάντα συνδεδεμένα. Να παραμένεις γαλήνιος. Ν' αναπνέεις, ν' απολαμβάνεις και να είσαι»

- Aποσπάσματα από το βιβλίο
Ούγκο φον Χόφμανσταλ, Στιγμές στην Ελλάδα
Εκδόσεις: Ύψιλον, 2007
Μετάφραση: Έλενα Νούσια
- Φωτογραφίες: theadirondackreview.com, mytripolog.com,
panoramio.com, flickr.com, mykosmos.gr, old-picture.com
- Εξώφυλλα βιβλίων: press.princeton.edu, amazon.com,
biblioasi.gr, ebooks.cambridge.org

104 ~ Αντρές Σάντσεθ Ρομπάυνα: "Για μια εκμυστήρευση της ελληνικής θάλασσας"

2011-06-20T15:20:00.000+03:00

Andrés Sánchez Robayna (1952)
"αιώνιος μαθητής του φωτός"

Στο νησί, αιώνιος
μαθητής του φωτός, είδες το σπίτι
χτισμένο από ήλιους που ανάβλυζαν
πάνω στην πλεκτάνη του ασβέστη. Ο φράχτης
δεν σ' άφηνε να συνεχίσεις.

Να ζεις εκεί, σκέφτηκες,
να ζεις κρυφά,
χωρίς η διάρκεια να σε απασχολεί,
ν' αναπνέεις ανάμεσα σ' εκείνους τους άσπρους τοίχους
τη διάρκεια, να είσα μαζί με το σπίτι, ύλη
καθαρή που επίσης
οι ήλιοι θα καταστρέψουν, αλλά μαζί του
ν' αναβλύζεις, να πεθαίνεις, να κοιτάζεις στο κατώφλι του
την ομορφιά που φτάνει με την αλμυρή αύρα.

Πάρος

= = = = =

Είναι αδύνατο να καθορίσω με ακρίβεια τη στιγμή που διαισθάνθηκα για πρώτη φορά μέσα μου τη γοητεία της Ελλάδας, τόσο βαθιά ριζωμένη ήταν στη διάπλασή μου παρουσία του ελληνικού παρελθόντος, με το οποίο διαπαιδαγωγηθήκαμε γενιές ευρωπαίων. Αλλά αν ψάξω στη μνήμη, ήταν στην εφηβεία μου τότε που άρχισα να συνειδητοποιώ αληθινά τι ακριβώς σημαίνει αυτή η παρουσία ή αυτό το ίχνος από τη σκοπιά του τόπου μας μέσα στους κόλπους ενός πολιτισμού. Ασφαλώς, δεν βρίσκεται σ' αυτό που σκεφτόμαστε στα δεκαπέντε ή στα δεκάξι μας χρόνια. Δεν είναι οι σπουδαίες ρήσεις, οι μεγάλες ιστορικές περίοδοι, ούτε ένας κόσμος εννοιών αυτά που απασχολούν τη φαντασία ενός νέου. Είναι πράγματα πιο απλά, εμπειρίες πιο άμεσες. Στην περίπτωσή μου, πώς θα μπορούσα ποτέ να ξεχάσω, από τα μαθήματα των ελληνικών, «την ροδοδάκτυλη αυγή» που κάθε μέρα αναγεννιόταν μπροστά στην «πολύβουη θάλασσα», σε στίχους που έφταναν να καταλαμβάνουν την αξία μιας ιεροτελεστίας; Και το ίδιο με άλλους στίχους, και με τα ταξίδια του Οδυσσέα, και με τον θυμό του Αχιλλέα... Όταν μάλιστα τα μάτια ενός νέου με κάποια ευαισθησία αναπλάθουν τη μορφή του Ηνίοχου των Δελφών, ή διεισδύουν στον συμβολισμό του Ομφαλού, βυθίζονται στις πιο βαθειές ρίζες ενός πολιτισμού, του δικού του πολιτισμού. Τούτες οι ρίζες εξακολουθούν να τρέφουν, έτσι ή αλλιώς, έναν τρόπο να είσαι στον κόσμο.
Αντρές Σάντσεθ Ρομπάυνα

= = = = =

Ήταν ακόμα μια αυγή,
πορώδης. Εκεί, αντίκρυ μας,
δυο βράχοι στη θάλασσα
σημείωναν το φως,
μετρούσαν την έκταση
του αλατιού και του χρόνου.

Άξονες του ήλιου, οι βράχοι
μετρούσαν και μετρούσαν,
εμάς μετρούσαν, κι εσύ, εσύ σε ποια στιγμή
του χρόνου βρίσκεσαι, σου είπαν, κι εσύ
επίσης δεν ξέρεις
πως είσαι κάτι ακόμα λιγότερο
κι απ' τη λαμπρή αιχμή
του κύματος στον ήλιο;

H ακτή της Πελοποννήσου από το κανάλι του Πόρου

= = = = =

Έχει για μένα ιδιαίτερη σημασία να βλέπω σε λέξεις ελληνικές, σε ελληνικό εκμαγείο, μια χούφτα στίχους που γεννήθηκαν στην Ελλάδα και που έχουν αυτή τη γη ως θέμα και σκηνικό. Πράγματι, δεν έχει για μένα, δεν μπορεί να έχει, μικρή συναισθηματική σημασία το γεγονός ότι αυτοί οι στίχοι επιστρέφουν, για να το πούμε έτσι, στον χώρο και στον αέρα που τους είδαν να γεννιούνται και που περικλείουν τόσες αξίες τι οποίες θεωρώ ουσιώδεις για τον πνευματικό μας πολιτισμό.
Αντρές Σάντσεθ Ρομπάυνα

= = = = =

Ούτε ο ασβέστης
ούτε η συκιά που λάμπει
κι ούτε καν ο ναός με τις εκατό πύλες
-δεν μπόρεσες να τις μετρήσεις
είναι πύλες του εαυτού σου μπροστά στη θάλασσα που αναπνέει
-ούτε καν
το φως που σφυροκοπάει το αμόνι της μέρας
ούτε το αστραφτερό δέρμα εκείνου του σώματος
θα γνωρίσουν τη διάρκεια
δύστυχα θραύσματα που συντρίφτηκαν πάνω στον ουρανό.

Παροικιά, Πάρος: Παναγία η Εκατονταπυλιανή

= = = = =

Στο μικροσκοπικό παρεκκλήσι, τάματα
ατελείωτα, κατάλοιπα
ζωής, κομμάτια,
σπαράγματα φυλαγμένα
απ' τη βία των ήλιων.

Μνήμη, πες μας,
για τον κάλυκά σου με τις προφυλάξεις,
ποια σημάδια του καλοκαιριού είναι πιο δικά μας,
ποια σημάδια λένε καλύτερα την ύπαρξή μας της ελπίδας.

Στον αέρα
ερημιά, κανένα σημάδι.

Κύθνος

= = = = =

Ο ποιητής και δοκιμιογράφος Άντρες Σάντσεθ Ρομπάυνα είναι μια από τις πιο ενδιαφέρουσες και σημαντικές φωνές της σύγχρονης ευρωπαϊκής λογοτεχνίας. Καθηγητής της Ισπανικής λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο της La Laguna στα Κανάρια Νησιά, ιδρυτής καί διευθυντής των περιοδικών Literradura (Βαρκελώνη, 1976) καi Syntaxis (Τενερίφη, 1983-1993), υπεύθυνος πολλών εκδοτικών σειρών, είναι ειδικευμένος στον λεγόμενο «χρυσό αιώνα» της ισπανικής λογοτεχνίας (1600-1681) κι έχει ασχοληθεί με τη μετάφραση (Wallace Stevens, William Wordsworth, Salvador Espriu, Haroldo de Campos, Ramon Xirau, κ.ά.) και έκδοση πολλών συγγραφέων του 20ού αιώνα όπως, ενδεικτικά, των Tomás Morales, Juan Coytisolo, José Angel Valente. Έχει τιμηθεί με το Βραβείο της Κριτικής για το ποιητικό του βιβλίο Ο βράχος (1984), όπως και με το Εθνικό Βραβείο Μετάφρασης (1982) για την απόδοση των ποιητικών απάντων του καταλανού ποιητή Σαλβαδόρ Εσπρίου.

Το ποιητικό του έργο από το 1970 μέχρι το 1999 κυκλοφόρησε συγκεντρωμένο το 2000. Από τότε εξέδωσε δυο βιβλία Το βιβλίο πίσω απ' τον αμμόλοφο (El libro, tras la duna, 2002) καi το Για μια εκμυστήρευση της ελληνικής θάλασσας (Sobre una confidencia del mar griego, 2005, με σχέδια του σπουδαίου Antoni Tàpies), ποy είναι και το πρώτο του έργο που παρουσιάζεται στη γλώσσα μας. Πρόκειται στην ουσία για ένα «διπλό βιβλίο»: στο πρώτο μέρος είναι ο εξωτερικός κόσμος που επιβάλλεται συγκινησιακά στον ποιητή, ο οποίος σπεύδει ν' ανταποκριθεί στον ορίζοντα διαλόγου που διανοίγει η βιαιότητα του ιστορικού παρόντος. Εδώ θα βρούμε την αντίδρασή του στη δολοφονία της αμερικανίδας ειρηνίστριας Ρέιτσελ Κόρι από ισραηλινό εκσκαφέα μπροστά σε παλαιστινιακό σπίτι της Ράφα (16 Μαρτίου 2003) ή στην τρομοκρατική επίθεση της 11ης Μαρτίου 2004 στον σιδηροδρομικό σταθμό Ατότσα της Μαδρίτης («Μαδρίτη, για μια ελεγεία»). Ωστόσο, η απόκριση στο ιστορικό γίγνεσθαι δεν γίνεται με τους όρους μιας αναχρονιστικής πλέον στράτευσης στην κοινωνικοπολιτική ανάγκη, αλλά στη βάση μιας υπαρξιακής στάσης, μέσα από μια ελεγειακή κατανόηση της ανθρώπινης βιολογικής πορείας. ... ... ...
Βιρχίνια Λόπεθ Ρέθιο - Δημήτρης Αγγελής

= = = = =

_. _. _

Τα ποιήματα, τα κείμενα και το βιογραφικό του Αντρές Σάντσεθ Ρομπάυνα
είναι από το δίγλωσσο βιβλίο
Sobre una confidencia del mar griego ~ Για μια εκμυστήρευση της ελληνικής θάλασσας
σε μετάφραση της Virginia Lopez Recio, με την επιμέλεια του Δημήτρη Αγγελή.
Κυκλοφόρησε το 2010 από τις Εκδόσεις των Φίλων, με σχέδια του Άντονι Τάπιες
Η μετάφραση επιχορηγήθηκε από το ισπανικό Υπουργείο Πολιτισμού

- Φωτογραφίες: elcultural.es, lowryphotos.com, pers., touristorama.com,
kythnosinfo.gr, diariodeavisos.com
- Εξώφυλλα βιβλίων: canaria-gongora- allcollection.net,
guaderno zonadecompras.com, amazon.com.

Aκόμα:
- "Andrés Sánchez Robayna - Ποιήματα της φθοράς και της διάρκειας" στο e-poema.eu

103 ~ Ζεράρ ντε Νερβάλ: Στην Σύρο

2011-05-27T08:10:00.000+03:00

Gérard de Nerval (1808-1855)
"δεν θεωρώ τον εαυτό μου δεινό ελληνιστή"

Καθώς κατέβαινα από την παλιά Σύρα προς την νέα πόλη η οποία έχει χτιστεί στην παραλία, πάνω στα ερείπια της αρχαίας Ερμούπολης, θέλησα να ξεκουραστώ στη σκιά ενός από αυτούς τους μύλους που το ισόγειό τους είναι συνήθως καπηλειό. Μπροστά στην πόρτα υπάρχουν τραπέζια και σου σερβίρουν, μέσα σε μποτίλιες ντυμένες με ψάθα, ένα μέτριο κοκκινέλι που μυρίζει κατράμι και πετσί μια γριά πλησιάζει στο τραπέζι που κάθομαι και μου λέει: Κοκονίτζα! καλί!*... Είναι γνωστό ότι τα νέα ελληνικά είναι πολύ πιο κοντά στ' αρχαία από ό,τι νομίζουμε. Αυτό το διαπιστώνουμε και από τις εφημερίδες που, αν και οι περισσότερες είναι γραμμένες στ' αρχαία, τις καταλαβαίνουν όλοι... Δεν θεωρώ τον εαυτό μου δεινό ελληνιστή, κατάλαβα όμως καλά από τη δεύτερη λέξη ότι επρόκειτο για κάτι ωραίο. Όσο για το ουσιαστικό κοκονίτζα, άδικα αναζήτησα τη ρίζα του στη μνήμη μου, δεν είχε συγκρατήσει άλλο από μερικά κλασικά δεκάστιχα του Λανσελό.

Στο κάτω κάτω, αναλογίστηκα, αυτή η γυναίκα βλέπει ότι είμαι ξένος και θέλει να μου δείξει κανένα ερείπιο ή κανένα άλλο αξιοθέατο. Ίσως πάλι να φέρνει κάνα ερωτικό ραβασάκι, αφού βρισκόμαστε στην Ανατολή, τη χώρα της περιπέτειας.

Σύρος: Ερμούπολη, Bαπόρια
Φωτογραφία του Κωνσταντίνου Φιλιππαίου από το digital-camera.gr

= = = = =

Ο Ζεράρ Ντε Νερβάλ, ποιητής, μεταφραστής και δοκιμιογράφος, έρχεται στην Ελλάδα το 1843. Είναι σταθμός του 12μηνου ταξιδιού του στην Ανατολική Μεσόγειο. Γεννημένος στο Παρίσι, ζει την νηπιακή ηλικία του στην περιοχή του Βαλουά, υπό την επίβλεψη του θείου του, όταν η μητέρα του πεθαίνει όντας ο Ζεράρ μόλις δύο ετών, και ο πατέρας του, που ήταν στρατιωτικός γιατρός, λείπει στην Σιλεσία με τον στρατό του Μεγάλου Ναπολέοντα. Με την επάνοδο του πατέρα του από τον πόλεμο, το 1814, επιστρέφει στο Παρίσι αλλά συχνά ξαναγυρνά σ' αυτή την περιοχή των δασών και των λιμνών, που γεμάτη ποίηση και μυστήριο συμβάλλει στο να εκδηλωθεί η ποιητική κλίση του νεαρού άνδρα.

Κατά τη διάρκεια των σπουδών του δείχνει έντονο ενδιαφέρον για την γερμανική φιλολογία και σε νεαρότατη ηλικία γίνεται άριστος μεταφραστής. Είναι μόλις 20 ετών όταν μεταφράζει τον Φάουστ, του Γκαίτε, μία μετάφραση που αποσπά εγκωμιαστικές κριτικές και μνημονεύεται ως σήμερα.- (Κ.σ-Μ.)

= = = = =

[....] Όταν ξανακατέβηκα στο λιμάνι, είδα μερικές αφίσες που διαφήμιζαν την τραγωδία Μάρκος Μπότσαρης του Αλέκου Σκότσου και στη συνέχεια κάποιο μπαλέτο, όλα αυτά τυπωμένα στα ιταλικά για την εξυπηρέτηση των ξένων. Αφού δείπνησα στο ξενοδοχείο της Αγγλίας, σε μια μεγάλη αίθουσα διακοσμημένη με ταπετσαρία που παρίστανε διάφορες μορφές, ζήτησα να με οδηγήσουν στο Καζίνο, όπου θα δινόταν η παράσταση. Στην είσοδο υπήρχε κάτι σαν ταμείο για πίπες όπου οι θεατές πριν μπουν μέσα άφηναν τα μεγάλα τσιμπούκια τους από ξύλο κερασιάς: οι ντόπιοι δεν καπνίζουν πια στο θέατρο για να μην ενοχλούν τους άγγλους περιηγητές που κρατούν τα καλύτερα θεωρεία. Δεν υπήρχαν παρά μόνο άντρες, καθώς και μερικές γυναίκες ξένες. Περίμενα με ανυπομονησία να σηκωθεί η αυλαία για να κρίνω την απαγγελία των ηθοποιών. Το έργο άρχισε με μια εισαγωγική σκηνή ανάμεσα στον Μπότσαρη και ένα Παλικάρι, τον μπιστικό τοu. Η στομφώδης απαγγελία και οι λαρυγγισμοί τους δεν θα μου είχαν επιτρέψει να καταλάβω το νόημα των στίχων, ακόμα και αν είχα τις απαιτούμενες γνώσεις ύστερα, οι Έλληνες προφέρουν το ήτα ι, το θήτα ζ, το βήτα β, το ύψιλον u, και ούτω καθεξής. Έτσι φαίνεται πως θα ήταν η αρχαία προφορά, στο πανεπιστήμιο όμως μας τα διδάσκoυv αλλιώτικα.

Ερμούπολη, το θέατρο Απόλλων

Στη δεύτερη πράξη εμφανίστηκε ο Μουσταή πασάς, ανάμεσα στις γυναίκες του χαρεμιού του, που ήταν άντρες ντυμένοι οδαλίσκες. Φαίνεται ότι στην Ελλάδα δεν επιτρέπεται στις γυναίκες να βγαίνουν στο θέατρο. Αλλόκοτα ήθη! Καθώς παρακολουθούσα την εξέλιξη του έργου άρχισα να καταλαβαίνω σιγά σιγά ότι ο Μάρκος Μπότσαρης ήταν ένας νέος Λεωνίδας που, με τα τριακόσια παλικάρια τοu, ξαναζωντάνευε το έπος των τριακοσίων Σπαρτιατών. Το κοινό χειροκροτούσε ζωηρά αυτό το ελληνικό δράμα που, αφού εκτυλίχτηκε σύμφωνα με τους κλασικούς κανόνες, τελείωσε μέσα σε τουφεκιές.

Ξαναγύρισα στο ατμόπλοιο και απόλαυσα το μοναδικό θέαμα της πυραμιδωτής πόλης, που ήταν φωτισμένη ως τα πιο ψηλά σπίτια της. Ήταν αληθινά bαbylonian, όπως θα 'λεγε κι ένας Εγγλέζος. Άφησα στη Σύρα το αυστριακό καράβι και επιβιβάστηκα στο γαλλικό Λεωνίδας που φεύγει για την Αλεξάνδρεια: το ταξίδι κρατάει τρεις μέρες.

Ζεράρ ντε Νερβάλ: Ταξίδι στην Ανατολή
Μετάφραση: Πωλίνα Πεφάνη
Εκδόσεις: Στοχαστής, 2000
Δημοσιεύθηκε στο e-περιοδικό του δικτύου Αιγαίου "ΕΥΠΛΟΙΑ"

= = = = =

Από την εισαγωγή του Βαγγέλη Κάσου στο βιβλίο του Ζεράρ Ντε Νερβάλ Αυρηλία
(εκδ. Αιγόκερως, 2000):

O Ζεράρ Λαμπρινί (αυτό ήταν το πραγματικό όνομά του) γεννήθηκε το 1808. Η παιδική του ηλικία σημαδεύεται από το θάνατο της μητέρας, από την τραχιά μορφή του πατέρα. Γι' αυτό η εξιδανίκευση της μητρικής μορφής στο έργο του, γι' αυτό το κρυφό μίσος για τον πατέρα, που έβλεπε με μεγάλη δυσπιστία τις λογοτεχνικές επιδόσεις του νεαρού Ζεράρ και που τον πίεζε ν' ακολουθήσει το ιατρικό επάγγελμα.

Έπειτα από μερικές αμφιταλεντεύσεις, ο Νερβάλ, για να διασκεδάσει ίσως κιόλας τις καχυποψίες του πατέρα, παράλληλα με τις λογοτεχνικές του εργασίες, βρίσκει ένα κάποιο επαγγελματικό καταφύγιο στη δημοσιογραφία. Συνεργάζεται με πολλές εφημερίδες και αποτέλεσμα αυτών των συνεργασιών ήταν κατά μεγάλο μέρος και τα ταξίδια που έκανε σε Ευρώπη και Ανατολή.

Το 1835, ιδρύει την περιοδική έκδοση "Monde dramatique", που έχει σύντομο και άσχημο τέλος για το συγγραφέα. Αφορμή αυτής της έκδοσης πρέπει να ήταν ο ενθουσιασμός του για την ηθοποιό Τζένι Κολόν, που την ερωτεύεται και που τα χρόνια 1837-1838 έχει μαζί της μια περίεργη σχέση, ανάμεσα φιλίας και έρωτα, ανάμεσα ευτυχισμένου πάθους και μαζοχιστικής καρτερίας.

Το 1841, παθαίνει την πρώτη κρίση τρέλας. Ορισμένοι φίλοι του βιάζονται με δημοσιεύματα σε εφημερίδες να του "εκφωνήσουν" τον πνευματικό επικήδειο. Τη βιασύνη τους αυτή ο Νερβάλ την εκδικείται με το γράψιμο, αλλά και με την περιπετειώδη ζωή που εξακολουθεί να κάνει. Είναι περίεργο: τα καλύτερα έργα του, (Σιλβί, Χίμαιρες, Αγγελική, Αυρηλία, Πανδώρα, διάφορτα ταξιδιωτικά και άλλα) ανάγονται σε αυτή την περίοδο της ζωής του, που τα γραφτά του τη θέλουν βουτηγμένη στην οδύνη και στις διαρκείς εκρήξεις του ονείρου.

[....] Την 1η Γενάρη 1855, στο Revue de Paris, δημοσιεύεται το πρώτο μέρος της Αυρηλίας. Είκοσι πέντε μέρες μετά, ο Νερβάλ αυτοκτονεί. Το δεύτερο μέρος βλέπει το φως, στο ίδιο περιοδικό, είκοσι μέρες μετά την αυτοκτονία.

Πέρασαν χρόνια. Ο Νερβάλ ξεχάστηκε. Με τα φώτα των σουρεαλιστών ξαναφάνηκε. Τόσο αυτός όσο και ο Σαντ. Δύο από τους μεγαλύτερους τεχνίτες του φανταστικού.

= = = = =

Το βιογραφικό σημείωμα από το Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό του Ελευθερουδάκη, έκδοσης 1928 (τ. 9ος):

Νερβάλ (Ζεράρ δε' Gérard de Nerval, ψευδώνυμον του Gérard Labrunie). Γάλλος συγγραφεύς (1808-1855). Πάσχων εκ ψυχώσεως, ηυτοκτόνησε. Πλην αρίστων μεταφράσεων εκ της Γερμανικής, αφηγήσεων ταξιδίων γραφικών και τεχνοκριτικών μελετών, ενδιαφερουσών, αλλά υπό ακράτου ρωμαντισμού εμπνευσμένων, συνέγραψε τρεις τόμους αξιόλογων διηγημάτων, "Αι κόραι της φωτιάς (1854), "Το όνειρο και η ζωή" (1855), "Η ερωτική μποέμ" (1855).

- Φωτογραφίες: devoir-de-philosophie.com, digital-camera.gr,
syrosinfo.gr, sunislandtours.com.au
- Εξώφυλλα βιβλίων: ianos.gr, amazon.com,

Aκόμα:
- o Ζεράρ ντε Νερβάλ στο χωρίς άλλη αναβολή

102 ~ Φρεντρίκα Μπρέμερ: Στον καθαρό σαν τον άνεμο της ελευθερίας αέρα

2011-03-13T01:15:00.013+02:00

Fredrika Bremer (1801-1865)
"εδώ που η ζωή σφύζει από ελπίδα,
παρελθόν, παρόν και μέλλον"

«...θέλω να εγκαταλείψω σύντομα την Ελλάδα και να επιστρέψω στη βορεινή μου πατρίδα, που ο συννεφιασμένος της ουρανός, οι μακρείς χειμώνες κτλ, δεν μας παραπλανούν να πιστεύουμε ότι η ζωή είναι τόσο γοητευτική κι ωραία.

Ωστόσο, χαίρομαι που μπορώ να πω στους συμπατριώτες μου, άνδρες και γυναίκες εκεί πάνω στο μακρινό Βορρά τα εξής: αν κάποιος από σας υποφέρει στην ψυχή ή στο σώμα εξαιτίας του βόρειου ψύχους ή από τα βάρη της ζωής, τότε στείλτε τον εδώ κάτω!...

Εδώ που ο αέρας είναι καθαρός σαν τον άνεμο της ελευθερίας, ο ουρανός ασυννέφιαστος σαν την κατοικία των θεών। Εδώ, που οι ναοί και τα εκκλησάκια πάνω στους βράχους στρέφουν το βλέμμα τους προς τον ουρανό, όπου βουνά και πελάγη ανοίγουν πλατιούς, πολύχρωμους ορίζοντες για το μάτι, τη σκέψη και τις αισθήσεις, εδώ που η ζωή σφύζει από ελπίδα, παρελθόν, παρόν και μέλλον!...» - F. Bremer

από το βιβλίο του Στούρε Λίννερ "Μια Σουηδέζα στην Ελλάδα του 19ου αιώνα"
μετάφραση: Χρήστος Παππάς

Σκόπελος: Ο Άγιος Ιωάννης

Η Φρεντρίκα Μπρέμερ δεν επισκέφθηκε μόνον τους ναούς και τα εκκλησάκια πάνω στους βράχους. Με κάθε μέσον της εποχής, γαϊδουράκια, μουλάρια ή άλογα, με την βασιλική θαλαμηγό ή με μικρά καΐκια - και πολλές φορές περπατώντας σε κακοτράχαλα μονοπάτια υπό αντίξοες καιρικές συνθήκες -, ταξίδεψε σ' όλη την τότε Ελλάδα, μεσογειακή, παράκτια και νησιωτική, συλλέγοντας υλικό, εντυπώσεις και εμπειρίες που μετέφερε στο βιβλίο της Η ζωή στον Παλιό Κόσμο. Τόσο κατά την παραμονή της στην Αθήνα - φιλοξενείται στο σπίτι του ζεύγους Χάνσεν, στον Λυκαβηττό -, όσο και στα ταξίδια της, όλες οι πόρτες είναι ανοιχτές για την Φρεντρίκα. Συναναστρέφεται κοινωνικά με ανθρώπους κάθε τάξης, συμμετέχει σε κοινωνικές εκδηλώσεις, διασκεδάζει χωρίς διακρίσεις - σε εκδηλώσεις του παλατιού ή σε νησιώτικα βαφτίσια -, θαυμάζει τους ισχυρούς δεσμούς που ενώνουν τα μέλη της ελληνικής οικογένειας, προβληματίζεται με την θέση της ελληνίδας γυναίκας στην κοινωνία, πλουτίζει τις γνώσεις της, εντυπωσιάζεται από την φύση, τις καλλιέργειες και την ελληνική χλωρίδα, έρχεται αντιμέτωπη με την δυστυχία, συμπάσχει και φροντίζει τους χανσενικούς όταν τους επισκέπτεται στην απομόνωσή τους. Μαθαίνει αρκετά ελληνικά για να ανταποκρίνεται στην καθημερινή συνεννόηση και αξιοποιεί τις ευκαιρίες που έχει για άμεση επαφή με την ελληνική τέχνη, την ελληνική λογοτεχνία και σύγχρονα ιστορικά πρόσωπα.

Στην Ελλάδα έρχεται μετά το ταξίδι της στην Παλαιστίνη και την Κωνσταντινούπολη με πρόθεση να παραμείνει λίγες εβδομάδες, μένει όμως για δύο χρόνια. Είναι η εποχή που η Αθήνα, έχοντας ανακηρυχθεί από το 1834 πρωτεύουσα του νεοσύστατου ελληνικού κράτους, αρχίζει να αλλάζει μορφή και από χωριό να μεταμορφώνεται σε πόλη. Αγαπημένοι περίπατοι της Φρεντρίκα είναι οι βόλτες στον σημερινό Εθνικό Κήπο, στην Ακρόπολη, στην οδό Πατησίων, στην παραλία του Φαλήρου. Οι σταθμοί του ταξιδιού της στην Ελλάδα πολλοί: Σύρος, Τήνος, Δήλος, Ρήνεια, Νάξος, Πάρος, Ίος, Σίκινος, Σαντορίνη. Πόρος, Τροιζήνα, Ναύπλιο, Επίδαυρος, Κόρινθος, Μέγαρα, Ελευσίνα. Αράχωβα, Δελφοί, Άμφισσα. Πικέρμι, Μαραθώνας, Θήβα, Χαλκίδα και στην τουρκοκρατούμενη ακόμα Θεσσαλία - Τέμπη, Βόλος, χωριά Πηλίου. Άργος, Τρίπολη, Μυστράς, Σπάρτη.

«Τίποτε κατά τη διάρκεια της τριετούς παραμονής μου εδώ δεν μου ήρθε τόσο ξαφνικά και τόσο απίστευτα, όσο η αίσθηση του να βρίσκομαι στη Σπάρτη... την πατρίδα του Λυκούργου και του Λεωνίδα... το αντικείμενο του θαυμασμού και της καταγοήτευσής μου στα παιδικά μου χρόνια και κατά την πρώτη μου γνωριμία με την ιστορία της Ελλάδας».

Όμως η Φρεντρίκα δεν πάσχει από αρχαιολατρεία και δεν ενδιαφέρεται να ασχοληθεί ιδιαιτέρως με τα αρχαιολογικά αξιοθέατα. Παρατηρεί προσεκτικά και καταγράφει. Διαπιστώνει την προβληματική σχέση του λαού με τους βασιλείς Όθωνα και Αμαλία, απορεί με τους ατελείωτους χορούς του παλατιού και αναρωτιέται ποιος ο λόγος για τόση πολυτέλεια όταν η Ελλάδα είναι ακόμα τόσο φτωχή. Όταν στις 15 Δεκεμβρίου του 1859 συναντά τον Κωνσταντίνο Κανάρη ξέρει ήδη τους άθλους του: «έρχονται οι Έλληνες», της έλεγε με ικανοποίηση ο πατέρας της κάθε φορά που του πήγαιναν εφημερίδες στον καιρό της επανάστασης και της διάβαζε τα κατορθώματά του. Στην μελέτη της για τον μακροχρόνιο και ηρωικό απελευθερωτικό αγώνα των Ελλήνων που όπως γράφει «ενέπνευσε κι άλλες μειονότητες να ξεσηκωθούν», η Φρεντρίκα Μπρέμερ περιγράφει την διακυβέρνηση των Τούρκων ως «απύθμενο πυθμένα της δυστυχίας». «Κάθε μορφή δημόσιας ζωής εξαφανίστηκε, εκμηδενίστηκε κάθε πρόοδος, κάθε κίνηση ακινητοποιήθηκε. Η σιωπή και η νύχτα άπλωναν τα πέπλα τους πάνω απ' αυτό το πρόσωπο, που άλλοτε στο παρελθόν λαμποκοπούσε». Η Φρεντρίκα Μπρέμερ δεν είναι η τυπική ξένη επισκέπτρια με την περιέργεια του τουρίστα, αλλά μία γυναίκα που ενδιαφέρεται για ουσιαστική επαφή με την σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα παράλληλα με την διείσδυση στην κλασική σκέψη.

= = = = = =

Χριστουγεννιάτικο παζάρι στο Τούρκου

Η Φρεντρίκα Μπρέμερ, συγγραφέας και πρωτοπόρος της γυναικείας χειραφέτησης στη χώρα της, με αγώνες για ισότητα και ελευθερία, γεννήθηκε το 1801 στο Τούρκου, την παλαιότερη πόλη της Φινλανδίας, που βρίσκεται στη νοτιοδυτική ακτή της χώρας, στις εκβολές του ποταμού Άουρα [φωτ.], και σε ηλικία τριών ετών, εγκαταστάθηκε με την οικογένειά της στην Στοκχόλμη. Το 1828 κάνει το ντεμπούτο της ως συγγραφέας με μία σειρά από νουβέλες που κυκλοφορoύν ανωνύμως, στην συνέχεια σπουδάζει φιλοσοφία και θεολογία, και το 1840 ήταν ήδη αναγνωρισμένη συγγραφέας στη χώρα της και είχε μεταφρασθεί σε πολλές γλώσσες. Οραματιζόταν μια οικογένεια που θα επέτρεπε στη γυναίκα να αναπτύξει την προσωπικότητα και τα ταλέντα της και που ο άνδρας δεν θα είχε τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Πολιτικώς ήταν φιλελεύθερη, αλλά, ταυτόχρονα (και παραδόξως, θα συμπλήρωνα) συμπαθούσε και τις σοσιαλιστικές ιδέες του αγγλικού εργατικού κινήματος. Από το 1849 ως το 1851 ταξιδεύει μόνη στην Κούβα και στις ΗΠΑ για να μελετήσει τον πολιτισμό τους και την θέση της γυναίκας. Γνωρίζεται με αμερικανούς συγγραφείς της εποχής, έχει συναντήσεις με ιθαγενείς, σκλάβους, κτηματίες-αφέντες, πόρνες, Κουακέρους, μέλη της θρησκευτικής σέχτας των Shakers και απογοητεύεται που διαπιστώνει ότι η περίφημη γη της επαγγελίας διατηρεί τον θεσμό της δουλείας. Πιστεύεται ότι είναι η πρώτη που έγραψε για την νέγρικη θρησκευτική μουσική (gospel).

H Eλβετία, η Ιταλία, η Παλαιστίνη και η Ελλάδα, είναι οι επόμενοι σταθμοί, του δεύτερου μεγάλου ταξιδιού της που κράτησε πέντε χρόνια (1856-1861). Τις εντυπώσεις της από αυτό το μεγάλο ταξίδι, τις καταγράφει σε ένα εξάτομο ημερολόγιο. - Κ.σ-Μ.

Ο ποταμός Άουρα

= = = = = =

Βιογραφικό από το Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό του Ελευθερουδάκη, έκδοσης 1928 (τ. 3ος):

Βρέμερ (Φρεδρίκα Bremer). Σουηδή διηγηματογράφος και μυθιστοριογράφος της ρεαλιστικής σχολής (1801-1865), θεωρουμένη μάλιστα ως η πρώτη εισαγαγούσα τον ρεαλισμόν εις την σουηδικήν λογοτεχνίαν. Το πρώτον της έργον «Εικόνες από την καθημερινήν ζωήν» (1828), είνε σειρά διηγημάτων , εκ των οποίων το επιγραφόμενον «Η οικογένεια Η ....» εκρίθη αμέσως ως εκ των αριστουργημάτων της σουηδικής διηγηματογραφίας. Με τον αυτόν τίτλον εξηκολούθησεν η Β. να δημοσιεύει και άλλας σειράς διηγημάτων και μικρών μυθιστορημάτων, εν των οποίων «Οι γείτονες», θεωρείται ως το άριστον εκ των έργων της. Παραλλήλως προς την λογοτεχνικήν της δράσιν και με μεγαλύτερον ακόμη ζήλον και ενθουσιασμόν, ειργάσθη η Β. δια την βελτίωσιν της κοινωνικής θέσεως της γυναικός και την πολιτικήν και κοινωνικήν εξίσωσιν αυτής προς τον άνδρα. Τούτου δε του αγώνος αυτής ηυτύχησε να ίδη τας πρώτας επιτυχίας. Η ίδρυσις ειδικού διδασκαλείου θηλέων, ο καθορισμός των 25 ετών ως εποχής ενηλικιώσεως της αγάμου γυναικός και η υπό παρόμοιον ευνοϊκόν προς τας γυναικείας αξιώσεις πνεύμα μελέτη μεταρρυμιστική του αντιπροσωπευτικού συστήματος υπήρξαν τα πρώτα αποτελέσματα των προσπαθειών της. - Ι. Χρ.

= = = = = =

Στις 26 Μαΐου του 1861 η Φεντρίκα Μπρέμερ ξεκινά το ταξίδι της επιστροφής στην πατρίδα της.

«Αντίο, ωραία μου Ελλάδα!... χώρα του φιλόξενου, εργατικού ελληνικού λαού που αγαπάει την ελευθερία και αναζητεί τη γνώση. Αντίο, εκλεκτή χώρα, δίαυλε εξευγενισμού μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Παλιότερα έδωσες στην Ευρώπη ό,τι έδωσε σε σένα η Ασία, αφού προηγουμένως το δούλεψες αυτόνομα. Τώρα πάλι εσύ είσαι αυτή, διαμέσου της οποίας, οι ώριμοι καρποί της Ευρώπης θα πρέπει να διοχετευτούν προς την Ασία. Την κλασική παιδεία, το ωραίο και την πολύπλευρη ανάπτυξη που άλλοτε πρόσφερες ως ύψιστο δώρο στην οικουμένη, τα κατακτάς πάλι απ' την αρχή, όμως τώρα όχι πια ως το ύψιστο, αλλά ως μέσο προς την κατεύθυνση του υψηλού, του γενικότερου, του ανθρωπινότερου σκοπού».

.--. .--.
.--..--.

- Tα κείμενα της Φρεντρίκα Μπρέμερ είναι από το βιβλίο του
Στούρε Λίννερ "Μια Σουηδέζα στην Ελλάδα του 19ου αιώνα"
σε μετάφραση Χρήστου Παππά
εκδ. Άγγελος Σιδεράτος, 1997
- συλλογή πληροφοριών: Για το ταξίδι της στην Ελλάδα, από το ίδιο βιβλίο.
Βιογραφικά και λοιπά, από ξένες πηγές.
- Εικόνες, φωτογραφίες: fredrikabremer.net, panoramio.com,
theepochtimes.com, kotisivu.dnainternet.net
- Εξώφυλλα βιβλίων: amazon.com, buy.com

पेंत्ति सारिकोसकी

2011-03-08T01:05:00.000+02:00

101 ~ Μαξ Φρις: "Ευτυχία στην Ελλάδα"

2010-07-30T18:01:00.001+03:00

Max Rudolf Frisch (1911–1991)
"η ελληνική γη, καθώς απλώνεται στα πόδια μου
με τις τρελές της δαντέλες να ξεπροβάλλουν πυρές
απ' τη γκρίζα καταχνιά των κοιλάδων"

Μ' ένα φιλί στο αριστερό και ένα στο δεξί μου μάγουλο μ' αποχαιρέτησε ο νεότερος, που με είχε φέρει στο σπίτι, κι από κει κι ύστερα με νανούρισε ο φλοίσβος των κυμάτων.

Όταν άκουσα τις σειρήνες του πλοίου ήταν πρωί, η ώρα τέσσερις, και ξύπνησα και έφυγα αθόρυβα από το κοιμισμένο, ήσυχο ακόμα σπίτι, που την τριζάτη πόρτα του την έκλεισα σαν πύλη παραμυθιού, βρήκα στην κουμπότρυπα του σακακιού μου ένα λουλούδι στο μέγεθος πιάτου, κι εκείνο το χόρτο, που τη μυρωδιά του τόσο αγαπούνε σε τούτη τη χώρα. Μόνο που δεν θέλησα να κουμπώσω τη ζακέτα μου, γιατί οι τσέπες της πίεζαν προς τα έξω σαν όγκοι' δεξιά αισθάνθηκα αυγά κι αριστερά ήταν δαμάσκηνα.

Glück in Griechenland
απόδοση: Νίκη Αϊντενάιερ

= = = = = =

Ο Ελβετός μυθιστοριογράφος, θεατρικός συγγραφέας, δοκιμιογράφος και χρονικογράφος Μαξ Φρις, τιμημένος με το σημαντικότερο λογοτεχνικό βραβείο της Γερμανίας "Georg-Büchner" (1958), όπως και με το διεθνές βραβείο "Neustadt" (1986) , έρχεται στην Ελλάδα το 1957. Έχει μόλις επιστρέψει από το ταξίδι του στο Μεξικό (1956), ένα ταξίδι που πραγματοποίησε αμέσως μετά την συμμετοχή του στην Διεθνή Διάσκεψη για τη Σχεδίαση στο Aspen (Κολοράντο) όπου έδωσε ομιλία με τίτλο "Γιατί δεν έχουμε τις πόλεις που χρειαζόμαστε;". Από τους δύο πιο γνωστούς ελβετούς μεταπολεμικούς συγγραφείς - ο έτερος είναι ο Φρήντριχ Ντύρενματ -, ξεκίνησε την επαγγελματική καριέρα του ως αρχιτέκτων, όπως ήταν και ο πατέρας του, μια καριέρα που συνέχισε με επιτυχία μέχρι που την εγκατέλειψε οριστικώς για να αφοσιωθεί στην συγγραφή.

= = = = = =

Ένα σύκο έπεσε μόλις απ' το δέντρο κι έσκασε πάνω στο έδαφος. Κι εγώ κοιτάζω τώρα την πανσέληνο, που η χλωμή της φέτα αργοκυλάει ανάμεσα σε τούτα τα κλαδιά, κι αυτά φαντάζουν μαύρα πίσσα και σαν φίδια. Ακούω μόνο την ίδια την ανάσα μου και το δικό μου καρδιοχτύπι. Αλλά, καθώς αποτινάζω τους σβώλους απ' τα μέλη μου που κείτονταν ξεθεωμένα ανάμεσα τους, φέρνω στο νου μου πώς κατέληξα στ' αλήθεια εδώ, σ' αυτό το χάνι «Μοναχική συκιά», που είναι φθηνά και υπέροχα απλά και απλά υπέροχα. Χθες λοιπόν, καθώς βάδιζα στο στενό μονοπάτι του ισθμού, απότομα θόλωσε ο καιρός προς τ' ανατολικά' κι απ' την Αθήνα, όπου την περασμένη νύχτα ονειροπολούσα επάνω στην Ακρόπολη, ήρθε κατά πάνω μου μια επόμενη νύχτα και μ' αιφνιδίασε μες στο χωράφι. Και παραπέρα θυμάμαι μόνο μια φλογέρα βοσκού που όλο και πλησίαζε και δεν με άφηνε να κοιμηθώ. Ήταν ένα απλοϊκό δώθε-κείθε με τους ίδιους πάντα τόνους. Κι ενώ τα βλέφαρα μου πήραν να κλείνουν επιτέλους, μάλωνα ακόμη μ' έναν παλιό μου δάσκαλο που μας σχεδίαζε στον τοίχο τέτοιες φλογέρες, και το -γάβγισμα των σκυλιών δεν έλεγε να φύγει απ' το μεδούλι μου, και να που πίσω απ' τον κορμό του δέντρου, που ήταν το προσκεφάλι μου, καραδοκούσε ο γέρο Παν.

Τώρα σηκώνομαι κόντρα στο πρωινό, που ακόμα διστάζει να φανεί σα για να μείνει ετούτη η νύχτα ατέλειωτη. Πάνω, προς Ακροκόρινθο. Είναι ένα περήφανο βραχώδες φρύδι, που αναχαιτίζεται επάνω από τον ισθμό. Των μύθων αδέρφι. Και το στήθος μου σφυροκοπάει άγρια, γιατί βιάζομαι μήπως και το ξημέρωμα φτάσει νωρίτερα από μένα στην κορφή.

[....] Και να που επιτέλους πιάνω την έσχατη κόχη, ενώ από τη θάλασσα αιωρείται ο ήλιος, όπως όταν ανοίγεις μια πόρτα θερμάστρας και μένεις με το στόμα ανοιχτό κοιτάζοντας τα κάρβουνα, πυρακτωμένα ανάμεσα στη στάχτη" έτσι είναι αυτή η ελληνική γη, καθώς απλώνεται στα πόδια μου με τις τρελές της δαντέλες να ξεπροβάλλουν πυρές απ' τη γκρίζα καταχνιά των κοιλάδων.

Πιο ύστερα δυο χέρια μπουσουλάν ξαφνικά πάνω στο στήθος μου και μοιάζουν πελώριες αράχνες, έτσι που ξυπνάω απ' την παγανιστική μου απότιση τιμής στον ήλιο. Δίπλα μου στέκεται ένας γεράκος που με τρεμάμενα χέρια προσπαθεί να μου κουμπώσει με κάθε τρόπο τη ζακέτα μου, επειδή φυσάει αυτός ο υπέροχος άνεμος. Για να μην τον απογοητεύσω, λοιπόν, πρέπει να κάνω πως κρυώνω. Είναι ένας έλληνας βοσκός, μ' εκείνην την κοντούτσικη φουστίτσα να ξεπροβάλλει με τις δίπλες της απ' τη ζώνη και να κυματίζει προς τα κάτω απ' τους γοφούς. Κι έπειτα παίζουμε Φιλήμονα και Βαύκη, οπότε εγώ αναλαμβάνω ταπεινά και ντροπαλά το ρόλο του Δία με το να δεχτώ την πρόσκληση του και να τον ακολουθήσω κάτω στην κοιλάδα, όπου, μιάμιση ώρα αφότου φτάσαμε, μας προσφέρεται το πρωινό που μου υποσχέθηκε και που τόσο επιθυμούσα, από τη γυναίκα του, η οποία αναστατωμένη τρέχει σαν την πάπια απ' τη μια γωνιά στην άλλη, ενώ εμείς στρογγυλοκαθόμαστε σαν τους Κυρίους της δημιουργίας.
... ...

από το Κορινθιακό οδοιπορικό
απόδοση: Νίκη Αϊντενάιερ

= = = = = =

Σαν να το 'ξερα πως η δεύτερη αυτή πεζοπορία επρόκειτο να βρει μια τελείωση, που η πραγματική της υπεροχή θα απέβαινε τόσο παραμυθένια όσο ποτέ μου δεν θα μπορούσα να διανοηθώ. Πώς το εννοώ: Με αδιάσειστα φιλικά αισθήματα προς την Ελλάδα, ανέβηκα στο φορτηγό καραβάκι που ήταν λοξά αγκυροβολημένο στο αθηναϊκό λιμάνι και ήταν φορτωμένο με έλληνες εκδρομείς, οι οποίοι, ειρήσθω εν παρόδω, χρησιμοποιούν το φτύσιμο σαν σημείο στίξης. Και στη συνέχεια παρέμεινα όλη εκείνη τη νύχτα όρθιος, έχοντας αγκαλιασμένο ένα φουγάρο, γιατί ούρλιαζε ένας υγρός αέρας, κι εγώ κοίταζα με πά έναστρο ουρανό, όπου σπάΟιζε μια εδώ μια εκεί το κατάρτι και για επτά ολόκληρες ώρες δεν τολμούσα να ρίξω το βλέμμα στο σανίδι, για να μη δω αυτό που με τη μύτη τόσο ζωηρά αντιλαμβανόμουν.

Επιτέλους η Ιτέα.

Όπου με σταθερό έδαφος κάτω απ' τα πόδια μου κίνησα μες στη νύχτα, με κατεύθυνση προς το άγνωστο και το μοναχικό.

από τα Δελφικά οδοιπορικά
απόδοση: Νίκη Αϊντενάιερ

= = = = = =

Για τον Μαξ Φρις γράφει η Κατερίνα Σχινά στην Βιβλιοθήκη της Ελευθεροτυπίας (29 Αυγ. 2008) : Μαξ Φρις: Το πάθος για ειλικρίνεια

Ανεξάρτητος, πολιτικά ενεργός, οξύς και κριτικός απέναντι στην πατρίδα του, την Ελβετία, με έργα που χαρακτηρίζονται από ένα μοναδικό μείγμα αυτοβιογραφικών και μυθοπλαστικών στοιχείων και πάθος για την ειλικρίνεια και την αλήθεια, ο Μαξ Φρις είναι ένας από τους πιο «προσωπικούς» συγγραφείς του 20ού αιώνα. Οι ανθρώπινες σχέσεις, ιδιαίτερα ανάμεσα σε άνδρες και γυναίκες, βρίσκονται στο επίκεντρο του έργου του, χωρίς ποτέ να παραβλέπονται οι κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις αυτών των φαινομενικά ιδιωτικών υποθέσεων. Μοντέρνος, αντιφατικός, με ιδιαίτερα οξύ βλέμμα απέναντι στον σύγχρονο βίο, ενδιαφέρεται περισσότερο για την αλήθεια, παρά για την αρμονία και τη «μορφή». Συστηματικά δουλεύει και ξαναδουλεύει τα έργα του - ιδιαίτερα τα θεατρικά, που υπάρχουν σε διαφορετικές εκδοχές, συχνά με διαφορετική κατάληξη. Και ενώ γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Ελβετία, ο Φρις έζησε επίσης στη Ρώμη, το Βερολίνο, τη Νέα Υόρκη και ταξίδεψε πολύ' το έργο του αποτυπώνει την ανοιχτοσύνη του μεγάλου κόσμου και μαζί τη σταθερότητα της συντηρητικής του πατρίδας. Πολυβραβευμένος, με μεγάλη αναγνώριση εν ζωή, ρωτήθηκε κάποτε πού αποδίδει την επιτυχία του. «Ίσως επειδή σχεδόν όλα όσα έχω κάνει με αφορούν προσωπικά», είχε απαντήσει.

Γεννήθηκε στη Ζυρίχη το 1911, από πατέρα αρχιτέκτονα και μητέρα γερμανικής καταγωγής, άρχισε σπουδές στη γερμανική λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο της πόλης το 1930, αλλά τις εγκατέλειψε το 1933 με τον θάνατο του πατέρα του και άρχισε να εργάζεται ως free-lance δημοσιογράφος, κυρίως για τη Neue Zurcher Zeitung και τη Frankfurter Zeitung. Ταυτόχρονα δούλευε το πρώτο του μυθιστόρημα, με τίτλο Jurg Reinhart (1934): τραγωδία ενός νεαρού άντρα, που έχει εμπλακεί σε μια παθιασμένη ερωτική σχέση και ταυτόχρονα διανύει τη δύσκολη περίοδο της ωρίμανσης, το βιβλίο είναι ένα τυπικό bildungsroman. Λίγο αργότερα, ολοκλήρωσε το αφήγημά του Antwort aus der Stille («Απάντηση από τη σιωπή», 1937) με πρωταγωνιστή έναν νεαρό άντρα που προσπαθεί να κατακτήσει ένα βουνό: και τα δύο έργα προδίδουν την «ηρωική» ατμόσφαιρα που επικρατούσε ακόμη και στη δημοκρατική Ευρώπη τη δεκαετία του '30.

Το 1936 επέστρεψε στα θρανία, για να σπουδάσει Αρχιτεκτονική' απομαγευμένος από τη συγγραφή, θα κάψει όλα του τα χειρόγραφα το 1937 - ωστόσο θα επιστρέψει στο γράψιμο δημοσιεύοντας το 1940 το ημερολόγιό του από τη στρατιωτική του θητεία, αρκετά πρωτόλειο και απολιτικό για έναν συγγραφέα όπως ο Φρις, με τίτλο Blatter aus dem Brotsack («Σελίδες από το σακίδιο»). Αποφοιτώντας το 1941, ο Φρις θα ανοίξει το δικό του αρχιτεκτονικό γραφείο, θα παντρευτεί την επόμενη χρονιά την Gertrud Anna Constance von Meyenburg, με την οποία θα αποκτήσει τρία παιδιά και θα ζήσει μαζί της ώς το 1953' ταυτόχρονα, θα αρχίσει και πάλι να γράφει, δημοσιεύοντας το 1943 μια αναθεωρημένη εκδοχή του πρώτου βιβλίου του με τίτλο «Αγαπώ ό,τι με καίει» και το 1945 μια συνομιλία ανάμεσα σε έναν νέο άνδρα και το φανταστικό του alter ego στη διάρκεια ενός ταξιδιού στην Κίνα, με τίτλο «Μπιν, ή Το ταξίδι στο Πεκίνο». Δύο χαρακτηριστικά είναι κοινά σ' αυτά τα έργα: η εγγύτητα του Φρις προς τον σουρεαλισμό και η αίσθηση ότι χρειάζεται να δραπετεύσει κανείς από συνθήκες και τόπους που απειλούν να καταντήσουν φυλακές του εαυτού.

- τα αποσπάσματα των οδοιπορικών είναι από Το Δέντρο,
τχ.143/144 - Αύγουστος 2005
- Φωτογραφίες: readme.cc, uth.tmc.edu,
sitemaker.gr, comps.fotosearch.com,
- Εξώφυλλα βιβλίων: amazon.com,
gazellebookservices.co.uk, lemoni.gr

100 ~ Λουίτζι Μερκαντίνι: Αντίο ωραία Ζάκυνθος

2010-07-05T23:40:00.006+03:00

Luigi Mercantini (1821–1872)
"ο ουρανός μού ΄κανε δώρο
μια λεύτερη καρδιά"

Ο ιταλός ποιητής Λουίτζι Μερκαντίνι, μετά την συμμετοχή του στην υπεράσπιση της Ανκόνας από την επίθεση των Αυστριακών που κατέλαβαν την πόλη με βομβαρδισμό, φθάνει εξόριστος στην Κέρκυρα τον Ιούλιο του 1849, και μετά από οκτώ μήνες αναχωρεί για την Ζάκυνθο όπου παραμένει μέχρι τον Ιούλιο του 1852, οπότε και επιστρέφει, μέσω Μάλτας, οριστικώς στην Ιταλία.

Ζάκυνθος, η παραλία με το Ναυάγιο

Αντίο ωραία Ζάκυνθος,
αντίο γοητευτικό νησί των αμπελιών
και της ελιάς, των πορτοκαλιών
και των λουλουδιών.
..........
Οδυνηρή για μένα η σκέψη πως
τις όμορφες πλαγιές σου ίσως δεν ξαναδώ.
Λιμάνι φιλικό υπήρξες για τον φτωχό εξόριστο
και με τη γλυκεία σου υποδοχή, του παρηγόρησες
τον πόνο τριών ετών.
Σ' ευχαριστώ!
..........
Αιώνια ας είν' σε σένα της φύσης η γιορτή,
και ας στολίζει πάντα το πέτο και την κόμη
των κοριτσιών σου, το λευκό και το γαλάζιο.
Ας είν' ακόμη, στους λόφους και τ' ακρογιάλια σου
το θριαμβευτικό ελληνικό λάβαρο, Λευτεριά
να φανερώνει.
Αντίο Ζάκυνθος, αντίο ευγενές λίκνο
του αοιδού των χαρίτων και των τάφων.

μτφ: Διονύσης Κλαυδιανός

Ζάκυνθος

=
Ο Λουίτζι Μερκαντίνι, που συγκαταλέγεται ανάμεσα στους εκπροσώπους της ιταλικής λυρικής ποίησης, με έργο πατριωτικής έμπνευσης, γεννήθηκε στο γραφικό Ριπατρανσόνε, έναν μικρό δήμο με πλούσια ιστορική και καλλιτεχνική κληρονομιά, που κατοικείται από τους προϊστορικούς ακόμα χρόνους και που βρίσκεται 70 χλμ νοτιοανατολικά της Ανκόνας, ενώ απέχει 12 χλμ. από την ακτή της Αδριατικής.

Ριπατρανσόνε

=
Από τον Περίπλου, έτος 17 - τ.50/2001
Γράφει ο Διονύσης Κλαυδιανός:

Λένε πολλοί πως οι τέχνες, τα γράμματα, η ποίηση, η μουσική, ο πολιτισμός καταργούν τα σύνορα και φέρνουν πιο κοντά τους ανθρώπους. Αναμφίβολα έχουν δίκιο!

Μια απόδειξη, από τις πολλές που μπορούν να παρατεθούν, είναι και αυτή του Ιταλού ποιητή «άγνωστου» στο ευρύ κοινό της Επτανήσου του σήμερα Λουίτζι Μερκαντίνι που έζησε ως πρόσφυγας 8 μήνες στην Κέρκυρα και τρία χρόνια σχεδόν στη Ζάκυνθο, έως το 1852.

Ο Μερκαντίνι γεννήθηκε στις 19 Σεπτεμβρίου του 1821 στο Δήμο Ριπατραντσόνε της επαρχίας Άσκολι Πιτσένο (πέθανε το 1861) και έγινε κληρικός. Στη συνέχεια όμως το ανήσυχο πνεύμα του και η φιλομάθειά του τον ανάγκασαν να αποβάλει τα ράσα και να γίνει δάσκαλος, διδάσκοντας ως τις αρχές του 1849. Την εποχή εκείνη η Ιταλία συγκλονίζεται από πολιτικά κινήματα, επαναστάσεις και στενάζει κάτω από την αυστριακή κατοχή. Ο Μερκαντίνι και πολλοί άλλοι πνευματικοί άνθρωποι της εποχής ευαισθητοποιούνται και συμμετέχουν ενεργά στα πολιτικά κινήματα με αποτέλεσμα να εξαναγκασθούν να φύγουν από την Ιταλία. Αξίζει εδώ να αναφερθεί ότι την εποχή εκείνη οι Έλληνες φοιτούσαν σχεδόν αποκλειστικά στην Ιταλία κυρίως δε στα πανεπιστήμια της Πάδοβας, της Πίζας και της Παβίας (όπου σπούδασε και ο Σολωμός). Μόλις το 1848 εξερράγη η επανάσταση, πολλοί Έλληνες φοιτητές άφησαν τις σπουδές και πήραν τα όπλα κατά των Αυστριακών, πολεμώντας σε Αγκώνα, Μπολόνια και Φάνο. Διακρίθηκαν οι Νικ. Φωκάς, Παπούλης, Κουρκουμέλης και Διον. Λεονταράκης, ο οποίος μάλιστα για τη γενναιότητά του διορίστηκε από τους Ιταλούς επαναστάτες κυβερνήτης του Φάνο!

Η επανάσταση αυτή βέβαια απέτυχε και οι φοιτητές κατέφυγαν στα Ιόνια Νησιά όπου οργάνωσαν την περίθαλψη Ιταλών φυγάδων. Περισσότεροι από διακόσιοι αξιωματικοί, καθηγητές, ποιητές και συγγραφείς κατέφυγαν από τα τέλη του 1848 μέχρι τις αρχές του 1849 στην Κέρκυρα. Ανάμεσα τους συγκαταλέγονται ο πρόεδρος της Βενετικής Δημοκρατίας Λουδοβίκος Μανίν, ο διάσημος συγγραφέας Θωμαζαίος, οι ποιητές Ρεγκάλδι και Μερκαντίνι, ο στρατηγός Γουλιέλμος Πέπε, ο συνταγματάρχης Ζαμπεκάρη και άλλοι. Ο ελληνικός λαός υποστήριζε και βοηθούσε όπως μπορούσε τους φυγάδες, έτσι οι εξόριστοι Ιταλοί σε επικοινωνίες με την πατρίδα τους εκθειάζουν την «αδελφική αγάπη των Ελλήνων». Χαρακτηριστικά η εφημερίδα «Ομόνοια» του Τορίνο του Λορέντζο Βαλέριο (ο οποίος απεκαλείτο Δαντών του Πεδεμοντίου) στις 31 Δεκεμβρίου του 1849 έγραφε τα εξής: «Η Ελλάς καίτοι μαστιζομένη από παλαιάς βαρείας πληγάς, άνοιξε διάπλατες τας πύλας των πόλεών της εις τους εξόριστους αυτούς και τους εκάλεσε εις το τραπέζι με αγάπη αδελφής. Με δάκρυα ευγνωμοσύνης υποδεχόμεθα αυτό το δώρον το οποίον οι απόγονοί μας θα ενθυμούνται με αίσθημα θαυμασμού».

[....] Μέσα σ' αυτό το κλίμα της εποχής ο Μερκαντίνι φτάνει στις 2 Ιουλίου 1849 στην Κέρκυρα. Μένει εκεί και περνάει ένα δύσκολο χειμώνα γράφοντας 10 πατριωτικά άσματα Canti αφιερωμένα στη νεολαία του Ιονίου. Στην Κέρκυρα ο Μερκαντίνι διδάσκει για λίγους μήνες ιταλικά, τα χρήματα που παίρνει είναι λιγοστά κι έτσι, ύστερα από προτροπή του ιστορικού Ερμάννου Λούντζη (1806-1868), έρχεται στη Ζάκυνθο στις 6 Μαΐου 1850. Νοικιάζει ένα φτωχικό σπίτι και αρχίζει, τι άλλο(;), να γράφει ποιήματα. Για να ζήσει διδάσκει ιταλικά στην οικογένεια Λούντζη.

Ο Μερκαντίνι γνωρίζει τους ανθρώπους της Ζακύνθου και τις ομορφιές της και τα ποιήματά του αναφέρονται μέχρι το 1852 σ' αυτούς. Γράφει για το Σπύρο Αλόστρο (1851), για το θάνατο της Κιάρας Μελισσηνού (1850), για το θάνατο του Ρομπέρτου Σάρτζιντ (12 Μαρτίου 1852) και επαινεί την ομορφιά της Ζακύνθου (1852) και του Πελούζου (Ιούλιος 1851). Επανεκδίδει το 1850 στο τυπογραφείο του Κωνσταντίνου Ροσσόλυμου τα πατριωτικά του ποιήματα Canti.

[....] Την εποχή εκείνη στην Ιταλία δεν υπήρχαν μεγάλοι πατριωτικοί ποιητές και έτσι ο Μερκαντίνι ήταν κύριος του πεδίου, αφού οι Manzoni, Berchet και Rossetti δεν έγραφαν πια. Στο ποιητικό του έργο υπάρχει έμπνευση αλλ' όχι και η τέχνη εκείνη η οποία κάνει ένα ποίημα μεγάλο.

Πάντως το ποίημά του ο «Ύμνος στο Γαριβάλδη» είναι παντού γνωστό στην Ιταλία. Ο «άσημος» ποιητής, όταν η Ιταλία απέκτησε την ελευθερία της, έγινε καθηγητής Πανεπιστημίου. Μεταξύ των μαθητών του συγκαταλέγεται και ο διάσημος γεωλόγος Art. Issel (ο οποίος τον αναφέρει στο βιβλίο του L' isola d' oro, 1896).

Ο τόπος καταγωγής του Μερκαντίνι, ο Δήμος Ριπατραντσόνε της Επαρχίας Άσκολι Πιτσένο, δεν ξέχασε τον ποιητή του αλλά ούτε και τη Ζάκυνθο που τον προστάτεψε! Έτσι πέρυσι, σε μια σεμνή τελετή στις 25 και 26 Μαίου και χωρίς δυστυχώς την παρουσία του Δήμου Ζακυνθίων (είχε προσκληθεί αλλά πού καιρός για τέτοια!) ένας κεντρικός δρόμος ονομάστηκε Via Zante!

Το διήμερο 25 - 26 Απριλίου φέτος είχα την τύχη και την τιμή να παρακολουθήσω προσκαλεσμένος τις εκδηλώσεις που πραγματοποιήθηκαν στο Δήμο του Σάπρι (Σαλέρνο) στον πανέμορφο Golfo di Policastro [φωτ.] (στην πάλαι ποτέ Μεγάλη Ελλάδα) για τον ποιητή L. Mercantini και την παρουσίαση του βιβλίου του I Canti.

Οι εκδηλώσεις έγιναν στο Sapri για να τιμηθεί ο ποιητής για το ποίημά του «Η θερίστρια του Σάπρι» που αναφέρεται στο θάνατο 300 νέων ανθρώπων το 1857. Ήταν μια ενδιαφέρουσα εκδήλωση την οποία παρακολούθησε αρκετός κόσμος των γραμμάτων καθώς και 50 άτομα από το Ριπατραντσόνε με επικεφαλής το Δήμαρχο Ubaldo Maroni και «πέρασε» στις μεγάλες ιταλικές εφημερίδες και στα ηλεκτρονικά Μ.Μ.Ε.

Όλοι οι ομιλητές έκαναν ιδιαίτερη αναφορά στο έργο του Μερκαντίνι στη Ζάκυνθο και «στους φιλόξενους και καλλιεργημένους κατοίκους της». Μάλιστα «ως ένα ελάχιστο ευχαριστώ προς τους φίλους της Ζακύνθου και τους Έλληνες», ο πανεπιστημιακός Emidio Diletti απάγγειλε το ποίημα του Μερκαντίνι για την Ελληνική Σημαία και καταχειροκροτήθηκε. Έτσι, ανταποδίδοντας το χαιρετισμό και τα καλά τους λόγια για τη Ζάκυνθο, διάβασα στροφές από το ποίημα του Μερκαντίνι «La Spicolatrice di Sapri» (Η θερίστρια του Σάπρι-ομώνυμος πολιτιστικός σύλλογος του Σάπρι) στα ελληνικά και μάλλον συγκινήθηκαν, αν κρίνουμε από τα δημοσιεύματα των εφημερίδων τους και την τηλεοπτική κάλυψη που έλαβε το θέμα!

Φαίνεται λοιπόν πως ο πολιτισμός έχει τη δύναμη να καταργεί τα σύνορα! Ο «άγνωστος» ποιητής έφερε κοντά δύο Δήμους της Ιταλίας Ριπατραντσόνε-Σάπρι και τη Ζάκυνθο την οποία αγάπησε και τραγούδησε, ίσως τη Ζάκυνθο του χθες πριν τις πολύβουες συναλλαγματικές κερδοφόρες αφίξεις τσάρτερ, πριν τον τουρισμό!
... ...

= = = = = =

Βιογραφικό από το Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό του Ελευθερουδάκη, έκδοσης 1928 (τ. 3ος):

Μερκαντίνι (Λουδοβίκος Mercantini). Ιταλός ποιητής (1821-1872). Εγένετο γνωστός ως συντάκτης του Γαριβαλδινού ύμνου. Κατά το 1849 κατέφυγεν, ως πολιτικός εξόριστος, εις Κέρκυραν και κατόπιν εις Ζάκυνθον, όπου εδημοσίευσεν ενθουσιώδη ύμνον εις την ελληνικήν σημαίαν, ως και δέκα πατριωτικά ποιήματα υπό τον τίτλον "Άσματα". Τω 1852 επιστρέψας εις Ιταλίαν εγένετο καθηγητής της ιστορίας και φιλολογίας εις το Πανεπιστήμιον της Βολωνίας και είτα της ιταλικής φιλολογίας εις το του Παλέρμου. - Μ.Σ.

= = = = = =

- To ποίημα είναι από τον Περίπλου, έτος 17 - τ.50/2001
- Φωτογραφίες: ilquotidiano.it, ert.gr, dpgr.gr,
museipiceni.it, golfodipolicastro.it

99 ~ Πιερ Ρεβερντύ: στην απαστράπτουσα ακτή της Ελλάδας

2010-06-20T17:15:00.002+03:00

Pierre Reverdy (1889-1960)
"εποπτεύοντας ακατάπαυστα τις σκοπέλους"

Ταξίδι στην Ελλάδα

Θα μπορούσα να έχω λασκάρει όλους τους κόμπους της μοίρας μου με ένα τράβηγμα, χωρίς μία σκάλα' η καρδιά γεμάτη από αφηγήσεις ταξιδιών, το πόδι πάντα σταθερό πάνω στο εύκαμπτο εφαλτήριο των γεφυρών της αναχώρησης και το πνεύμα υπερβολικά συνετό εποπτεύοντας ακατάπαυστα τις σκοπέλους.

Αιχμάλωτος ανάμεσα στην ακριβή γραμμή τομής του τοπίου και στους δακτυλίους των ημερών, ακινητοποιημένος στην ίδια αλυσίδα βράχων, τεταμένη για να ελέγξει τις αιφνίδιες φρενίτιδες της θάλασσας, θα μπορούσα να έχω ακολουθήσει στο μανιασμένο κόχλασμα των ολκών τους όλα τα φορτωμένα καράβια που έφυγαν χωρίς εμένα. Εχθρικός στην κίνηση που προχωρεί στην αντίθετη κατεύθυνση της γης και, ανεπαίσθητα μας απομακρύνει από την ακτή' κοιτάζοντας, η πλάτη γυρισμένη σε όλα αυτά τα περιτοιχισμένα μέτωπα, σ' αυτά τα μάτια χωρίς λάμψη, σ' αυτά τα επουλωμένα και χωρίς παράπονα χείλη, πάνω από τις μπερδεμένες κορυφές του λιμανιού που, τις ημέρες ισχυρού ανέμου, υφαίνουν τον πέπλο των συννέφων από κλωστή του ορίζοντα. Περιμένοντας έναν άλλο κύκλο. Περιμένοντας ν' αποφασίσουν τα παλαμάρια. Όταν η λογική δε δίνει σημασία πια στην ερμηνεία. Όταν το πεπρωμένο επαφίεται στη βούληση της σύμπτωσης. Μέχρι τη μέρα που θα έχω μπορέσει επιτέλους να πάρω το πέλαγος πάνω σε ένα από αυτά τα χρωματιστά καράβια, χωρίς πλήρωμα που πάει, βολτετζάροντας, να γαντζωθεί από φάρο σε φάρο όπως τα ψάρια που έλκονται από τη μελανόξανθη μύγα του ψαρά. Να τρέχω κάτω από τη μαγνητισμένη νύχτα, χωρίς ένα άστρο, μες στη βοή του ανέμου και το καταπονημένο λαχάνιασμα της μαινόμενης αγέλης των κυμάτων, όταν επιτέλους αναδύεται από τα βάθη του αυστηρού ορίζοντα η καθαρή πρύμνη του πρωινού, να καταπλέω, με το σήμα της ανατολής, την απαστράπτουσα ακτή της Ελλάδας - με τον απρόσκοπτο ενθουσιασμό των υπάκουων κυμάτων, που τρέμουν ανάμεσα στα δάχτυλα αυτού του πλατιού χεριού που κάνει τον κυρίαρχο πάνω στη θάλασσα.

μτφ: Ελένα Κουτριάνου
- από το περιοδικό Πλανόδιον - τχ. 27, Ιούν.1998

Η ακτή της Παλαιοκαστρίτσας

«...αν είμαι αντίθετος προς την γραφικότητα των ταξιδιών με ταξίδια με τραίνο, πλοίο, αεροπλάνο, πύραυλο για να πηγαίνεις σε μπαρ εδώ κι εκεί - παντού τα ίδια - αυτό το στυλ γραφικότητας δεν μου ταιριάζει.» γράφει ο Πιερ Ρεβεντρύ στον συμπατριώτη του ποιητή Ζαν Ρουσλό, τον Μάιο του 1951. «Πήρα τραίνα, πλοία, ταξίδεψα στην Ιταλία, την Ισπανία, την Ελλάδα. Για την οπτική μου απόλαυση και το μεγάλο κέρδος της εμπειρίας.» Ως άνθρωπος που τον γοητεύει η αυθεντική περιπέτεια "επινοεί τις περιπέτειές του" και το να βρεθεί σε ένα λιμάνι είναι για να απολαύσει το κάθε τι με τις αισθήσεις και το μυαλό του, ομολογεί στον Ρουσλό.
- K.σ-Μ.

Ο Πιερ Ρεβεντρύ γεννήθηκε στη Ναρμπόν από οικογένεια γλυπτών και ήταν ο πατέρας του που του δίδαξε τα πρώτα του γράμματα. Σπούδασε στην γενέτειρά του και στην Τουλούζη και τον Οκτώβριο του 1910 πήγε στο Παρίσι όπου και άρχισε να συχνάζει σε λογοτεχνικούς και καλλιτεχνικούς κύκλους. Ανέπτυξε προσωπικές φιλίες με τον Πάμπλο Πικάσο, τον Ζωρζ Μπρακ, τον Ανρί Ματίς, κ.ά, και έζησε εκεί βιοποριζόμενος από το γράψιμό του επί 16 χρόνια. Εμπνεύσθηκε εν μέρει από τον υπερρεαλισμό, και το 1924, στο πρώτο Σουρεαλιστικό Μανιφέστο, ο Αντρέ Μπρετόν τον χαιρέτησε ως τον "σπουδαιότερο ποιητή της εποχής". Από τους κύκλους αυτούς, ο Ρεβερντύ, μοναχικός από τη φύση του, αρχίζει σιγά σιγά να απομακρύνεται ώσπου το 1926, σε ηλικία 37 ετών, φεύγει από το Παρίσι, προσηλυτίζεται στον καθολικισμό και αποσύρεται στο βενεδικτίνικο Αβαείο του Αγ. Πέτρου στο Solesmes, στην Βορειοδυτική Γαλλία, όπου και συνεχίζει να γράφει ως τον θάνατό του. -(πληροφορίες από την wikipedia)

To Αβαείο του Αγ. Πέτρου στο Solesmes

Στο πέλαγο

Το πτερύγιο του πνεύματος περήφανο για το εύρος του
Τα νησιά της θάλασσας βαμμένα ανοιχτά κυανά
Ο σταυρός από κατάρτια ιστιοφόρων
Γι αυτήν την ανώνυμη κι απρόσωπη κατεύθυνση
Το σπιθοβόλημα των φτερών κάτω απ' την προσταγή του Λεβάντε
Ο ήλιος στην μπουτονιέρα
Ο σκαμμένος δρόμος των φαντασμάτων
που αναμένουν μπροστά στο σταθμό

Η νερένια κορυφογραμμή λάμπει προπορευόμενη
τα λόγια του ανέμου σκορπίζουν
το βλέμμα του πεπρωμένου χάνεται
όλα σαλεύουν και σκαμπανεβάζουν
Ο νερόλακκος ξεραίνεται
όταν η θάλασσα αποτραβάει τη γλώσσα της
Δεν απομένει παρά ο καπνός
στο πέρασμα του βάθους
οι τελευταίες ανταύγειες
η καρδιά
Κι η συγκίνηση.

μτφ: Μελισσάνθη
- από την Ανθολογία Γαλλικής Ποίησης, εκδ. Καστανιώτη, 1988

= = = = = =

φωτογραφίες: www.decitre.fr, commons.wikimedia.org,
midivacance.com, en.wikipedia.org.
- Εξώφυλλα βιβλίων: maryanncaws.com,
asbery store.brooklynrail.org, espritsnomades.com

98 ~ Γκούναρ Έκελεβ: "Στην ελληνική Νεάπολη"

2010-05-30T18:00:00.003+03:00

Gunnar Ekelöf (1907-1968)
"πάνω απ' τη γκρίζα θάλασσα"

Τοτέμ - Ζώα

Στην ελληνική Νεάπολη
στο σκονισμένο πάρκο με τις αρρωστημένες φοινικιές
πάνω απ' την γκρίζα θάλασσα
τη γεμάτη με ανέκφραστα χρώματα και ναυάγια
αυτό το σιωπηλό μουσείο του κόσμου:
Το χταπόδι, κρυμμένο στο βάθος της γυάλινης γωνιάς
βυθισμένο κι ακίνητο στο χρώμα του πάτου
με τα εξογκωμένα μάτια του' κυνηγώντας
μία ρυθμική σειρά φουσκάλες ανεβαίνει
και έξι εφτά σουπιές ψηλά χορεύοντας
με τις μεμβράνες τους να πάλλονται προς τις στιλπνές πλευρές τους
κάτω απ' το φως της επιφάνειας
Πετούμενα και πεταλούδες του βυθού
με διπλωμένα τα φτερά σε φιλντισένιο ρύγχος
χορεύοντας και προς τα εμπρός όλες συγκλίνοντας
σε κύκλο αγγίζοντας την κορυφή και αργά το βάθος
με γλαρωμένα μάτια από ηδονή
σουπιές τις μεμβράνες πλαταγίζοντας
και με το ταίρι τους διαρκώς αλλάζοντας τη θέση
ψηλότερα χαμηλότερα. — Ξέρω τι παίζουν
παίζουν το ρεύμα' το υπόγειο ρεύμα της θάλασσας' το εύρρωστο ενάντιο ρεύμα
που παλλόμενες τις συγκρατεί
πάνω από το ενέδρευον βάθος.

μτφ: Μαργαρίτα Μέλμπεργκ

Νεάπολη Βοιών Λακωνίας (Βάτικα): Το λιμάνι

= = = = = =

Ελλάδα

Εξωκλήσι ασβεστωμένο
Με τα χιλιοφθαρμένα σου εικονίσματα!
Η πόρτα σου κλείνει
μ' ένα καρφάκι μόνο και μια μάλλινη κλωστή
από αυτές που βρίσκεις μες στ' αγκάθια
και τις τυλίγεις γύρω απ' το δάχτυλο
Το μπουκαλάκι με το λάδι είναι μπρος σου
κι η λαδωμένη λάμπα και το πιατάκι
για κείνον πού 'χει λίγες δεκάρες
για κείνον που 'χει σπίρτα

Παλιά εικονίσματα και νέα
που τα προσφέρανε μανάδες
- δε λείψαν δα οι ευκαιρίες -
για κείνον που χάθηκε στη στενοποριά
για κείνον που πήραν οι γενίτσαροι
για κείνον που τα μάτια του αδειάσαν
για κείνον που 'φυγε με τον Μάρκο -
φτενές μορφές κάτω απ' το γυαλί
Δεν είσαι πιο τρανό από παχνί:
Καμπάνες σου τα κουδούνια των προβάτων
που ηχούνε κάπου στα βουνά
ξωκλήσι εσύ που κλειδωνιά σου είναι
μια μάλλινη κλωστή.

μτφ: Δημήτρης Χουλιαράκης

Ξωκλήσι στην Αργολίδα

= = = = = =

Ο Σουηδός ποιητής και δοκιμιογράφος Γκούνναρ Έκελεφ, από τους σπουδαιότερους σκανδιναβούς ποιητές του εικοστού αιώνα, γεννήθηκε στην Στοκχόλμη το 1907.

Παιδί εύπορης οικογένειας, σε ηλικία εννέα ετών χάνει τον πατέρα του που λάτρευε, και όταν, αργότερα, η μητέρα του ξαναπαντρεύεται, δεν μπορεί να αποδεχθεί τον πατριό του και τον καινούργιο αδελφό του, πολύ περισσότερο που οι δυο τους αρχίζουν να συμμερίζονται τις ιδέες του ναζισμού. Από μικρή ηλικία ταξιδεύει με την μητέρα του στην Γαλλία, Ιταλία και Γερμανία και κατά τις δεκαετίες του '50 και του '60 προσθέτει στους προορισμούς του την Ελλάδα, την Τουρκία και την Τυνησία. Μελετά ανατολικές γλώσσες στο Λονδίνο και επιστρέφοντας στην Σουηδία εγγράφεται στο πανεπιστήμιο της Ουψάλα αλλά δεν ολοκληρώνει τις ιρανικές σπουδές του. Όντας οικονομικώς ανεξάρτητος, λόγω της σημαντικής κληρονομιάς που του έχει αφήσει ο πατέρας του, το τέλος της δεκαετίας του ΄20 τον βρίσκει στο Παρίσι να σπουδάζει μουσική και να έρχεται σε επαφή με τα καλλιτεχνικά και λογοτεχνικά ρεύματα της εποχής. Επηρεάζεται από τον σουρεαλισμό αλλά δεν ακολουθεί την τρέχουσα τάση. Το 1930 συναντά την Gunnel Bergström και μετά από σχέση δύο ετών παντρεύονται για να τον εγκαταλείψει εκείνη, σε λιγότερο από ένα χρόνο, προκειμένου να ακολουθήσει την νέα της σχέση, την Κάριν Μπόγιε.

Το πρώτο του βιβλίο sent på jorden (late on earth), με ποιήματα που έχει γράψει στο Παρίσι διακατεχόμενος από αυτοκτονικές σκέψεις, εκδίδεται το 1932 και σηματοδοτεί την εισαγωγή του σουρεαλισμού στην σουηδική ποίηση. Το βιβλίο δέχεται εχθρικές κριτικές καθώς το σουηδικό κοινό δεν είναι έτοιμο γι αυτό το είδος του μοντερνισμού που αποποιείται μέχρι και τα κεφαλαία γράμματα. Eδώ, αξίζει να σημειώσω τις ομοιότητες με τον δικό μας Νίκο Εγγονόπουλο. Γεννημένοι κι οι δυο την ίδια χρονιά, εισάγουν στην πατρίδα τους τον ποιητικό σουρεαλισμό και δέχονται, αρχικώς, την χλεύη κριτικών και ομοτέχνων τους.

Tα αμέσως επόμενα βιβλία του γράφονται ενώ ο Έκελεβ διέρχεται περίοδο ερωτικών απογοητεύσεων και αλκοολισμού. Λίγο μετά χάνει (όχι με δική του ευθύνη) το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας του και ένα σεβαστό ποσό των χρημάτων που του απομένουν επενδύει σε μία βραχύβια εκδοτική εταιρία. Στη συνέχεια εργάζεται ως λογοτεχνικός κριτικός και ως κριτικός τέχνης και γίνεται συνιδρυτής του πρωτοποριακού περιοδικού Karavan. Πραγματοποιεί δύο ακόμα γάμους και από τον δεύτερο αποκτά, το 1942, μία κόρη. Το 1958 γίνεται μέλος της Σουηδικής Ακαδημίας και ανακηρύσσεται επίτιμος διδάκτορας του Πανεπιστημίου της Ουψάλα ενώ το 1966 τιμάται με το Λογοτεχνικό Βραβείο του Σκανδιναυικού Συμβουλίου. Ο θάνατος τον βρίσκει στις 16 Μαρτίου του 1968, στην Σιγκτούνα, στην πόλη όπου ζούσε από τα μέσα της δεκαετίας του '50.
(K.σ-Μ.)

= = = = = =

- To ποίημα "Τοτέμ - Ζώα" είναι από την ανθολογία
Σύγχρονη Σουηδική Ποίηση - εκδ. Γνώση, 1993
- To ποίημα "Ελλάδα" είναι από την λέξη - τ.189/Ιούλ.2006
- εξώφυλλα βιβλίων: topbooksguide.com
- Φωτογραφίες: sverigesradio.se, flickr.com,
travelerstales.com, thegogglesdonothing.com

97 ~ Ποιητικές αναφορές, xxiii - Άλβαρο Μούτις: Τραγούδι στην Κρήτη

2010-05-06T16:30:00.001+03:00

Álvaro Mutis (1923)

Τραγούδι στην Κρήτη

Προβαίνω σ' εκατό παραθύρια,
ο αγέρας σιωπηλά κυλάει
μες στα χωράφια.
Σ' εκατό δρόμους τ' όνομά σου,
η νύχτα βγαίνει να το ανταμώσει,
τυφλός ανδριάντας.
Και μ' όλα αυτά,
από τη σιωπηλή
σκόνη των Μυκηνών,
να που το πρόσωπό σου
και μια διάθεση του δέρματος
έρχονταν να κατοικήσουν
τα βαριά μου όνειρα.
Μονάχα εκεί αποκρίνεσαι
την κάθε νύχτα.
Κι η θύμησή σου αγρυπνά
και στην αγρύπνια η απουσία σου,
φιλτράρουν ένα ακαθόριστο αλκοόλ
που διατρέχει το αργό ναυάγιο των ετών.
Προβαίνω σ' εκατό παραθύρια,
ο αγέρας σιωπηλά κυλάει.
Μες στα χωράφια,
μια στυφή σκόνη μυκηναϊκή
αναγγέλει μια τυφλή νύχτα
και σ' αυτή του δέρματός σου το αλάτι
και τη μορφή σου αρχαίου νομίσματος.
Σ' εκείνη τη σιγουριά εγκαταλείπομαι.
Βέβαιη τύχη.

μτφ. Ρήγας Καππάτος
- από το βιβλίο Η παρουσία της Ελλάδας στην
ποίηση της Λατινικής Αμερικής
εκδ. Εκάτη, 2003

Kρήτη, το Φραγκοκάστελλο

φωτογραφίες: techgnosis.com, namfi.gr

96 ~ Ποιητικές αναφορές, xxii - Εμπέρτο Παδίλλια: Ταξίδευα στην Ελλάδα

2010-04-11T16:30:00.001+03:00

Heberto Padilla
(1932-2000)

Ταξίδευα στην Ελλάδα

Ταξίδευα στην Ελλάδα
και περίμενα να βρω σε όλα τα ίχνη του Καβάφη
Σκεπασμένη από τη βροχή,
χρωματισμένη από την κοκκινωπή λάσπη,
τι παράξενη και μοναχική ήταν στην μνήμη η Αλεξάνδρεια!

Στον έρημο ναό,
στη χαμένη πολιτεία, στους μύθους,
στα τείχη, πώς μπόρεσε ο Καβάφης
να τους αποσπάσει τα σημάδια της ζωής;

Στο τρένο της επιστροφής
όταν γύριζα από άλλα ερείπια,
ο κάμπος έμενε βουβός
και το δάσος κιτρινισμένο
στην άκρη των δρόμων
αλλά δε στάθηκα μπροστα σ' εκείνο το σκοτεινό δέντρο
που είδα διαβαίνοντας

και μπήκε από το παράθυρό μου,
κι ακόμα αφήνει στα χαρτιά μου
ένα διψασμένο ξεφτίδι,
που πλανιέται ακόμα πάνω από την αγάπη μου
σαν ένας κακός οιωνός.

μτφ. Ρήγας Καππάτος
- από το βιβλίο Η παρουσία της Ελλάδας στην
ποίηση της Λατινικής Αμερικής
εκδ. Εκάτη, 2003

φωτογραφίες:archivodeconnie.annaillustration.com,
thegreektravel.com

95 ~ Ποιητικές αναφορές, xxi: Κάρολος Μπωντλαίρ: ταξίδι στα Κύθηρα

2010-03-18T07:20:00.001+02:00

Charles Baudelaire
(1821-1867)

ΕΝΑ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΚΥΘΗΡΑ

Σαν το πουλί περίχαρη πετούσε και η καρδιά μου
κι ελεύτερη τριγύριζεν ανάμεσα απ' τα ξάρτια.
Κάτου απ' τον ξάστερο ουρανό κυλούσε το καράβι
σα μεθυσμένος άγγελος από λαμπρότατο ήλιο.

Το μαυρονήσι ποιο είν' αυτό το θλιβερό; Μας είπαν:
- Τα Κύθηρα' των τραγουδιών η φημισμένη χώρα,
των γεροντοπαλίκαρων η χιλιοπατημένη
παράδεισο' και μ' όλα αυτά φτωχή του η γη, για κοίτα!

Κύθηρα (The island of Kythira)

Για τα γλυκά τα μυστικά, για όσες γιορτές γιορτάζει,
νησί, η καρδιά, να! της αρχαίας το φάντασμα Αφροδίτης
απάνου από τα κύματά σου υπέρκαλο αρμενίζει,
γιομίζοντας τους λογισμούς λαγγέματα και αγάπες.

Ωραίο νησί με τις χλωμές μυρτιές, μυριανθισμένο,
κι απ' όλα τα έθνη δοξαστό στων αιώνων τους αιώνες,
που σ' εσέ φέρνουν οι καρδιές τ' αναστενάσματά τους,
σαν της λατρείας το λιβάνι απάνου από 'να κήπο

ρόδων ή σαν περιστεριού παντοτινό το βόγγο!
Τα Κύθηρα δεν ήταν πια παρά χωράφι χέρσο
και μια ερημιά κακοτοπιά που την αναταράζαν
στριγγιές φωνές. Μα ξάνοιγα παράξενο εκεί κάτι.

Ναοί δεν ήταν που ίσκιωνα τα δεντρολίβανα, όπου
η νέα ιέρεια των ανθών η ερωτεμένη ερχόταν
με το κορμάκι από κρυφές φωτοκαμένο φλόγες,
σε φόρεμα μισανοιγμένο από διαβάτρες αύρες.

Μα να! Καθώς πλευρώνοντας άκρη - άκρη το ερμονήσι,
ξαφνίζαμε και τα πουλιά με τ' άσπρα τα πανιά μας,
που ήταν είδαμε στητή κρεμάλα από τρεις κλάδους'
ξεχώριζε μαυριδερή σα να ήταν κυπαρίσσι.

'Ορνια άγρια στο ταϊνι τους σκαρφαλωμένα απάνου
με λύσσα τρώγανε ώριμο πια κάποιον κρεμασμένο'
και το καθένα φύτευε τη βρωμερή του μύτη,
χώνοντάς τη, σα σύνεργο, παντού μέσ' στη σαπίλα.

Τρύπες τα μάτια του, κι απ' την αδιάντροπη κοιλιά του
βαριά τ' άντερα χύνονταν απάνου στα μηριά του,
κι από γλυκάδες βδελυρές χορτάτοι οι δήμιοί του,
δέρνοντάς τον, ολότελα τον είχαν ευνουχίσει.

Κάτου στα πόδια του αγριμιών ζηλιάρικα κοπάδια,
με μούρες ανασηκωτές, γυρίζαν τριγυρίζαν,
και ζώο πιο μεγαλόκορμο στη μέση τους κουνιούνταν
από τους παραστάτες του τριγυριστός, ο μπόγιας.

Στα Κύθηρα που κάθισες, παιδί ουρανού πανώριου,
αμίλητος υπόμενες βρισιές, χτυπιές, ω φρίκη!
για να πλερώσεις άτιμες λατρείες σου κι αμαρτίες
που σου το απαγορέψανε το μνήμα.
Ω κρεμασμένε

ρεζιλεμένε, οι συφορές σου, οι συφορές σου, και όταν
είδα να ρεύει το κορμί σου, αιστάνθηκα ως απάνου
στα δόντια μου, σαν εμετός, να μου ξανανεβαίνει
των πόνων του παλιού καιρού το φαρμάκι, ποτάμι.

Μπροστά σ' εσέ, φτωχέ άμοιρε και πόσο αγαπημένε!
όλα τα ράμφη αιστάνθηκα των που τρυπούν κοράκων
και που πονούν, και τα σαγόνια των παρδάλεων όλα
που άλλοτε τόσο ορέγονταν τη σάρκα μου να τρίβουν.

-Ωραίος ήταν ο ουρανός και η θάλασσα καθρέφτης,
για μένα αιματοσπάραχτα μαύρα στο εξής τα πάντα,
και να! την είχα, αλίμονο! σα σε χοντρό σουδάρι
σ' αυτό το παραμάντεμα θαμμένη την καρδιά μου.

Δεν ηύρα στο νησί σου ορθό, Αφροδίτη, ή μια κρεμάλα,
ένα σημείο, και κρέμοταν η εικόνα μου από κείνη.
Το θάρρος και τη δύναμη, Θεέ μου, ν' αντικρύσω
το σώμα μου και την καρδιά μου δίχως ν' αηδιάσω.

(μτφ: Μαρία Ρέγκου)

Εικόνες: kud-logos.si, globalgeografia.com

94 ~ Ποιητικές αναφορές, xx: Έντγκαρ Άλλαν Πόε - Στη Ζάκυνθο

2010-02-21T11:48:00.001+02:00

Edgar Allan Poe
(1809-1849)

ΣΤΗ ΖΑΚΥΝΘΟ

Από τ' ωραιότερο λουλούδι, εσύ ανθονήσι,
επήρες το γλυκόνομα που σε ομορφαίνει.
Πόσες στη θύμησή του, όποιος θα σε αντικρίσει,
λαμπρές κι αρμονικές στιγμές δεν ανασταίνει!

Ξυπνούν θωριές ευτυχισμένες που έχουν σβήσει,
ελπίδες φευγαλέες και στοχασμοί χαμένοι,
τ' όραμα εκείνης που δεν θα ξαναγυρίσει
ποτέ στη χλοερή γη τη μοσκοβολισμένη.

Ζάκυνθος (The Island of Ζakynthos, Ionian Sea)

Ποτέ πλια! Τον αντίλαλο γρικώ θλιμμένο. -
Δεν θα ξαναχαρώ τα μαγικά σου κάλλη...
Και τώρα πια θάναι καταραμένο

για με τ' ολάνθιστό σου το ακρογιάλι,
ω φλόγα του Υακίνθου, Ζάκυνθος εσύ,
λουλούδι της Ανατολής, Χρυσό Νησί!

(μτφ. Μαρίνος Σγούρος)

Εικόνες: slantmouth.com, zanteweb.gr

93 ~ Ποιητικές αναφορές, xix: Φρήντριχ Χαίλντερλιν - Πάτμος

2010-01-27T01:37:00.005+02:00

Friedrich Hölderlin (1770-1843)

Μα δεν ήθελα να εγκαταλείψω τη χώρα μου' Είναι απλώς, για να σας προσκαλέσω, που ήρθα εδώ. Ναι ω Χάριτες της Ελλάδας, Θυγατέρες του Ουρανού, για να σας εκλιπαρήσω ήρθα εδώ! Ας έλθετε, κοντά μας, μεγαλόθυμες, αν το ταξίδι δεν είναι μακρινό!

(από το βιβλίο του Βασίλη Ι. Λαζανά "Friedrich Hoelderlin" - Aθήναι, 1984)

= = =

Πάτμος
(απόσπασμα)
...
Κι ωστόσο ο ναύτης γνωρίζει τα νησιά.
Κι όταν άκουσα
Πως ένα απ' τα κοντινά
Ήταν η Πάτμος,
Πολύ επόθησα
Εκεί να κατεβώ και
Να πλησιάσω τη σκοτεινή σπηλιά.
Καθόσον μεγαλοπρεπώς, όπως η Κύπρος,
Η πλούσια σε πηγές
Ή κάποιο από τ' άλλα νησιά,
Δεν κατοικεί η Πάτμος,

Αλλά είναι φιλόξενη
Στο σπίτι της το φτωχικότερο
Ωστόσο
Κι όταν από ναυάγιο ή θρηνώντας
Για την πατρίδα του ή
Για το φίλο που ξεμάκρυνε
Κάποιος την πλησιάσει απ' τους ξένους,
Ευχάριστα το ακούει, και τα παιδιά της
Οι φωνές του διάπυρου άλσους,
Κι εκεί όπου πέφτει η άμμος, και σχίζεται
Η επιφάνεια του αγρού, οι ήχοι
Τον ακούν και μια ηχώ αγάπης
Αντιλαλεί τους θρήνους του ανδρός. Έτσι εφρόντισε
Κάποτε τον αγαπημένο του Θεού
...
μετάφραση: Στέλλα Γ. Νικολούδη

Πάτμος

=

Ο μοναδικός
(απόσπασμα)

Τι είναι αυτό που
Στις αρχαίες μακάριες ακτές
Με δένει έτσι που πιότερο
Τίς αγαπώ κι' απ' την πατρίδα μου;
Γιατί σαν σε ουράνια
Δουλεία πουλημένος
Βρίσκομαι εκεί όπου βάδιζε ο Απόλλων
Με μορφή βασιλέως,
Και σε αγνά παλληκάρια
Κατέβαινε ο Ζεύς κ' έσπερνε
Γυιους με άγιο τρόπο και κόρες
Ο Υψηλός ανάμεσα στους ανθρώπους.

Υψηλές σκέψεις
Πολλές
Ξεπήδησαν απ' του Πατέρα το κεφάλι
Και μεγάλες ψυχές
Ήρθαν απ' αυτόν στους ανθρώπους.
Άκουσα
Για την Ήλιδα και την Ολυμπία, στάθηκα
Ψηλά στον Παρνασσό
Και διάβηκα βουνά του Ισθμού
Και πήγα πέρα
Κοντά στη Σμύρνη
Και κάτω στην Έφεσο.
...
μετάφραση: Δημήτριος Καπετανάκης

- Το ποίημα "Πάτμος" είναι από το βιβλίο
Friedrich Hölderlin - Ελεγείες, Ύμνοι και
άλλα ποιήματα εκδ. Άγρα, 1996
- Το ποίημα "Ο μοναδικός" είναι από την Ανθολογία Γερμανικής
Ποίησης 1749-1921 - εκδ. Εκάτη, 2001
- Πορτραίτο: sternenfall.de
- Φωτογραφία: holiday-in-athens.com

92 ~ Ρόμπερτ Λαξ: στην Κάλυμνο ερημίτης

2010-01-02T17:43:00.001+02:00

Robert Lax (1915-2000)

Καλυμνιάδα
(μέρος II)

πες το μισοφέγγαρο μισοφέγγαρο από βράχο
ένα νησί στραμμένο ανατολικά σε μια θάλασσα όλη τσακίσματα
τους ασημένιους του θόλους
τα πολλά του
χρωματιστά
μέτωπα
ένας βράχος:
τι φυτρώνει πάνω του;
λίγο πράσινο το χειμώνα
οι άντρες με τα γαλάζια δίχτυα τους
γρι γρι
έξω κάθε νύχτα
και μπαλώνοντας τα δίχτυα
το πρωί
οι άλλοι που
πάνε έξω για μήνες κάθε φορά
και βουτάνε (για
σφουγγάρια) οι γυναίκες που υφαίνουν
οι γυναίκες που δένουν τους γάντζους
στα μακριά
άσπρα νήματα

μτφ: Σωκράτης Σκαρτσής

O Ρόμπερτ Λαξ φθάνει στην Κάλυμνο το 1964, αν και θα ήταν ακριβέστερο να πούμε "αποσύρεται", γιατί, στην πραγματικότητα, αυτή είναι η πρόθεση του στοχαστικού ερημίτη ποιητή όταν επιλέγει να έρθει στην Ελλάδα. Ήθελε έναν τόπο ήσυχο, να μείνει για λίγο για να γράψει μερικά ποιήματα. Να διαλογιστεί, να ακούσει τη φωνή του Θεού, ν' ακούσει καλύτερα τη σκέψη του. Έναν τόπο «ήσυχο και φθηνό» όπως έλεγε - κι αν έβρισκε και κάποιο μέρος ακατοίκητο για να μείνει, ακόμα καλύτερα. Τον χρειαζόταν, «όπως ένας φωτογράφος χρειάζεται τον σκοτεινό θάλαμο», συμπλήρωνε χαρακτηριστικά. Αλλά διαπιστώνει πως «στην Ελλάδα δεν είσαι ποτέ μόνος. Οπουδήποτε κι αν ζεις, οτιδήποτε κι αν κάνεις, οπουδήποτε κι αν κοιμάσαι, το κάνεις σε μια ολόφωτη σκηνή. Κάθε μέρα, είναι μέρα κρίσης».

Ο «μέγιστος άγνωστος» της αμερικανικής λογοτεχνίας, έζησε χιλιάδες τέτοιες μέρες κρίσης, αφού έμεινε στην Ελλάδα 35 χρόνια. Επέστρεψε στην Αμερική λίγο πριν πεθάνει και τον περισσότερο καιρό έζησε στην Πάτμο όπου εγκαταστάθηκε αμέσως μετά το σύντομο διάστημα παραμονής του στην Κάλυμνο. Έμαθε ελληνικά, για να μπορεί να κουβεντιάζει με ανθρώπους κάθε κοινωνικού επιπέδου, και πιο πολύ μ' αυτούς που τον ενδιέφεραν περισσότερο: τους ψαράδες και τους σφουγγαράδες, που έβρισκε πως, αν και πολυταξιδεμένοι, είχαν νοοτροπία αρχαίων Δωριέων. Χωρίς ποτέ να επιδιώξει δημοσιότητα και λογοτεχνική καριέρα ή φήμη.

Πάτμος

Σταδιακά και αταλάντευτα, ο Ρόμπερτ Λαξ απλοποίησε τη γραφή του, ώσπου στην όψιμη ποίησή του επικεντρώθηκε στην λιτότητα προσπαθώντας να αποδώσει τα πλείστα με τα ελάχιστα, αγγίζοντας τα όρια της μινιμαλιστικής ακρότητας. Την ίδια απλότητα είχε εφαρμόσει και στη ζωή του, κάτι που είχε διαφανεί από τα νεανικά χρόνια του. Τελειώνοντας το σχολείο εργάσθηκε σε περιοδικά και κατά τη διάρκεια των αρχικών του περιπλανήσεων εργάσθηκε σε τσίρκο ως δεξιοτέχνης ζογκλέρ. Σπουδαστής στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια της Νέας Υόρκης εντάχθηκε σε μια ομάδα νέων πρωτοποριακών καλλιτεχνών που λόγω της αντιαστικής νοοτροπίας τους χαρακτηρίσθηκαν ως πρόδρομοι της γενιάς των beat.

Στενός φίλος του ομηλίκου του, Τόμας Μέρτον (κι αυτός γεννημένος το 1915), διάσημου τραππιστή μοναχού, ποιητή και συγγραφέα, επηρέασε τόσο τον ίδιο όσο και σημαντικούς μπιτ ποιητές και συγγραφείς, όπως τον Τζακ Κέρουακ, τον Άλλεν Γκίνσμπεργκ, τον Γουίλλιαμ Μπάρροουζ. Γεννήθηκε στο Olean της πολιτείας της Νέας Υόρκης, από εβραϊκή οικογένεια και ως ενήλικος στράφηκε στον ρωμαϊκό καθολικισμό παραμένοντας, όμως, ανοιχτός σε όλες τις θρησκείες. Μελέτησε Ζεν και Καμπάλα, και πέθανε σαν χριστιανός με την πίστη πως "οι καλύτερες μέρες είναι πάντα μπροστά για όλους, όσο κι αν έχουν κλάψει για αγαπημένους που έχασαν." - Κ. σ-Μ.

= = = = =

- To ποίημα είναι από την ανθολογία "Σύγχρονοι Αμερικανοί Ποιητές"
εκδ. Καστανιώτη, 1987
- Φωτογραφίες: nicholasdigiovanni.com, greece-2004.com,
isola-di-rifiuti.blogspot.com, rhodes-greece.info, bobbundy.com
- Εξώφυλλα βιβλίων: amazon.com

91 ~ Ρόντρικ Μπήτον: Ακολουθώντας τα βήματα του Σεφέρη

2009-12-11T01:34:00.000+02:00

Roderick Beaton

«Άκουσα για πρώτη φορά τη μουσική εκτέλεση του ποιήματος του Σεφέρη "'Αρνηση" να παίζεται σε τζουκ μποξ σ' ένα καφενείο της Μυκόνου το 1965.

Είχα μόλις επιστρέψει από τη Δήλο, και αν είχα ταξιδέψει λίγες ημέρες αργότερα, θα κατάφερνα να βρεθώ ανάμεσα στην "πανσπερμία" των τουριστών που στοιβάχτηκαν στο ίδιο πλοίο με το οποίο ο Σεφέρης και η σύζυγος του Μαρώ έκαναν το ίδιο ταξίδι, στην ίδια ταραγμένη θάλασσα, εκείνον τον Σεπτέμβριο.

Καλά καλά δεν ήμουν ακόμη φοιτητής και αγόρασα τα Ποιήματα (Collected Poems) όταν εκδόθηκαν σε δίγλωσση έκδοση το 1969 στη Βρετανία, μεταφρασμένα από τον Έντμουντ Κήλυ και τον Φίλιπ Σέραρντ. Έκτοτε, έχω διαβάσει και ξαναδιαβάσει τον Σεφέρη, έχω γράψει γι' αυτόν και έχω δώσει διαλέξεις, τον έχω κάποιες φορές μεταφράσει και τα τελευταία είκοσι πέντε χρόνια τον διδάσκω σε φοιτητές στη Βρετανία.

Μια από τις μεγαλύτερες χαρές της συγγραφής της βιογραφίας του Σεφέρη ήταν ότι προσπάθησα, όσο τουλάχιστον ήταν δυνατόν, να ακολουθήσω τα βήματα του πολυταξιδεμένου αυτού ξενιτεμένου. [...] Δεν μπορώ να ισχυριστώ ότι ακολούθησα τον Σεφέρη σε όλα τα μέρη όπου πήγε. Ορισμένες περιοχές της Μέσης Ανατολής, οι οποίες παίζουν κάποιο μικρό ρόλο στην προσωπική του ιστορία, ήταν δύσβατες τα χρόνια που δούλευα τη βιογραφία: ιδιαίτερα η Βαγδάτη και η χαμένη τοποθεσία της Σελεύκειας επί του Τίγρεως.

Πολύ μεγαλύτερη σημασία στη ζωή του Σεφέρη είχαν ορισμένα μέρη και αρχαιολογικοί χώροι της Βορείου Κύπρου, συμπεριλαμβανομένης της Σαλαμίνας και της Έγκωμης, θέμα η καθεμιά τους και ενός σημαντικού ποιήματος.
Ως Βρετανός τουρίστας, θα είχα δικαίωμα να διασχίσω την Πράσινη Διαχωριστική Γραμμή, η οποία έχει διαμοιράσει από το 1974 το νησί ανάμεσα στην αυτοονομαζόμενη "Τουρκική Δημοκρατία της Βορείου Κύπρου" και την Κυπριακή Δημοκρατία.

Στην Κύπρο ωστόσο δεν αισθάνομαι τουρίστας και δεν νιώθω ότι μπορώ να πάω εκεί που οι Έλληνες και οι Ελληνοκύπριοι φίλοι και συνάδελφοι μου δεν έχουν τη δυνατότητα να πάνε οι ίδιοι.»
Ρόντρικ Μπήτον
Ιούλιος-Δεκέμβριος 2002,
από το εισαγωγικό σημείωμα του βιβλίου του
"Γιώργος Σεφέρης - Περιμένοντας τον 'Αγγελο"

Ο Ρόντρικ Μπήτον είναι πεζογράφος και καθηγητής Νέων Ελληνικών στο Kings College του Λονδίνου - κάτοχος της έδρας "Κοραής" για την Νεοελληνική και Βυζαντινή Ιστορία, Γλώσσα και Λογοτεχνία. Ήρθε για πρώτη φορά στην Ελλάδα το 1973 και η πιο πρόσφατη επίσκεψή του πραγματοποιήθηκε τον Μάρτιο του 2004 με την ευκαιρία της παρουσίασης του βιβλίου του για τον Σεφέρη στο Μουσείο Μπενάκη.

29/4/2004 - Ο Roderick Βeaton στο Μουσείο Μπενάκη

"Για μας, λοιπόν, που βρισκόμαστε στην αυγή ενός καινούργιου αιώνα, ο Σεφέρης - μαζί με τον Προυστ, τον Τζόυς, τον Έλιοτ, τον Τόμας Μαν, τον Μοντάλε, τον Πεσσόα κ.ά. - EINAI η εποχή πριν την εποχή μας, - αιώνας πριν τον αιώνα μας. "
Ρόντρικ Μπήτον
(ΤΑ ΝΕΑ, 22/11/2003)

= = = = =

Το βιογραφικό σημείωμα είναι από το βιβλίο "Τα παιδιά της Αριάδνης" (εκδ. Καστανιώτη, 1999):

Ο Ρόντρικ Μπήτον γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Εδιμβούργο. Σπούδασε αγγλική φιλολογία στο Καίμπριτζ. Μετά την αποφοίτησή του ταξίδεψε για τρία χρόνια και σπούδασε στην Ελλάδα, πριν επιστρέψει στην Αγγλία και γίνει καθηγητής Σύγχρονης Ελληνικής και Βυζαντινής Ιστορίας, Γλώσσας και Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου. Έχει γράψει αρκετά βιβλία για την σύγχρονη και μεσαιωνική ελληνική λογοτεχνία. Στην Ελλάδα κυκλοφορεί το έργο του "Εισαγωγή στη Νεότερη Ελληνική Λογοτεχνία (εκδ. Νεφέλη, 1996). Τα "Παιδιά της Αριάδνης" είναι το πρώτο του μυθιστόρημα.

Εκείνη τη νύχτα η λάμπα έκαιγε ως την αυγή στη σουίτα του Άγγλου στο Εξέλσιορ. Ο Λάιονελ Ρόμπερτσον συλλογιζόταν και πάλι πως είχε ένα γιο στην άλλη άκρη της Ευρώπης. Ήταν πια καιρός να ξαναγράψει στο παιδί. Και, μα το Θεό, είχε πάρα πολλά να του πει.

Κι όταν ξεκίνησε να γράφει, οι λέξεις που ξανάδιναν ζωή στις θριαμβευτικές ανακαλύψεις των τελευταίων εβδομάδων έβγαλαν φτερά' καθώς ξεχύνονταν και γέμιζαν το άδειο χαρτί, ο Λάιονελ ένιωθε σιγά σιγά να εξαγνίζεται από την αφροσύνη και την ντροπή εκείνης της νύχτας. Η αυγή τον βρήκε να κοιτάζει χωρίς να βλέπει πέρ' από την άγρια ακτογραμμή που εκτείνεται ανατολικά του Κάστρου, ενώ μια νέα, απρόσμενα ανακουφιστική απόφαση διαμορφωνόταν μέσα του.

Ο Λάιονελ είχε μάθει να κάνει υπομονή όσο ήταν στην Κρήτη. Ο Ντάνιελ θα ήταν ακόμα στον πρώτο του χρόνο στην Οξφόρδη. Χωρίς να κάτσει να σκεφτεί πως ελάχιστα γνώριζε για τον ίδιο του το γιο, άρχισε να κάνει τα δικά του σχέδια για το μέλλον του Ντάνιελ.

- από το κεφάλαιο ΕΥΡΩΠΗ - μετάφραση: Aγορίτσα Μπακοδήμου -

= = = = =

Νίκος Δαββέτας, Τα Νέα 13/04/2004:

Το βιβλίο "Γιώργος Σεφέρης. Περιμένοντας τον άγγελο", που είναι αποτέλεσμα δεκαετούς έρευνας και μελέτης, κυκλοφόρησε στην Αγγλία τον Αύγουστο του 2003 και είναι η πρώτη πλήρης βιογραφία του έλληνα νομπελίστα ποιητή. Στην Ελλάδα κυκλοφόρησε από τον εκδοτικό οίκο "Ωκεανίδα" σε μετάφραση Μίκας Προβατά.

Βρίσκω εξαιρετικά ενδιαφέρουσα αυτή την παράλληλη «ανάγνωση» της ζωής ενός ανθρώπου και της ιστορίας ενός λαού, πολύ περισσότερο μάλιστα καθώς η ιστορία της ζωής του ΓΣ είναι η ιστορία «μιας διχασμένης προσωπικότητας». Αν δεχθούμε ότι η ιστορία της Ελλάδας στον 20ό αι. (τουλάχιστον ως τον θάνατο του ΓΣ) χαρακτηρίζεται από διαρκείς «Διχασμούς», τότε αυτή η παραλληλία του ατομικού και του πολιτικοϊστορικού βίου μοιάζει γοητευτική. Ο Μπήτον παρακολουθεί τις δύο «βιογραφίες», ωστόσο δεν τις «πιέζει» να χωρέσουν σε κάποιο σχήμα - Γιώργης Γιατρομανωλάκης, το Βήμα 22/2/2004

Αφού δεν μπορείτε να γράψετε ούτε μια βιογραφία του "μεγάλου" σας ποιητή, φαίνεται να σκέφτηκε ο Ρόντριγκ Μπίτον, τότε πρέπει να κινηθούν οι φιλελληνικές δυνάμεις. Πράγματι, η βιογραφία του Σεφέρη ηχεί σαν επίπληξη και σαν φιλοφροσύνη απέναντι στις ντόπιες φιλολογικές ικανότητες. Αλλά η φιλοφροσύνη υπερτερεί αν αναλογιστούμε ότι αυτό το ογκώδες βιβλίο δεν αφορά μόνο την περίπτωση του ανθρώπου, αλλά και την ιστορία της χώρας κατά τα τρία τέταρτα του εικοστού αιώνα... Το διακεκριμένο αίσθημα του Μπίτον, αυτό που τελικά κερδίζει το στοίχημα μιας τόσο επίπονης εργασίας και υπερασπίζεται επάξια τόσο τον άνθρωπο Σεφέρη όσο και τη χώρα στην οποία έχει αφιερώσει πολύ από τον εαυτό του (άλλωστε είναι καθηγητής της νέας ελληνικής και της βυζαντινής φιλολογίας), είναι ότι κατέγραψε τα εξωτερικά πεπραγμένα της χώρας και τα εσωτερικά πεπραγμένα του ποιητή σαν να είναι αδελφές καταστάσεις - Κωστής Παπαγιώργης, Ο κόσμος του Επενδυτή 10.1.2004

Ο Μπήτον κατορθώνει να αναπλάσει με τρόπο ικανοποιητικό τον περίγυρο του ποιητή, την εμπλοκή του στον δημόσιο βίο, καθώς και τις επιπτώσεις αυτής της εμπλοκής στον αγώνα του για να εκφραστεί ποιητικά. Το μεγαλύτερο όμως προτέρημα της βιογραφίας είναι η συγκίνηση που σου μεταδίδει για την προσπάθεια μια ολόκληρης γενιάς λογοτεχνών να ανακαλύψει τον ίδιο της τον τόπο, κάτω από το αγγελικό και μαύρο φως των πιο δίσεκτων χρόνων. Όσοι στα νιάτα τους ξενύχτησαν στα σκαλιά του Πόρου διαβάζοντας την "Κίχλη", σίγουρα θα ανακαλύψουν στο έργο του Μπήτον κάτι από τη χαμένη τους αθωότητα.

Φωτογραφίες: okeanida.gr, tovima.dolnet.gr,
ocf.berkeley.edu, forthnet.gr,cyprusnet.gr
Εξώφυλλα βιβλίων: amazon.com, in.gr

90 ~ Πιερ Εμμανυέλ: Στην κοιλάδα του Αμφιάρειου

2009-11-17T01:44:00.001+02:00

Pierre Emmanuel (1916-1984)

"έτσι άρχισε μέσα μου ο Ορφέας"

«Κάτω από τον τίτλο του δεύτερού μου βιβλίου, Ο Τάφος του Ορφέα, γράφτηκε μια λέξη που πολύ αργότερα κατάλαβα το συμβολισμό της: η λέξη συντρίμμι. Είκοσι πέντε χρόνων, παθιασμένος για μια Ελλάδα που την ονειρευόμουν από τον Χαίλντερλιν, έγραφα αυτή τη λέξη για να κάνω εικόνα, και το ποίημα, μόλο που είχε τελειώσει, φάνηκε κολοβωμένο αφού η ουσία του ήταν εκείνο που του έλειπε. Η μόνη τέλεια ομορφιά για μένα ήταν η ομορφιά των ερειπιώνων: ερειπωμένο, ένα έργο παύει να τελειώνεται, γίνεται απομεινάρι του απείρου. Έτσι, η δύναμη μιας λέξης δημιουργούσε δεύτερη βαθμίδα απουσίας: αθεράπευτη, ήταν κι αυτή ακρωτηριασμένη, θύμησα αποκλειστική, σπαρακτική. Με το να γίνει ο έρωτάς του αδύνατος, ο Ορφέας τον έκανε αιώνιο' όταν τούτος τον έσπρωξε στον Άδη, η Ευριδίκη άρχίζ' εκεί αιώνιαν ανυπαρξία. Η νοσταλγία φανερωνόταν ακόρεστη, γιατί δεν ήταν τίποτα, παρά μονάχα η ανακλητική μνήμη του τίποτα.

................Luc-Olivier Merson (1846-1920): ο Ορφέας και η Ευριδίκη

» Είμαι πενήντα χρόνων, και πιστεύω πως αποσπάστηκα από την ορφική λατρεία της νειότης μου. Όμως ένας ποιητής είν' άραγε ποτέ βέβαιος πως θ' απαλλαγεί από το ελάττωμά του και τη φυσική του αρετή: τη νοσταλγία;

[...]

Είκοσι χρόνια, ένας άτυχος έρωτας, μισο-πραγματικός, μισο-βιωμένος στ' όνειρο, και που στην πραγματικότητα ίσως ήταν μον΄χα όνειρο: έτσι άρχισε μέσα μου ο Ορφέας. Ένας ψυχολόγος θάβλεπε άνετα σ' αυτόν πως ο μύθος είναι η ίδια η θέση: ο Ορφέας συμβολίζει μια κατάσταση. Είναι ο μακρυνός εραστής, που επιφορτίζω αντί για μένα να κατακτήσει τ' απόλυτο, επομένως να υποκύψει στο απαγορευμένο. Ο λόγος του - ο δικός μου - ερωτεύεται το σύμπαν. Κάθε τι γίνεται μ' αυτόν σάρκα του Ορφέα, ή σάρκα που προμηνά τ' αγκάλιασμά του. Στο τραγούδι του τ' όνειρο παίρνει σάρκα, τον κορμό για την ανάπτυξη του ονείρου: αμφίβολος ερωτικός μεταμορφισμός (proteisme), γιατί η φαντασία ευφραίνεται σ' αμοιβαίες μεταμορφώσεις, Η Ευριδίκη είναι η θηλυκιά εικόνα του Ορφέα, ο Ορφέας η εικόνα της Ευριδίκης. Ο ποιητής βλέπει μονάχα καθρεφτίσματα στο σχέδιο της βαθειάς ψυχής που, για να γεννήσει τηναληθινή ταυτότητα, αποκαλύπτει έτσι το διφορούμενο αντρόγυνο. Εδώ πρόσχημα για τη συμβολική ενέργεια, δε φαίνεται να είναι μονάχα η πρώτη αγάπη, αλλά η αποτυχία της, που γεννήθηκε από το φόβο της γενετήσιας κοινωνίας, "αποζημιώθηκε με το πάρα πάνω" από ένα ερωτικό φάντασμα, το φάντασμα της Ευριδίκης που βρίσκεται παντού κι άπιαστο μέσα στον Ορφέα. Η αναζήτηση της Ευριδίκης συμβολίζει ανέφικτην επιστροφή στην παραδείσια αθωότητα, όπου δύο και ένα δεν διαφοροποιούνται: ο άδης είναι το ανέφικτο αυτού του γυρισμού, η μνήμη ακόρεστη το αγνοεί...

Jean Delville (1867-1953): Ορφέας

» Σ' αυτό το στάδιο του οικουμενικού ναρκισσισμού και της ακούραστης αχορτασιάς, ο Ορφέας είναι το δικό του είδωλο, αλλά ένας θεός ξεκομμένος από τον εαυτό του, και που δημιουργεί ακατάπαυτα από την ένδειά του ένα κόσμο-καθρέφτη που σ' αυτόν αγκαλιάζεται και ξεχνιέται. Με τον ανυπέρβατο διαχωρισμό του Ορφέα ανάμεσα στον εαυτό του και τον εαυτό του, ζωντανεύουν οι χαρές αυτής της διφορούμενης κοσμικής περίπτυξης, αρσενική ή θηλυκή ανάλογα με τις μορφές της, και ενώ περνά από μια απότομη ηδυπάθεια φρίκης στα θανατερά πεδία της νοσταλγίας... »

("Oρφέας" από το Cahier Pierre Emmanuel σε μετάφραση Αντιγόνης Βρυώνη-Χατζηθεοδώρου)

= = = = =

Αμφιαράειο ή Αμφιάρειο

O μύθος του Ορφέα που με την λύρα του κατάφερε να γλυκάνει την καρδιά του Άδη και της Περσεφόνης, συγκίνησε μουσικούς, λογοτέχνες και εικαστικούς καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο. Ο Πιερ Εμμανυέλ γράφει το κείμενο για τον "Ορφέα" του το 1966, εικοσιπέντε χρόνια μετά την έκδοση του ποιητικού του έργου "Ο τάφος του Ορφέα". Δώδεκα χρόνια αργότερα, όταν ο γάλλος ποιητής βρίσκεται στην Ελλάδα, φωτογραφίζεται στα ερείπια του ιερού προς τιμήν μιας άλλης χθόνιας θεότητας.

Είναι η ίδια χρονιά που γράφει:

Aς με καταφιλεί με τα φιλήματα του στόματός του
Έτσι ο θείος έρωτας εκφράζεται
Το σώμα είναι λοιπόν η συμπαντική γλώσσα
Τίποτα δεν μπορεί ν' αρθρωθεί τόσο καλά όσο εκείνο λέει
Γιατί δυστυχώς δεν του διδάξατε
πώς πρέπει να μπηχθείτε μέσα στη νύχτα
για να μάθετε μόνο αν ο άλλος υπάρχει
Κι άπληστ' αδράχνεστε και κάνετε να υποφέρουν
και να χαίρονται χωρίς να σα θωρούν κι εγκαταλείπεστε πάλι
Κάτω από τις συμβατικές σας μάσκες μαθαίρια
λησμονάτε την κοινωνημένη μυρουδιά του φίλου σας
αποχαιρετώντας με το κεφάλι, το χέρι μη τείνοντας.

Ας σε καταφιλεί με τα φιλήματα του στόματός του
Να σε φιλεί με λόγια του στόματός του
κι ας φτερουγίζουν τα φιλήματά του πάνω στο κορμί σου
Σα στρουθία που ραμφίζουν τριφύλλι
Κι ας είναι οι λέξεις του το λάδι κι η μυρουδιά
που απ' την επιδερμίδα σου πλάθουν το φέγγος της ψυχής
και σε κάθε διχάλωμα του δένδρου το στόμα του
στόμα μετανάστης σ' όλους τους κόσμους σου έχει φωλιά
Απ' όλους τους κόσμους σου σ' αποκαλύπτει το στόμα του
αφού προφέρει τα ονόματα όπως φιλήματα
Μέσα στην αρχική αυγή που ακρανοίγουν στόμα με στόμα
δυο πλάσματα συναρθρωμένα και το 'να από τ' άλλο αποσφραγισμένο.
...
(Una - μτφ: Κώστας Ε. Τσιρόπουλος)

= = = = =

Το ποιητικό ταλέντο του Pierre Emmanuel αναγνωρίζεται από τις πρώτες κιόλας ποιητικές συλλογές του - τις "Ελεγείες" και τον "Τάφο του Ορφέα" που εκδίδει σε ηλικία 24 και 25 ετών αντιστοίχως. Με τις επόμενες τρεις συλλογές του - "Jour de colère" του 1942, "Combats avec tes défenseurs" του 1945 και "La liberté guide nos pas" του 1946 -, επιβεβαιώνει την ποιητική και ουμανιστική δέσμευσή του με την Γαλλική Αντίσταση κατά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ εκτιμάται ιδιαιτέρως για το ενδιαφέρον και την άμεση συνεισφορά του στην οργάνωση του εκπαιδευτικού συστήματος της Γαλλίας. Υπήρξε επισκέπτης καθηγητής σε αμερικανικά και καναδικά πανεπιστήμια, εξέδωσε περισσότερα από 50 βιβλία και συνέγραψε εκατοντάδες άρθρα. Eργάσθηκε ως δημοσιογράφος στην Le Monde, στην Le figaro καθώς και σε άλλα έγκυρα έντυπα, κέρδισε 5 μεγάλα λογοτεχνικά βραβεία και έλαβε 4 τιμητικά διδακτορικά διπλώματα από ισάριθμα μεγάλα πανεπιστήμια του εξωτερικού. Το 1968 εξελέγη μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας, παραιτήθηκε όμως το 1975 εις ένδειξιν διαμαρτυρίας για την εκλογή του συγγραφέα Φελισιέν Μαρσώ, για τον οποίο ελέγετο ότι είχε συμμετάσχει σε ναζιστικές δραστηριότητες κατά τη διάρκεια του πολέμου. Ο Pierre Emmanuel υπήρξε ο μοναδικός στην ιστορία του θεσμού που παραιτήθηκε από μια τέτοια επιθυμητή και τιμητική θέση.

= = = = =

Στο μυστικό όνομα

Ω έρωτά μου κρατώ ανάμεσα στους ανθρώπους
σφραγισμένο τ' όνομά σου όμως μόνο εσένα τραγουδώ
Όπως κάτω απ' το χόρτο μια πηγή αστράφτει
που χωρίς ποτέ να σ' ονομάζω δεν ονομάζω
παρά εσένα σ' όλα όσα παίρνουν όνομα από μένα

Κάνε με παρόντα Να πάψω να περιμένω
ό,τι με τριγυρίζει περιμένοντας τον εαυτό μου
Δώσε στο μάτι μου να είναι ταπεινό απέναντι στα δάχτυλά μου
για να παίρνω εδώ αντί να στήνω
τρυπημένο δίχτυ με το βλέμμα πέρα

Για να πλάθω με τα χέρια μου μια γλώσσα
πνοή γεμάτη που με καταβαραθρώνει και με μεγαλώνει
Όσο πιο πολύ ανοίγεται μια καρδιά τόσο πιο πολύ δυσκολεύεται
Έτσι και για τον κόσμο όπου υψώνεται η εικόνα σου
που τον τρέφει κάνοντάς τον να πεινάει για σένα.

(μτφ: Όλγα Βότση)

Φωτογραφίες: img.radio.cz, 49gym-athin.att.sch.g και
από το βιβλίο "Τετράδιο Πιερ Εμμανυέλ"
Πίνακες:rastko.org.yu
Πηγή βιογραφικού: specialcollections.wichita.edu

89 ~ Αλφόνς ντε Λαμαρτίν: Στον κόλπο της Μεθώνης

2009-10-22T01:28:00.001+03:00

Alphonse Marie Louise Prat de Lamartine (1790-1869)

«...Καθώς το πλοίο πλησιάζει στον κόλπο της Μεθώνης, οι ακτές της Πελοποννήσου διαγράφονται καθαρά και ξεχωρίζουν μία μία βγαίνοντας μέσα από την αιωρούμενη ομίχλη που τις τυλίγει. Αυτές οι ακτές που προκαλούν την περιφρόνηση των ταξιδιωτών, εμένα απεναντίας μου φαίνονται πολύ καλοσχεδιασμένες από τη φύση: μεγάλα περιγράμματα βουνών και κυματιστές, αρμονικές γραμμές. Με δυσκολία αποσπώ το βλέμμα μου από πάνω τους. Η σκηνή είναι άδεια, αλλά γεμίζει από το παρελθόν: η μνήμη κατοικεί τα πάντα! Αυτό το μαυριδερό σύμπλεγμα από λόφους, ακρωτήρια, κοιλάδες, που το μάτι το αγκαλιάζει ολόκληρο από δω, λες και είναι ένα μικρό νησάκι του Ωκεανού, ενώ δεν είναι παρά μια κουκίδα πάνω στο χάρτη προκάλεσε μεγαλύτερο θόρυβο, μεγαλύτερη δόξα και λάμψη, περισσότερες αρετές και εγκλήματα, από ολόκληρες ηπείρους. Αυτό το πλήθος των νησιών και των βουνών που γέννησαν σχεδόν ταυτόχρονα τον Μιλτιάδη, τον Λεωνίδα, τον Θρασύβουλο, τον Επαμεινώνδα, τον Δημοσθένη, τον Αλκιβιάδη, τον Περικλή, τον Πλάτωνα, τον Αριστείδη, τον Σωκράτη, τον Φειδία αυτή η γη η οποία αφάνιζε τις στρατιές του Ξέρξη, δύο εκατομμύρια ψυχές, που έστελνε αποικίες στο Βυζάντιο, στην Ασία και την Αφρική, που δημιουργούσε ή ανανέωνε τις τέχνες του πνεύματος και του χεριού, και η οποία μέσα σ' ενάμιση αιώνα τις έφερε σε τέτοιο βαθμό τελειότητας ώστε να γίνουν αξεπέραστα σύμβολα. αυτή η γη της οποίας η ιστορία είναι και δική μας ιστορία, που ο 'Ολυμπός της είναι ακόμα ο ουρανός της φαντασίας μας αυτή η γη από όπου ξεκίνησαν η φιλοσοφία και η ποίηση κι έφτασαν στα πέρατα του κόσμου και όπου ξαναγυρίζουν κάθε τόσο, όπως γυρίζουν τα παιδιά στο λίκνο τους: να την λοιπόν! Κάθε κύμα με φέρνει πιο κοντά της την αγγίζω. Καθώς ξεπροβάλλει νιώθω βαθιά συγκίνηση, που μετριάζεται όμως από το γεγονός ότι αυτές οι αναμνήσεις ξέφτισαν στο νου μου προτού να τις συλλάβει, η μνήμη μου κουράστηκε από τις αδιάκοπες επαναλήψεις. Η Ελλάδα είναι για μένα ένα βιβλίο που η ομορφιά του έχει ξεθωριάσει γιατί μας το διάβασαν σε μια ηλικία όπου δεν μπορούσαμε να το καταλάβουμε...»
6 Αυγούστου 1832

Από το βιβλίο "Τρεις Γάλλοι Ρομαντικοί στην Ελλάδα"

σε μετάφραση Βάσως Μέντζου (εκδ. Ολκός)

Frederick de Wit: Modon (Mεθώνη)

Αν και ο Αλφόνς ντε Λαμαρτίν έβρισκε ότι "ο Παρθενώνας είναι το τελειότερο ποίημα σε μάρμαρο", είναι γνωστό ότι δεν έτρεφε αισθήματα συμπαθείας για την Ελλάδα και τους Έλληνες. Ο Γάλλος συγγραφέας, ποιητής, διπλωμάτης και πολιτικός, είχε επανειλημμένα εκδηλώσει τα φιλότουρκα αισθήματά του και είχε κατηγορηθεί για μισελληνισμό. Διάσημος ήδη από τους "Ποιητικούς Ρεμβασμούς" του, ξεκίνησε το ταξίδι του στην Ανατολική Μεσόγειο, ένα ταξίδι που διήρκεσε δύο χρόνια (1832-1833) και που τον έφερε και στην Ελλάδα που γρήγορα τον απογοήτευσε. Τις εντυπώσεις και τον απολογισμό του από αυτό το ταξίδι μετέφερε στο βιβλίο "Souvenirs, impressions, pensées et paysages pendant un voyage en Orient", - "ceci n'est pas un livre" είπε ο ίδιος γι αυτό - που εκδόθηκε το 1835 και στην Ελλάδα κυκλοφορεί από τον εκδοτικό οίκο "Στοχαστής" με τον τίτλο "Οδοιπορικό ψυχής" σε μετάφραση Πωλίνας Πεφάνη.

Η ΛΙΜΝΗ

Ούτως αεί ωθούμενοι εις νέας παραλίας,
Και εις νυκτών φερόμενοι αιθέρα σκοτεινόν,
Δεν θ' αγκυροβολήσωμεν, έστω στιγμάς βραχείας,
Εις των ετών τον άπειρον ποτέ ωκεανόν;

Ω λίμνη, μόλις ήνυσε τον δρόμον του ο χρόνος,
Και παρ' αυτά τα νώτα σου τα τόσον προσφιλή μου,
Ιδέ,… ήλθον και κάθημαι επί του λίθου μόνος,
Όπου την είδες άλλοτε να κάθηται μαζί μου!

Ούτω τους βράχους έδαιρον τα κύματά σου λάβρα,
Κατά των αποτόμων των θραυόμενα πλευρών,
Και τον αφρόν των τον λευκόν προσπνέουσα η αύρα,
Ούτω προ των ποδών αυτής έρριπτε των αβρών.

Επλέομεν εν σιωπή ομού,… ήτον εσπέρα!
Το ενθυμείσαι; - σιωπή μαγευτική, βαθεία
Το κύμα σου εκάλυπτε και τον γλαυκόν αιθέρα,
Και κώπης που την έκοπτε γλυκεία αρμονία.

Πλην αίφνης θείοι, άγνωστοι επί της γης μας τόνοι,
Της όχθης σου ηξήγειραν εκθάμβους τας ηχούς,
Κ' ενώ αυτά το χείλος της τ' ωραίον επεφώνει,
Εις τους βαθείς του έτρεμε το κύμα σου μυχούς.

"Χρόνοι, μη σπεύδετε, και σεις, στιγμαί των ευδαιμόνων
Ωρών μας, ω σταθήτε!
Των ηδειών μας ημερών ν' απογευθώμεν μόνον
Επί μικρόν αφήτε!

Την ταχυτέραν πτήσιν σας πλήθος δυστήνων όντων
Θερμώς επικαλείται…
Φύγετε, και με σας το πυρ ας φύγη των στηθών των·
Τους άλλους λησμονείτε!…

Πλην φευ! Ολίγας καν στιγμάς έτι αιτώ ματαίως.
Ο χρόνος τας αρνείται.
Σβήνουσι τ' άστρα τ' ουρανού, ιδέ! κ' εγώ: 'βραδέως,
Τοις έλεγον, χωρείτε'.

Λοιπόν ερώμεν, σπεύσωμεν τον χρόνον να χαρώμεν,
Ο χρόνος δεν κρατείται!
'Ανορμος πλέει, άνορμοι κ' ημείς μαζί περώμεν,
Αθρόοι παροδίται".

Χρόνοι ζηλότυποι, ω! πώς στιγμαί ευδαιμονίας,
Καθ' ας γευόμεθ' άφθονα του έρωτος τα δώρα,
Ω! πώς να φεύγουν δύνανται μακράν μας μεθ' ομοίας
ταχύτητος, ως κ' η πικρά της δυστυχίας ώρα!

Ω! είν' αδύνατον λοιπόν εν ίχνος των να μείνη;
Διά παντός εσβέσθησαν, παρήλθον δι' ημάς;
Ο χρόνος, όστις έδωκεν αυτάς, όστις τας σβήνει,
Δεν θα μας δώση τας αυτάς και άλλοτε στιγμάς;

Αιωνιότης, παρελθόν, μηδέν, μυχοί σκοτίας,
Τι τας ημέρας κάμνετε, όσας μας αφαιρείτε;
Δεν θα μας αποδώσητε τας τέρψεις μας τας θείας,
'Οσας εντός της κύλικος του βίου μας αντλείτε;

Ω! λίμνη, βράχοι, σπήλαια, ω δάση σιγαλέα,
Σεις, ων ο χρόνος φείδεται, άτιν' ανανεοί,
Τήρησον της νυκτός αυτής, ω φύσις μου ωραία,
Καν την ενθύμησιν, αφού ο χρόνος σ' ευνοεί.

Ω! έστω εις το κύμα σου, φαιδρόν ή ωργισμένον,
Ω! λίμνη, κ' εις το θέαμα των χαροπών βουνών σου,
Εις τας ελάτας σου αυτάς, κ' επί των κρεμαμένων
Σκοπέλων εις το κάτοπτρον των κυανών νερών σου.

Ω! έστω εις τον ζέφυρον, όστις στενάζει πνέων,
Εις την ηχώ της όχθης σου, ήτις φαιδρά λαλεί,
Εις τον αργυρομέτωπον αστέρα, όστις χέων
Το φέγγος του τα νώτα σου τα ήρεμα φιλεί.

Είθε ο στένων κάλαμος, η αύρα ήτις κλαίει,
Τα θεία της αρώματα, η μάγος όλη φύσις,
Και ό,τι τέλος βλέπει τις, ό,τι ακούει, πνέει,
Είπωσιν όλα, λίμνη μου: Ηγάπησαν, επίσης.

Mτφ: Αγγέλου Βλάχου

Mεθώνη

Εικόνες: mundocitas.com, historic-cities.huji.ac.il, methoni.gr

88 ~ Βίκτωρ Ομπερτέν

2009-09-27T12:56:00.000+03:00

Victor Auburtin (1870-1928)

...Στο λαμπροφώτιστο υπνοδωμάτιο ο Οδυσσέας άρχισε να μιλάει στην γυναίκα του την Πηνελόπη για τις εικοσάχρονές του περιπέτειες' για την Τροία, για την διαμάχη των βασιλιάδων στο στρατόπεδο' για το ταξίδι της επιστροφής και τα παράξενα της μακρυνής θάλασσας.

Johann Heinrich Wilhelm Tischbein (1751-1829): Oδυσσέας και Πηνελόπη

Όμως όταν έφθασε στη Σκύλλα και τη Χάρυβδη, παρατήρησε πως η Πηνελόπη δίπλα του είχε αποκοιμηθεί. Και σκέφτηκε: τράβηξε πολλά σήμερα η καημένη' θα συνεχίσω αύριο. Κι ακούμπησε το κεφάλι του πλάι στο δικό της, πάνω στο πορφυρένιο προσκεφάλι.
[...]
Στο μακρυνό ταξίδι της επιστροφής απ' όλα πιο πολλή χαρά έδινε στον Οδυσσέα το πως θα διηγόταν στη γυναίκα του όλες αυτές τις περιπέτειες και πως εκείνη θα κρεμόταν αχόρταγα απ' τα χείλη του και θα τον διέκοπτε με ερωτήσεις.

Όμως γρήγορα κατάλαβε πως δεν ήταν τόσο προσεκτικός ακροατής σαν τους Φαίακες, που δύο μέρες ολάκερες άκουγαν με προσήλωση τη μελωδική του αφήγηση.

Όταν κάποτε της έκανε μια ερώτηση, κατάλαβε πως μπέρδευε τους Λαιστρυγόνες με τους Λωτοφάγους' κι αυτό τον πόναγε, γιατί θυμόταν με ακρίβεια τις εμπειρίες του, που όσο γίνονταν πιο μακρυνές, όλο και πιο πολύ τις αγαπούσε.

Μόνον όταν μιλούσε για τη νύμφη Καλυψώ φαινόταν ν' ακούει προσεκτικότερα. Και το ενδιαφέρον της αυτό τον ερέθιζε κι εξιστορούσε τούτο το κομμάτι της περιπλάνησής του πιο διεξοδικά: το μοναχικό νησί, το θαυμαστό ιερό άλσος, που στα δέντρα του φώλιαζαν τα θαλασσοπούλια, και την ευωδιαστή σπηλιά της θεάς.

Arnold Böcklin (1927-1901): Oδυσσέας και Καλυψώ

- Πόσο καιρό έμεινες σ' αυτην Καλυψώ; ρώτησε μια φορά.
- Επτά χρόνια, απάντησε αυτός.

Έσκυψε στο εργόχειρό της και τα μάτια της σκοτείνιασαν.

Τον καιρό που έλειπε ο Οδυσσέας, κάθε βράδυ, την ώρα που ανάβουν τα φώτα, άρχιζε στη μεγάλη αίθουσα η γιορτή των μνηστήρων. Και η Πηνελόπη άκουγε που 'φταναν ως το δωμάτιό της ο θόρυβος του συμποσίου, ο ήχος του αυλού και οι χαρούμενες φωνές των αντρών, που της ήταν αφοσιωμένοι.

John William Waterhouse (1849-1917)

Μερικές φορές, σκεπασμένη με τον πέπλο, ανέβαινε κρυφά στη στοά που περιέτρεχε ψηλά την αίθουσα και κοίταζε πίσω από έναν στύλο τους άντρες, που κάθονταν σε επίχρυσα καθίσματα: τον θεϊκό Αντίνοο - τα μάτια του ήταν σαν την νύχτα - τον ευγενή μεσόκοπο Ευρύμαχο και τον Μένωνα, που ακόμα ήταν παλικαράκι. Τώρα ο αυλός είχε βουβαθεί και όλα στο σπίτι ακολουθούσαν την κανονική τους πορεία. Όμως, πάντοτε, όταν ερχόταν η ώρα που άναβαν τα φώτα, η βασίλισσα γινόταν ανήσυχη κι έδειχνε να της λείπει αυτός ο ήχος κι αυτές οι μακρυνές φωνές, που όλες τώρα είχαν πεθάνει.

Πηνελόπη - Ρωμαϊκό αντίγραφο

... επτά χρόνια...

- Χθες έλεγες δέκα' έχεις φαίνεται, πει τόσα ψέμματα στα ταξίδια σου, καημένε μου φίλε, που δεν ξέρεις πια να πεις την αλήθεια. Όμως είτε δέκα χρόνια ήταν είτε επτά, ήταν σίγουρα πολύς καιρός και φαίνεται πως καλοπέρασες εκεί. Απάντησε λοιπόν στην ερώτησή μου: τι έκανες τόσο καιρό;

Tώρα έπρεπε να της απαντήσει: Γυναίκα, όλα αυτά τα χρόνια νοσταλγούσα εσένα' αυτά τα χρόνια καθόμουν στην αμμουδιά του μακρυνού νησιού, κοίταζα πέρα από τη θάλασσα και παρακαλούσα τους θεούς, να μπορέσω να δω μια φορά μονάχα ακόμα τον καπνό του σπιτιού σου. Έτσι έπρεπε να απαντήσει. Βλέποντας όμως πως τα μάτια της τον κοίταζαν παγερά και σκληρά, τα κράτησε μέσα του όλα αυτά. Και ποτέ της δεν έμαθε για τη μεγάλη του νοσταλγία για την πατρίδα.

[...]

Χρόνια ολάκερα ο Οδυσσέας είχε μαζί του ένα μικρό γαλάζιο θαλασσινό κογχύλι, απ' το νησί της Καλυψώς. Μια φορά είχε ξαπλώσει εκεί στην αμμουδιά. όπως συχνά, και κοίταζε νοσταλγικά μακριά, πάνω από τα συντριβάνια των κυμάτων, και καθώς έπαιζε το χέρι στου στην άμμο άγγιξε το μικρό κοχύλι. Από τότε το είχε πάντα μαζί του, σαν ανάμνηση της γλυκύτητας εκείνων των στιγμών. ... Η Πηνελόπη γρήγορα παρατήρησε το μικρό αντικείμενο και πόσο τ' αγαπούσε.

-Από πού το έχεις αυτό το κογχύλι; τον ρώτησε.

-Το έχω από το νησί της Καλυψώς.

- Τότε καταλαβαίνω γιατί το αγαπάς τόσο πολύ.

Συγκράτησε τα νεύρα του.

- Όχι, είπε, δεν καταλαβαίνεις τίποτε, τα σκέφτεσαι όλα λαθεμένα.

Πέταξε το εργόχειρό της και κίνησε για την πόρτα.

[...]

Ο Οδυσσέας παρατήρησε πόσο κακοδιάθετη έδειχνε εκείνη τη στιγμή και ηρέμησε. Δεν μπορείς να καταλάβεις, είπε, όμως δεν θα αφήσω ν' ατιμαστεί η ιερότητα του πόνου μου.

Τώρα έμενε μέρες ολάκερες κάτω στο ακρογιάλι ανάμεσα στα βράχια. Στις σχέσεις του με τη θάλασσα συνέβη μια αξιοσημείωτη μεταβολή. Αρχικά, μετά την επιστροφή του, δεν ήθελε ούτε να δει τα νερά, που μέσα τους είχε τόσο υποφέρει. Τότε συνήθιζε να λέει, ότι ευτυχισμένος γίνεσαι μόνο στο μέρος που οι άνθρωποι περνάνε για φτιάρι το κουπί που κουβαλάς στον ώμο. Τώρα αγαπούσε και πάλι τη θάλασσα... Εκεί λοιπόν σκεφτόταν: μα πώς άλλαξαν όλα; Εκεί στο νησί νοσταλγούσα την πατρίδα μου' και τώρα που έχω την πατρίδα, κάθομαι στην ερημιά της ακροθαλασσιάς ανάμεσα στις σανίδες που 'χει ξεβράσει η παλίρροια και νοσταλγώ την έλλειψη της πατρίδας.

Όμως μέσα του έλαμπαν με μυθική λάμψη όλες οι περιπέτειες των είκοσι χρόνων...

Victor Auburtin - Το τέλος του Οδυσσέα

(Das Ende des Odysseus)

Μετάφραση: Αγαθοκλής Αζέλης

"η λέξη", τ. 95

= = =

Οld Berlin

Ο Victor Auburtin, βρέθηκε στην Ελλάδα όταν εργαζόταν ως ανταποκριτής για διάφορες γερμανικές εφημερίδες. Εγκατεστημένος στο Βερολίνο, με γαλλική καταγωγή, σπούδασε γερμανική φιλολογία και ιστορία τέχνης. Συγγραφέας, μεταφραστής και δοκιμιογράφος "εμβάθυνε όλο και περισσότερο στις λεπτομέρειες της καθημερινότητας, αποκάλυπτε τις μικροαδυναμίες των ανθρώπων, εκφράζοντας τις ιδέες του απλά, παραστατικά και χωρίς εμπάθεια. Θεωρούσε τον εαυτό του επιφυλλιδογράφο και ευθυμογράφο, όμως την ευθυμία του την επισκίαζε η απογοήτευση και η μελαγχολία", γράφει στην εισαγωγή του ο μεταφραστής Αγαθοκλής Αζέλης. Στο ίδιο σημείωμα διαβάζουμε ότι το 1914 ο Victor Auburtin φυλακίστηκε στην Γαλλία με την ψευδή κατηγορία της κατασκοπίας και ότι μερικά από τα κύρια έργα του είναι: "H χρυσή αλυσίδα" (νουβέλες), "Το τέλος" (δράμα), "Η τέχνη πεθαίνει" (δοκίμιο, όπου κατηγορεί την καπιταλιστική βιομηχανία τέχνης, που μετέτρεψε τα έργα τέχνης σε αντικείμενα μαζικής κατανάλωσης, απομακρύνοντας συνάμα την τέχνη από το λαό), "Μια γυάλα με χρυσόψαρα" και "Κάποιος παίζει ποιμενική φλογέρα" (συλλογές επιφυλλίδων, όπου έχει διαρκώς στο στόχαστρο τις αντιφάσεις του καπιταλισμού).

Πίνακες, εικόνες: www.hellados.ru, www.buergertum.com, www.homepage.mac.com,

www.paleothea.com, www.americansoapcompany.com
Eξώφυλλα βιβλίων:www.glaux.de, www.j5a.net, jovis.de,

www.bibliotheca-selecta.de, tierschutzverlag.com

Kείμενο και βιογραφικά στοιχεία: Περιοδικό "η λέξη" - τ.95, Ιούνιος 90

87 ~ Στήβεν Μπέρκωφ: Ραντεβού στην Επίδαυρο

2009-09-02T12:09:00.000+03:00

Steven Berkoff (1937)

"δημιουργείς με την ομάδα, όχι μόνος"

Συγγραφέας, ηθοποιός και σκηνοθέτης, ο Βρετανός Στήβεν Μπέρκωφ, ήρθε στην Ελλάδα, το καλοκαίρι του 2003, προκειμένου να ερμηνεύσει τον ρόλο του Ρώσου προαγωγού στην ταινία του Παντελή Βούλγαρη "Νύφες". Κατά την παραμονή του, δέχεται πρόσκληση του Διονύση Φωτόπουλου, με τον οποίο διατηρεί φιλικές σχέσεις, να επισκεφθεί την Επίδαυρο, στην οποία ανταποκρίνεται ευχαρίστως. Στην σύντομη αυτή επίσκεψή του ο Μπέρκωφ είχε την ευκαιρία να συναντηθεί με ξένους και έλληνες καλλιτέχνες, να παρακολουθήσει την "Ηλέκτρα" στο αρχαίο θέατρο, να κολυμπήσει στη θάλασσα της περιοχής[<--φωτ.] και να γευτεί την κουζίνα και την ατμόσφαιρα του "Λεωνίδα", στον οποίο, κατά παράδοσιν, αμέσως μετά από κάθε παράσταση συρρέουν καλλιτέχνες, δημοσιογράφοι και κοινό.

Στήβεν Μπέρκωφ και Διονύσης Φωτόπουλος

«...το ελληνικό θέατρο πολύ συχνά έχει επιλέξει έργα του. Πρώτος ο Δημήτρης Ποταμίτης ανέβασε τη θεατροποίηση που έκανε ο Μπέρκοφ στη "Μεταμόρφωση του Κάφκα". Δεν αργήσαμε να δούμε κι έτερο έργο του, την "Πτώση του οίκου των Άσερ", μια θεατροποίηση του διηγήματος του Έντγκαρ Άλαν Πόε που σκηνοθέτησε ο Κωνσταντίνος Αρβανιτάκης. Ο Τάσος Μπαντής ανέβασε στο "Εμπρός" το προκλητικό "Ένας Έλληνας". Και ο Γιάννης Ιορδανίδης σκηνοθέτησε το "Ντεκαντάνς" στον θίασο του Πέρη Μιχαηλίδη. Δύο έργα του ανέβηκαν φέτος [το 2003]. H Όλγα Ποζέλη σκηνοθέτησε με την ομάδα "Νοητή Γραμμή" το "Κβετς", ενώ ο Π. Μιχαηλίδης επανήλθε στη δραματουργία του Μπέρκοφ ανεβάζοντας τη "Μυστική ζωή της Οφηλίας". Παραστάσεις σε περιφερειακά κυρίως θέατρα από νεανικές ομάδες, που αναζητούν τον αιχμηρό λόγο, τα "σκοτεινά" θέματα.» - Ε.Δ.Χ. - ΤΑ ΝΕΑ, 22/07/20

= = = = = =

Ο Στήβεν Μπέρκωφ, που θεωρείται ένας από τους πιο σπουδαίους δραματουργούς και σκηνοθέτες του Βρετανικού θεάτρου, έχει συμμετάσχει ως ηθοποιός σε πολλές κινηματογραφικές ταινίες (Κουρδιστό πορτοκάλι, Μπάρρυ Λίντον, Outland, Ράμπο ΙΙ, Octopussy, Star Trec κ.ά.) και σε σειρές του BBC και άλλων τηλεοπτικών σταθμών. Ρωσικής καταγωγής και γεννημένος στο Στέπνεϊ του Λονδίνου, λέει πως υπήρξε "ένα ντροπαλό, μονόχνωτο και ονειροπόλο παιδί που έβρισκε ευχαρίστηση στην απομόνωση". Μελέτησε θέατρο και παντομίμα στο Λονδίνο και στο Παρίσι και το 1968 δημιούργησε το London Theatre Group. Τα έργα του και οι διασκευές του έχουν ανεβεί σε πολλές σκηνές του εξωτερικού και τα βιβλία του έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες.

από το κουρδιστό πορτοκάλι:

= = = = = =

«H σχεδόν πενηντάχρονη πορεία του μεγάλου αυτού βρετανού ηθοποιού, σκηνοθέτη και συγγραφέα σημαδεύτηκε από τον εκούσιο ή ακούσιο υποβιβασμό του στη δεύτερη γραμμή των αστέρων του Χόλιγουντ, στην τυποποίησή του σε ρόλους "κακού" ή "Ρώσου" ή συχνά "κακού Ρώσου", κάτι που φαίνεται να του έχει αφήσει τώρα, στη δύση της καριέρας του, μια πικρή γεύση στο στόμα. Αυτή η πικρία, η αίσθηση ότι υπήρξαν μέσα του δυνάμεις που έμειναν ανεκμετάλλευτες, είναι το υλικό επάνω στο οποίο με εξαιρετική ευαισθησία και βιωμένη σοφία έχτισε ο Μπέρκοφ τον βίο και την πολιτεία του Χάρι, του ηθοποιού-αντιήρωα της Αρπαχτής, μιας ελεγείας γεμάτης αγάπη και συμπόνια για το επάγγελμα του ηθοποιού, για τη μοναξιά που καραδοκεί όταν σβήνουν πίσω του τα φώτα.» - Κώστας Κατσουλάρης - ΤΟ ΒΗΜΑ, 31-10-2004

Ο Steven Berkoff από τον David Cobley:

Εικόνες, πίνακες: artform.demon.co.uk widcombestudios.co.uk
Eξώφυλλα βιβλίων: amazon.com protoporia.gr
Φωτογραφίες: whatsonstage.com, english.bham.ac.uk,
spotlightcd.com, stevenberkoff.com
cultureguide.gr, giannakos.demon.nl

86 ~ Με τον Ντομινίκ Φερναντέζ στα "ανόθευτα Κύθηρα"

2009-08-08T12:26:00.000+03:00

Dominique Fernandez (1929)
Έχω πολλές πατρίδες

Από το 1952 αρχίζει η επαφή του με την Ελλάδα: 23 ετών, με σπουδές ελληνικών και λατινικών και με κατακτημένη τη χαρά να διαβάζει όλο τον Ομηρο από το πρωτότυπο, πρωτοφθάνει στην Ελλάδα με πλοίο από την Ιταλία (που δεν την είχε ανακαλύψει ακόμη). Γυρίζει στην ενδοχώρα, ανεβαίνει με τα πόδια σε χωριά στις 4 το χάραμα, ανακαλύπτει τη Μύκονο την ίδια εποχή σχεδόν που την ανακαλύπτουν και οι Αθηναίοι, επιστρέφει στη Γαλλία οδικώς περνώντας από τα Μετέωρα και διασχίζοντας τη Θεσσαλονίκη. Κατά τις επόμενες επισκέψεις του διαπιστώνει την παράδοση της Ελλάδας στα χέρια των τουριστικών πρακτόρων, εξοργίζεται και θλίβεται με τη Ρόδο, απολαμβάνει τα ανόθευτα ακόμη Κύθηρα, και θυμάται τι του επεφύλαξε εκείνου ο Πόλεμος στον Κόλπο. Βρισκόταν πάλι στην Αθήνα προσκεκλημένος του Γαλλικού Ινστιτούτου και ενώ όλοι, φοβισμένοι, ήσαν καθηλωμένοι μπροστά στις τηλεοράσεις, ο Ντομινίκ Φερναντέζ ήταν ο μόνος επισκέπτης της Ακρόπολης. Ολομόναχος πάνω στον Βράχο, δοκίμαζε μια απρόβλεπτη χαρά που κανείς δεν μπορούσε να του τη χαλάσει.

μικρές ανθοδέσμες από σεμπρεβίβα, το αμάραντο λουλούδι των Κυθήρων

Η Ελλάδα τον πρωτογνώρισε το 1982, όταν, λίγα μόλις χρόνια μετά τη δολοφονία του Πιερ Πάολο Παζολίνι, έγραψε την πολυσέλιδη μυθιστορηματική βιογραφία του «Εγώ, ο Πιερ Πάολο, στο χέρι του αγγέλου». Έκτοτε η σχέση των ελλήνων αναγνωστών με τον Ντομινίκ Φερναντέζ και συχνή ήταν και θερμή, αρκετά βιβλία του έχουν μεταφραστεί και κυκλοφορήσει στα ελληνικά και οι αίθουσες του γαλλικού Ινστιτούτου που τακτικά τον φιλοξενούν πάντοτε είναι γεμάτες.

Κατά την επίσημη ταυτότητά του ο Ντομινίκ Φερναντέζ είναι Γάλλος. Εκείνος όμως από τότε που πρωτοταξίδεψε στην Ιταλία και έμαθε ιταλικά συνδέθηκε με κεραυνοβόλο πάθος με την Ιταλία που έγινε η πατρίδα της προτίμησής του. Τη Γαλλία την απαρνιέται.

«Ζω και δουλεύω στη Γαλλία αλλά δεν είμαι καθόλου Γάλλος» λέει. «Θα έλεγα ότι έχω τρεις πατρίδες που εγώ έχω επιλέξει. Την Ιταλία που την λατρεύω για την ομορφιά της. Τη Ρωσία, για τον μυστικισμό, την τρέλα της. Το Μεξικό, γιατί από εκεί καταγόταν ο πατέρας μου και γιατί μαζί με τη Βραζιλία έχουν τόσο έντονο το στοιχείο του μπαρόκ. Η Γαλλία παραείναι οργανωμένη, τακτοποιημένη, μπουρζουά, καθησυχασμένη, εσωστρεφής, συγκρατημένη. Ζω στη Γαλλία αλλά για να είμαι ευτυχισμένος ταξιδεύω όσο μπορώ περισσότερο». -

Αναστασία Λαμπρία, Το Βήμα 14/12/1997

= = =

Ο Dominique Fernandez σπούδασε στην Εκόλ Νορμάλ Σουπεριέρ και απέκτησε το διδακτορικό του δίπλωμα με μια διατριβή για τον ομοφυλόφιλο Ιταλό συγγραφέα Τσέζαρε Παβέζε. Αργότερα, το 1958, αναγκάζεται να παραιτηθεί από την θέση του καθηγητή στο Γαλλικό Ινστιτούτο της Νάπολης, εξ αιτίας ενός σκανδάλου που προκλήθηκε από μία διάλεξή του για τον ερωτισμό και τον κομμουνισμό στο έργο του Γάλλου συγγραφέα Ροζέ Βαγιάν.
Το 1971 διαλύει τον γάμο του, μετά από δέκα χρόνια και έχοντας αποκτήσει δύο παιδιά, και παραδέχεται δημοσίως την ομοφυλοφιλία του, πράγμα που αργότερα επηρέασε τις κριτικές για το έργο του. Ο Φερναντέζ, στα βιβλία και τις συνεντεύξεις του, υπογραμμίζει τις συμβολικές προεκτάσεις της ομοφυλοφιλίας στις οποίες αποδίδει μεγαλύτερη σπουδαιότητα από τις σεξουαλικές. Ομοφυλόφιλος δεν είναι μόνον αυτός που κοιμάται με άνδρες αντί για γυναίκες, λέει. Είναι επίσης (τουλάχιστον εκείνος ο ομοφυλόφιλος που συμβάλλει στην ομοσεξουαλική κουλτούρα) αυτός που αισθάνεται και σκέπτεται διαφορετικά από τη μάζα των ομοφύλων του, που δεν συγχρωτίζεται με το πλήθος, που δεν αναγνωρίζει τις τρέχουσες αξίες, που δραπετεύει από τα όρια του χρόνου και του τόπου του, που δεν ικανοποιείται από την υποταγή του στο σύστημα και που ακατάπαυστα επιδιώκει έναν διαφορετικό κόσμο, που είναι σε πολλούς άγνωστος.

Gay Βιβλιογραφία στα Ελληνικά

= = =

...έχω πολλές πατρίδες τη Γαλλία, το Μεξικό, την Ιταλία, τη Ρωσία, τη Βραζιλία, πνευματικά και την Ελλάδα, επειδή έχω μελετήσει αρχαία ελληνικά. Όλες τις χώρες, που έχω αγαπήσει την κουλτούρα και την τέχνη τους, σχεδόν όλες δηλαδή. Η πατρίδα μας δεν είναι μόνο το μικρό κομμάτι γης στο οποίο έτυχε να γεννηθούμε.

«H πραγματική ευτυχία για μένα είναι να συγκινήσω έναν άνθρωπο με τα βιβλία μου»

Εξώφυλλα βιβλίων: protoporia.gr, amazon.com, artagnan.de,

echange-roumanie.com, art-service.de

Φωτογραφίες: Καθημερινή, parismatch.com, lagorgone.com,

bibliomonde.com,

Συμπληρωματικές πληροφορίες: fortunecity.com

85 ~ Ποιητικές αναφορές, XVIII: Tζων Κητς - Σε κοιλάδα αρκαδική

2009-07-16T01:32:00.005+03:00

John Keats
(1795–1821)

ΣΕ ΜΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΥΔΡΙΑ

Ω! Νύφη, ακόμα απάρθενη, της ησυχίας της ιερής!
Συ ψυχοπαίδι της Σιωπής, του Χρόνου π' αργοσβυεί,
Ειδυλλιακέ ανιστορητή, που μύθο ολάνθιστο μπορείς
Να λες γλυκύτερα κι απ' ό,τι ο στίχος θέλει ειπεί:
Τι θρύλος φυλλοστόλιστος στην πλάση σου στοιχειώνει
Θεών ή Θνητών ή και των δυο,
Στα Τέμπη ή σε κοιλάδα Αρκαδική;

Plain in Arcadia, Peloponnese

Τι άνθρωποι ετούτοι ή ποιοι Θεοί; Τι κόρες, π' άντρας δε ζυγώνει,
Τι άγριο κυνήγι; ποιος αγώνας για φευγιό;
Και τι σουραύλια, κύμβαλα; ποιαν έκσταση μανιακή;

Γλυκές οι μελωδίες π' ακούγονται, μα πιο γλυκά
Πνένε οι ανάκουστες· γι' αυτό, αυλοί απαλοί, λαλείτε,
Μα όχι στης αίσθησης το αυτί, μα άυλη χάρη, πιο ακριβά,
Στο πνέμα τα τραγούδια σας αυλείτε:
Ωραία νιότη, κάτω απ' τις σκιές, ποτέ δε θέλει λείψει
Από τα χείλη σου ο σκοπός κι ουδέ τα φύλλα απ' τα δεντρά·
Απόκοτε αγαπητικέ, ποτέ φιλί δε θα χαρείς,
Αν και σιμά στον πόθο σου -μα μην σε πάρει η θλίψη,
Δεν μπόρειε αυτή να μαραθεί, θεράπειο αν δεν ιδείς στερνά,
Αιώνια εσύ θε ν' αγαπάς και κείνη ωραία θα τη θωρείς.

Αχ! σεις πανεύτυχα κλωνιά! τα φύλλα σας ποτέ
Δε θε να ρέψουν κι άνοιξη για πάντα θα στολίζει·
Κι ακούραστε, μακάριε μελωδέ,
Αιώνια το παιχνίδι σου νέα τραγούδια θα τονίζει·
Πιο ευτυχισμένη αγάπη! αγάπη τρισευτυχισμένη!
Πάντα θερμή και π' όλο μέλλεται να σε χαρούν,
Με αιώνια λαχτάρα, νεότητα παντοτινή,
Κι απ' ό,τι πνέει τ' ανθρώπινα τα πάθη γλυτωμένη,
Που κόρο στην καρδιά και θλίψη της κληρονομούν,
Στο μέτωπο ένα πυρετό, πίκρα στη γλώσσα τη στεγνή.

Ποιοι να 'ναι ετούτοι που έρχονται, ιερή μια συνοδία;
Και το δαμάλι που μουγγάει προς τα ουράνια,
Μυστηριακέ ιερέα, σε ποιο βωμό οδηγάς για τη θυσία,
Τα μεταξένια του πλευρά με λουλουδιών στεφάνια;
Σαν τι χωριό σε ακροθαλάσσι ή σε ρυάκι,
'Η σε πλαγιά βουνού, με ακρόπολη όλο ειρήνη,
Απ' το λαό του ν' άδειασε την άγια τούτη πρωινή;
Κι ω! συ χωριό, το κάθε σου δρομάκι,
Θα 'ναι για πάντα σιωπηλό· κι ούτε θα γείρει μια ψυχή
Ποτέ να πει, γιατί έχεις έρμο μείνει.

Ω! Αττικό παράστημα! φόρμα ωραιοπλασμένη
Με αγαλματένια αντρών γενιά, κόρες με ακράτη νιότη,
Με δάσου κλώνια και τη χλόη πατημένη·
Πλάσμα σιωπηλό! σαν την αιωνιότη
Λυτρώνεις απ' τη σκέψη, ω! παστοράλι εσύ νεκρό!
Κι έρμη, με τα γεράματα, τούτη η ελικιά σα θα 'ναι,
Θα μνήσκεις τότε ακόμα εσύ μέσ' της ζωής τον πόνο,
Φίλος του ανθρώπου, να του λες αιώνιο καιρό:
"Η ομορφιά 'ναι αλήθεια, η αλήθεια 'ναι ομορφιά", το μόνο
Που ξέρομε στη γη και όλοι να μάθουνε χρωστάνε.

μτφ. Γιάννης Ζερβός

Eικόνες: probertencyclopaedia.com, arcadia.ceid.upatras.gr

84 ~ Βιρτζίνια Γουλφ: Στην Ελλάδα, τον Μάη

2009-07-01T20:58:00.001+03:00

Virginia Woolf (1882-1941)
"στην Ελλάδα είμαι ήρεμη
κι ευτυχισμένη"

19 Απριλίου 1932
«Να 'μαστε λοιπόν παραπλέοντες τας ελληνικάς νήσους. Η θάλασσα είναι λάδι, τόση ζέστη που μπορείς να κάτσεις γυμνός στο κατάστρωμα - πότε πότε ένα πουλί κάθεται στο κατάρτι - ο Ρότζερ τρέχει να μας πει "να η Κόρκυρα", αλλά δεν είναι - ένας Έλληνας κύριος τον διορθώνει...»

Όταν η Βιρτζίνια Γουλφ γράφει αυτό το γράμμα στην αδελφή της, Βανέσα Μπελ, βρίσκεται πάνω στο πλοίο Τέβερε και συνταξιδεύει με τον Ελευθέριο Βενιζέλο που επιστρέφει από την Ελβετία έχοντας δώσει τη μάχη του στην Κοινωνία των Εθνών για να επιτύχει άρση του εξωτερικού χρέους και δανειοδότηση 50 εκ. δολλαρίων. Αυτό είναι το δεύτερο ταξίδι της στην Ελλάδα και έχει συντροφιά της τον σύζυγό της Λέναρντ Γουλφ, και τα αδέλφια Ρότζερ και Μάρτζερυ Φράι.

«Γιατί δεν μου είπες ποτέ ότι η Ελλάδα είναι όμορφη;» γράφει λίγες μέρες αργότερα στην ηλικιωμένη φίλη της Έθελ Σμιθ, «Γιατί δεν ανέφερες ποτέ τη θάλασσα και τους λόφους, τις κοιλάδες και τα λουλούδια; Μόνο εγώ έχω μάτια και βλέπω; Έθελ, σου το αναγγέλλω επισήμως: η Ελλάδα είναι η πιο όμορφη χώρα του κόσμου. Ο Μάης είναι η πιο όμορφη εποχή του χρόνου. Ελλάδα και Μάης μαζί!»

26 χρόνια έχουν περάσει από την πρώτη επίσκεψή της και σήμερα είναι πια διάσημη συγγραφέας και ήδη 50 ετών. «...ήτανε τόσο παράξενο που ήρθα ξανά εδώ, δεν είχα συναίσθηση τόπου και χρόνου. Έβλεπα το φάντασμά μου να κατεβαίνει απ' την Ακρόπολη, ετών 23» γράφει στην Βίτα Σάκβιλ-Γουέστ, στις 8 Μαΐου.

Μέσα από το ημερολόγιό της, ακολουθούμε τα βήματά της:

Δεύτερη μέρα στην Αθήνα
...τι μπορώ να πω για τον Παρθενώνα — ότι ήρθε να με βρει το φάντασμά μου, το κορίτσι των 23 ετών, με όλη τη ζωή μπροστά του' αυτό' κι ακόμη, ότι είναι πιο συμπαγής καί μεγαλοπρεπής, πιο στιβαρός απ' ό,τι θυμόμουνα. Οι κίτρινοι κίονες — πώς να το πω; όλοι μαζί, σαν σύνολο, ακτινοβολούσαν εκεί πάνω στο βράχο, με φόντο τον πιο βίαιο ουρανό, χτυπητό ψυχρό γαλάζιο, κι ύστερα μαύρο του ανθρακίτη.

Πλήθη περνούν φευγαλέα σαν ικέτες (πρόκειται για ελληνόπουλα που τα 'φεραν με το σχολείο). Ο ναός σαν πλοίο, δονείται, τεντώνεται, πλέει, αν και ακίνητος, διασχίζοντας τους αιώνες. Είναι μεγαλύτερος απ' ό,τι θυμόμουνα, με μεγαλύτερη συνοχή. Ίσως ξεθύμανε κάτι από τον νεανικό συναισθηματισμό που κάνει τα πράγματα μελαγχολικά. Τώρα που είμαι πενήντα (το 'γραψα με θάρρος στο βιβλίο του ξενοδοχείου — το καλό μας Γιάκ το απέφυγε, άλλη μια απόδειξη του συμπλέγματος κατωτερότητας), έχω γκρίζα μαλλιά κι η ζωή μου σχεδόν τέλειωσε, μ' αρέσει υποθέτω ό,τι έχει ζωντάνια, το λουλούδισμα μπροστά στο θάνατο. Από κάτω η Αθήνα σαν σπασμένο τσόφλι, και τα γκριζόμαυρα θαμνώδη βουνά.
... ... ...
Η Αθήνα μ' αρέσει γύρω στίς 7, όταν οι δρόμοι γεμίζουν από ένα βιαστικό και πολύβουο πλήθος, μαυροφόρες γυναίκες με λευκά πρόσωπα και γυναίκες με σάλια, και κομψευόμενοι μικροκαμωμένοι άντρες, που βγαίνουν το βράδυ με τις νυχτερίδες και τα δειλινά στις πολιτείες του Νότου, αρί λάλαγες*. Η Μάρτζερυ, ακούγοντάς τους να μιλάνε απόψε στου Αβέρωφ, είπε ότι ο τόνος είναι όπως στ' αγγλικά.

Εκδρομή στο Δαφνί
Η άλλη παρατήρηση έγινε στη βυζαντινή εκκλησία του Δαφνιού: «Σπουδαίο — ξεπερνάει κάθε φαντασία» είπε ο Ρότζερ, και απόθεσε καπέλο, μπαστούνι, σχέδια, δυο-τρείς οδηγούς και λεξικά πάνω σε μια κολόνα. Ύστερα κοιτάξαμε όλοι μαζί ψηλά τον Χριστό τιμωρό, μεγαλύτερο κι από εφιάλτη, σε μπλε και λευκό ψηφιδωτό. Αυτή η εκκλησία μάς άρεσε πολύ. Είναι ψηλή και τραχιά και αψιδωτή, και τα ψηφιδωτά είναι πολύ φθαρμένα. Και κοιτάζεις έξω απ' την πόρτα εκείνα τα πράσινα φουντωτά δέντρα, που το καθένα μοιάζει να 'χει μια τούφα από ήλιο και σύννεφο που κυματίζει — έτσι λαμπερά, έτσι σκοτεινά είναι τα πράσινα κύματα στο δάσος που περπατήσαμε. Μια ελληνική οικογένεια φροντίζει την εκκλησία — μεσόκοποι άντρες και γυναίκες, κάθονται με τα καλά τους (οι άντρες) με πανωφόρια και δαχτυλίδια χρυσά και διαβάζουνε την εφημερίδα τους στις 3.30 το απόγευμα. Τέτοιο καθισιό, τέτοια ξενοιασιά δεν είδα ποτέ στην Αγγλία. Τέλος η πιο νέα, μια γυναίκα με σάλι, παντόφλες και φόρεμα βαμβακερό, απομακρύνεται, σκαρφαλώνει πάνω σ' έναν γκρεμισμένο τοίχο κι αρχίζει να κόβει κίτρινα λουλούδια — τι άλλο να κάνει. Από κεί κατεβήκαμε με το αυτοκίνητο στη θάλασσα — και πόσο όμορφα είναι τ' ανέγγιχτα χείλη της θάλασσας όταν αγγίζουνε μιαν άγρια παραλία' πίσω μας λόφοι καί πράσινες πεδιάδες, στο βάθος η Ελευσίνα, πράσινα και κόκκινα βράχια, ένα ατμόπλοιο ξεκινά.

Βόλτα στο Σούνιο
Έκανε κρύο τσουχτερό. Αυτό πάντα το ξεχνάει κανείς. Ο αέρας σφύριζε μέσ' απ' τα ακάλυπτα πλευρά του κόνβερτιμπλ του Γκιόλμαν. Ο Λέναρντ φτερνιζότανε. Εγώ είχα ρίγη. Το δάπεδο του αυτοκινήτου γεμάτο με κουτιά ζωγραφικής. Γευματίσαμε σ' ένα τραπέζι στον ήλιο στο Σούνιο — οι κολόνες άσπρες σαν κιμωλία, ψηλές σαν φάροι. Μινιατούρες λουλουδιών έφτιαχναν ένα λαμπερό ταπέτο — η Μάρτζερυ ξερίζωνε κρινάκια. Τι λέγαμε; Τίποτα ιδιαίτερο. Μετά την πρώτη βδομάδα μιλάς μόνο στο βραδινό φαγητό. Και μετά γυρίσαμε πίσω, εννοείται περνώντας φουντωτά δέντρα, κόκκινα τετραγωνισμένα χωράφια, αφήνοντας πίσω μας τσιγγάνικα τσαντίρια, σαν ινδιάνικα καλύβια από κλαριά φτέρης' μια κοπέλα σεργιανούσε γνέθοντας μαλλί' και γυναίκες ήταν καθισμένες στο κατώφλι — σκέφτηκα το Πικαντίλυ τέτοια ώρα.

Τι παράξενη αυτή η επίπεδη γη, καρτερική και υπάκουη, με βιβλικά δέντρα εδώ κι εκεί, πρόβατα με μακρύ μαλλί που βόσκανε, κι ούτε ένα σπίτι στον ορίζοντα. Η Αγγλία την εποχή του Τσώσερ. Στο Σούνιο η θάλασσα σπάει πάνω σε πράσινη και κόκκινη πέτρα, και σκουρογάλαζα καράβια αρμενίζουνε — όλα όπως τον καιρό του Τσώσερ ή του Ομήρου, ούτε προβλήτα ή προκυμαία, ούτε μάτι ανθρώπου.

Στον ναό της Αφαίας Αθηνάς, στην Αίγινα
Ω η βροχή, η βροχή! Αυτό την άλλη μέρα στην Αίγινα. Αυτό το όμορφο μαλακό νησί, με το ηλιοψημένο μονοπάτι, τη θάλασσα και την ακρογιαλιά, τα μικρά ροζ και κίτρινα σπίτια, το θυμάρι, την απότομη λοφοπλαγιά, το Ναό, σκελετώδη, κυρίαρχο, τους κόλπους ξέχειλους από θάλασσα — όλα αυτά δεν ήταν παρά ψύχρα, ομίχλη, βροχή, Αμερικάνοι μαζεμένοι γύρω από έναν κοκαλιάρη καθηγητή' και μεις ζαρωμένοι κάτω από ένα πεύκο που άφηνε τη βροχή να περνάει. Αλλά ακόμη κι έτσι, ο Ρότζερ έλεγε «Σπουδαίο, σπουδαίο», ένας ναός από ψαμμόλιθο καλύτερος απ' το Σούνιο.

Καταπληκτικό το τι μπορεί να κάνει μια μεγαλοφυΐα σ' έναν τόσο μικρό χώρο — ιδού οι τέλειες αναλογίες — και η βροχή μάς ανάγκασε να κατηφορίσουμε όσο πιο γρήγορα γινόταν για το πλοίο μας. Είχανε πιάσει κόκκινα ψάρια και χταπόδια. Πώς; Λοιπόν, ρίχνουνε κρεμμύδια, ψωμί και τα λοιπά στο βυθό και τα ψάρια μαζεύονται, ύστερα μαζεύονται ρίχνουνε δυναμίτη και μπαμ! — γίνεται μια έκρηξη, τα ψάρια ανεβαίνουνε στην επιφάνεια ψόφια, και τα καμακώνουνε. Αυτό απαγορεύεται. Αλλά δεν σε βλέπει κανείς εδώ γύρω. Αυτά μάς τα είπε ο θερμαστής με το όμορφο ελληνικό χαμόγελο — το χαμόγελο που έχουν οι μουλαράδες και οι ταξιτζήδες.

στην Kαισαριανή

Σήμερα —τι όμορφα ήταν σήμερα— στη μικρή στρογγυλή βυζαντινή εκκλησία στους πρόποδες του Υμηττού. Γιατί δεν μπορούμε να ζούμε για πάντα έτσι; αναρωτήθηκα — όχι πως ο καιρός είχε ζεστάνει αρκετά, αλλά η βροχή κι ο αέρας είχανε σταματήσει' κι η ζωή έμοιαζε τόσο ελεύθερη, γεμάτη απ' όλα τα καλά — φύση άγρια, θυμάρι, κυπαρίσσια, η μικρή αυλή όπου ο Ρότζερ κι η Μάρτζερυ κάθονταν αφοσιωμένοι στη ζωγραφική τους' ο μεγάλος, άσπρος σαν μάρμαρο, σκύλος, κοιμισμένος σε μια γωνιά' κι όπως πάντα λεπτοκαμωμένες γυναίκες με παντόφλες να πηγαινοέρχονται αθόρυβα σε κάμαρες χτισμένες ψηλά σαν χελιδονοφωλιές, με κομμάτια παλιό σκαλισμένο μάρμαρο στις παραστάδες. Ένα ματσάκι άγριες ανεμώνες και ορχιδέες.

κάτω από μια ελιά στους Δελφούς
H ώρα είναι δέκα παρά πέντε. Και πού βρίσκομαι και γράφω με πένα και μελάνι; Όχι στο γραφείο μου. Στο φαράγγι, στην κοιλάδα, στους Δελφούς, κάτω από μια ελιά, σε γη στεγνή, στρωμένη με άσπρες μαργαρίτες. Ο Λέναρντ διαβάζει την ελληνική του Γραμματική δίπλα μου' μια χελιδονοουρά, αν δεν κάνω λάθος, πέρασε ξυστά. Γκρίζοι βράχοι απέναντι μου, με ελαιόδεντρα και θάμνους, κι αν τους ανέβω έναν έναν, να το μεγάλο φαλακρό γκριζόμαυρο βουνό, κι έπειτα ουρανός απόλυτα λείος. Πίσω λοιπόν στη ζεστή γη με τις μαργαρίτες και τα έντομα στις κίτρινες καρδιές τους. Ακούγονται κουδούνια κατσικιών' ένας γέρος ξεπέζεψε από το μουλάρι του — είμαστε ακριβώς στη βάση του λόφου που στην κορφή του είναι οι Δελφοί, και ο Ρότζερ κι η Μάρτζερυ σχεδιάζουν. Και μια ακρίδα μόλις έκατσε πάνω στην ελιά.

Έτσι προσπαθώ να κάνω ορατή αυτή τη σκηνή που σύντομα θα χαθεί για πάντα. Κι ίσως ακόμη προσπαθώ να αποφύγω αυτόν το δαίμονα που λέει, ίσως χωρίς λόγο, ότι θα 'πρεπε να καταγράψει κανείς το πώς πήγαμε στην Κόρινθο, στο Ναύπλιο, στις Μυκήνες, το Μυστρά, την Τριπολιτσά, κι από κει πίσω ξανά στην Αθήνα, ενώ ο ήλιος τσουρούφλιζε, κι εγώ φορούσα ένα μεταξωτό φόρεμα, και πήγαμε στον Κήπο, κι υστέρα ξεκινήσαμε το Σάββατο το πρωί στις 7 για τους Δελφούς. Θα έπρεπε να γράψω για όλ' αυτά τα μέρη, και να προσπαθήσω ίσως να φιξάρω μερικές απ' τις σκηνές που τρέχουνε μες στο μυαλό μου καθώς τρέχουμε με τ' αυτοκίνητο. Γιατί κάναμε πολύ μακρινές διαδρομές. Κι ο αέρας κι ο ήλιος — α πώς πρήζονταν τα χείλη μας και μαυρίζανε καί σκάγανε κι η μύτη μας ξεφλούδιζε και τα μάγουλά μας κοκκινίζανε σαν να καθόμασταν μπροστά σε πολύ δυνατή φωτιά. Η κοκεταρία έκανε φτερά. Γίνεσαι τελικά χωριάτης. Αυτό μου θυμίζει πώς πήδηξα απ' τη χαρά μου όταν είδα μια αρκετά καλοντυμένη γυναίκα στο σαλόνι του ξενοδοχείου Ματζέστικ να πίνει το ποτό της μ' έναν ευφραδέστατο ηλικιωμένο κύριο το απόγευμα που γυρίσαμε, σκονισμένοι, στεγνοί, κόκκινοι, χρυσωποί, μαυριδεροί, καφετιοί, τσαλακωμένοι (οι ρυτίδες της Μάρτζερυ είναι σαν τις ραβδώσεις στο πετσί άγριου ζώου). Όταν περάσεις τέσσερις-πέντε μέρες με τους χωρικούς και τη στερεή, αφρόντιστη ομορφιά τους, αισθάνεσαι να δονούνται από τη σπιρτάδα και το ραφινάρισμα του πολιτισμού οι πιο υψηλές κλίμακες των νεύρων σου — οι νότες του βιολιού.

Η Ελλάδα λοιπόν, για να γυρίσουμε στην Ελλάδα, είναι μια χώρα τόσο παλιά που είναι σαν να περιφέρεσαι σε σεληνιακά τοπία.

...τώρα καθόμαστε εδώ, αλλάξαμε θέση, λόγω του ήλιου, καθήσαμε ψηλότερα κάτω απ' την ελιά' κι έχω βγάλει για πιο δροσιά τα παπούτσια μου -, αυτό που συμβαίνει τότε είναι ότι μας πλησιάζουν οι χωρικοί κι αρχίζουν να μας μιλάνε, σαν να 'μαστε παλιοί φίλοι, για το ένα καί το άλλο. Χτες βράδυ, στο ύψωμα πάνω απ' τους Δελφούς, στο φως του δειλινού, ενώ η Ιτέα άρχιζε να τρεμοσβήνει δίπλα στη θάλασσα, στον κόλπο ένα καράβι, στο βάθος τα χιονισμένα βουνά, μπροστά μας απλωσιές καταπράσινες και κοκκινωπές, όπου κατσίκια και πρόβατα έβοσκαν, και τ' αυτοκίνητα περνούσαν αργά στο δρόμο που ξετυλιγόταν κάτω απ' τα πόδια μας, χτες βράδυ που καθόμασταν εκεί, ήρθε τρέχοντας προς το μέρος μας το κορίτσι που βόσκει τις γίδες, σαν για να μαζέψει το κοπάδι της, αλλά στην πραγματικότητα μόνο για να μας μιλήσει. Ούτε φόβος ούτε αμήχανα γελάκια ούτε ντροπές. Στάθηκε μπροστά μας σαν να 'ταν κάτι το φυσικό. Η Μάρτζερυ τής έδωσε τα κιάλια για να κοιτάξει, πρώτα απ' την καλή, ύστερα απ' την ανάποδη. Ύστερα μας είπε πώς λέγονται διάφορα πράγματα. Skotos {σκουτί} λέγεται το τραχύ χοντρό πανωφόρι της, ouranos o ουρανός, lullulin {λουλούδι} το λουλούδι, το ρολόι μου λέγεται orologe, το αυτοκίνητο — δε θυμάμαι.

Οι καλύτερες διακοπές της εδώ και χρόνια
Φτάσαμε λοιπόν στο τελευταίο βράδυ, πολλή ζέστη, πολλή σκόνη. Το μεγάφωνο βρυχάται' o Λέναρντ διαβάζει, χωρίς συμπάθεια, το βιβλίο της Έθελ Σμίθ' είναι επτά παρά δύο λεπτά και άρα μου μένει μισή περίπου ώρα για να γεμίσω τούτο το τετράδιο. Χρησιμοποίησα μόνο δέκα από τις εκατό πένες μου' μελάνι έχω ακόμη άφθονο' πόσες άγραφες σελίδες μού μένουν. Ιδού το αποτέλεσμα των καλύτερων διακοπών μας εδώ και χρόνια.

...καθώς λοιπόν στοχάζομαι αυτά τα σπουδαία πράγματα, που τρέχουν και γλιστράνε και σκαλώνουν στην επιφάνεια του νου μου, είμαι υπόγεια βυθισμένη σε σκηνές για το βιβλίο μου: φτιάχνω διάλογους, βλέπω εικόνες, όλο και ρίχνω κάτι καινούργιο μέσα στο καζάνι, που πρέπει να κοχλάσει όσο πιο πολύ γίνεται, μέχρι να χυθεί και να κρυώσει και να σκληρύνει — ενώ λοιπόν ασχολούμαι μ' αυτά, και δέχομαι ό,τι έχει να μου προσφέρει το θρόισμα του κυπαρισσιού και της λεύκας, το άρωμα των λουλουδιών, της πορτοκαλιάς, ο μικροπωλητής που πουλάει πιθηκάκια πάνω σε ξυλαράκια — ο καιρός περνά. Δεν είμαι βέβαιη αν είμαι στην Ελλάδα ή στο Λονδίνο. Αλλά νομίζω ότι μάλλον στην Ελλάδα είμαι, ευτυχισμένη, ήρεμη, φιλική προς όλα, χαλαρή.

...και θα γυρίζει πίσω
Μετά είχα το δράμα, στην Αίγινα, μιας απολίτιστης, θερμής, νέας εποχής, που θα μπει στη ζωή μας — και θα 'ρχόμαστε εδώ κάθε χρόνο, με μια σκηνή' θα το σκάμε απ' την Αγγλία, θ' αποβάλλουμε αυτό το φιδοπουκάμισο της ευπρέπειας' και το σφίξιμο, και τη συμβατικότητα του Λονδίνου' και τη φήμη, και τον πλούτο. Και θα γυρίσουμε πίσω, και θα γίνουμε ανεύθυνοι, εραστές της ζωής, και θα τρώμε μόνο ψωμί, γιαούρτι, βούτυρο, αυγά — ας πούμε στην Κρήτη. Αυτό είναι ως ένα βαθμό μια αληθινή παρόρμηση — σκεφτόμουνα, καθώς κατηφόριζα με μεγάλες δρασκελιές το λόφο. Το Λονδίνο δεν φτάνει, ούτε το Σάσεξ. Θες να ψηθείς στον ήλιο, να ξαναγυρίσεις σ' αυτούς τους ομιλητικούς, φιλικούς ανθρώπους, απλώς και μόνο για να ζήσεις, να μιλήσεις, όχι να διαβάζεις και να γράφεις. Κι ύστερα σήκωσα το κεφάλι μου κι είδα τα βουνά πέρα απ' τη θάλασσα, σαν λάμες μαχαιριών, χρωματιστά, και τη θάλασσα ήρεμη. Κι ένιωσα σαν ένα μαχαίρι να έξυσε ένα αμβλύ όργανο που υπήρχε μέσα μου, γιατί δεν μπορούσα να βρω κανένα ψεγάδι σ' αυτή τη λυγερή, αθλητική ομορφιά, τη βουτηγμένη στο χρώμα, χωρίς να 'ναι ψυχρή, χωρίς ίχνος χυδαιότητας, αλλά πανάρχαια από ανθρώπινη ζωή, γιατί κάθε σπιθαμή γης έχει το δικό της αγριολούλουδο, που θα μπορούσε να φυτρώσει και σ' έναν εγγλέζικο κήπο, και οι χωρικοί είναι άνθρωποι καλοί' και τα ρούχα τους, φθαρμένα και ξεβαμμένα από τον ήλιο, έχουν λεπτούς χρωματισμούς, όσο κι αν είναι χοντρά. Ξέρω ότι υπάρχουνε συμπάθειες ανάμεσα σε ανθρώπους και τόπους, όπως ανάμεσα στους ανθρώπους. Και θα μπορούσα ν' αγαπήσω την Ελλάδα στα γερατειά μου, όπως αγάπησα όταν ήμουν παιδί την Κορνουάλη.

Κι ακόμη ο Λέναρντ παίζει σκάκι και κοντεύει δώδεκα. Αλλά η Αθήνα δεν φαίνεται να νυστάζει καθόλου, κι έτσι δεν μπορώ να παραπονεθώ. Τα τραμ τσιρίζουνε. Αύριο τέτοια ώρα θα φτάνουμε στη Θεσσαλονίκη. Εγώ θ' αλλάζω πλευρό στη δική μου κουκέτα, ο Λέναρντ στη δική του, επί τρείς νύχτες, μέχρι να φτάσουμε στο Ρόντμελ και κοιμηθούμε στα μαλακά μας κρεβάτια, στο δροσερό Μάη της Αγγλίας.

= = =

Τα αποσπάσματα είναι από το βιβλίο Βιρτζίνια Γουλφ: Ελλάδα και Μάης μαζί σε μετάφραση Μαρίας Τσάτσου - εκδ. ύψιλον, 1996 (η πρώτη έκδοση του βιβλίου έγινε το 1984 από τον εκδ. οίκο "Κρύσταλλο"). Περιλαμβάνει εγγραφές από το ημερολόγιό της (Τhe Diary of Virginia Woolf -vol.4: 1931-1935), καθώς και επιστολές που έστειλε από το ξενοδοχείο Ματζέστικ στην Αθήνα, από τους Δελφούς και το Ναύπλιο, προς την αδελφή της Βανέσα Μπελ, τον ανιψιό της Κουέντιν Μπελ, τις φίλες της Έθελ Σμιθ και Βίτα Σάκβιλ-Γουέστ, την Λαίδη Ότολιν Μορέλ και τον ποιητή και εκδότη Τζων Λέιμαν.

Περισσότερα:
Β. Γουλφ 1
Β. Γουλφ 2
Β. Γουλφ 3
Β. Γουλφ 4
Β. Γουλφ 5

- φωτογραφίες: dibache.com, sussex.ac.uk,
usm.maine.edu, anu.edu.au, media-2.web.britannica.com,
photobucket.com by yu217590, flickr com by notiX,
thegreektravel.com

σ υ ν ε χ ί ζ ε τ α ι . . .

83 ~ Σαλβατόρε Κουαζίμοντο: "ο χαιρετισμός ενός Σικελού Έλληνα"

2009-06-16T20:58:00.002+03:00

Salvatore Quasimodo (1901-1968)
"δεν υπάρχει τίποτα που να μοιάζει
με την Ελλάδα την πριν από την Ελλάδα"

Αλλά στο πρώτο
σκαλοπάτι του ναού, ο Φοίβος, αν σε γνωρίζει,
υψώνει το τόξο και ευθύς χτυπά στη φτέρνα...

Μ' αυτούς τους στίχους, από το ποίημα "Δελφοί", ο Σαλβατόρε Κουαζίμοντο περιγράφει την τραυματική -στην κυριολεξία- εμπειρία που είχε όταν κατά την επίσκεψή του στους Δελφούς υπέστη "διάστρεμμα του αριστερού ποδός", εξ αιτίας ενός άλματος που επιχείρησε πάνω στο ιερό του Απόλλωνος. Το ποίημα αυτό μαζί με άλλα 6 αποτελούν μία ενότητα με τον τίτλο "Dalla Grecia" που περιλαμβάνεται στην συλλογή "La terra impareggiabile". Tα 7 "ελληνικά ποιήματα" του Ιταλού νομπελίστα καταγράφουν το οδοιπορικό και τις εντυπώσεις του από την επίσκεψή του στην Ελλάδα κατά τον Οκτώβριο του 1956.

Δελφοί

Ένα φυτό, όχι δάφνη
η μυρτιά, κορμός
και φύλλα κοινά όπου μπολιάζονται,
μέσα από μεταμόρφωση, ψυχή και σύσταση
που το θάνατο θα δοκιμάσουν,
ούτε στους Δελφούς δεν υπάρχει.
Κι ούτε δάφνη υπάρχει για το χρησμό,
Ούτε η κρυψώνα του παιχνιδιού του. Ο ήλιος φυσάει
κάτω απ' τον Παρνασσό κι εκτοπίζει
το κέντρο του κόσμου. Η Κασταλία χλιαρή
σταγόνα στα χείλη του τουρίστα
κι ο πωλητής των υδάτων που αναβρύζουν γελάει
δίπλα στην πηγή με δυό αγαλματάκια
από τάξιμο, βουτηγμένα στη μούχλα. Άλλά στο πρώτο
σκαλοπάτι του ναού, ο Φοίβος, αν σε γνωρίζει,
υψώνει το τόξο και ευθύς χτυπά στη φτέρνα,
κρυμμένος κάτω απ' την κοιλότητα της πέτρας
όπου τα ιερά ερπετά γεννούν τα παιδιά τους,
Και πια δεν ξέρεις αν ακινησία είν' ζωή
και θάνατος κίνηση, Εδώ ξεκινά αιώνια
στο στίβο του σταδίου, απ' τις σεισμογενείς ρωγμές
των βουνών με τα κοφτερά γυρίσματα της σελήνης,
ο πληβείος αμαξηλάτης με το χαμηλό μέτωπο
και το σμαλτωμένο μάτι της ακρίδας,
=

Τη νύχτα στην Ακρόπολη

Μια νύχτα στην Αθήνα στην άσπρη θάλασσα
της Ακρόπολης η κουκουβάγια είπε Αθήνα.
Δεν ήταν κάλεσμα κακό, το φεγγάρι
κατάλευκο, ο γρανίτης σκληρός αφρός
κι ο ελαιώνας κοντά στο Ερέχθειο
σχημάτιζε κεκλιμένα κυματοειδή τρίγωνα,
κινούμενους σκαραβαίους. Σήμανε η κουκουβάγια,
δροσερή, ευτυχής, πάνω απ' τη θάλασσα. Οι κίονες,
ζώα λευκού αίματος, σάλευαν
μέσα στη στήλη. Συλλογισμένο πουλί
η κουκουβάγια, περιστρεφόμενος στοχασμός,
μιά μελωδική έλλειψη
με αρμονικό και τέλειο ράμφος. Ο ξεναγός έλεγε
από το κύμα του της σελήνης
ότι στο κέντρο του Παρθενώνα
η έκρηξη μιας τουρκικής πυριτιδαποθήκης
κατάστρεψε την αρμονία των όγκων,
έλεγε την κατάρρευση της Αθηνάς Παλλάδας,
τον ερχομό της Μαρίας
Παρθένε μήτηρ, κόρη του τέκνου σου,
πάνω στης κίτρινης κουκουβάγιας το ξύλινο κέρας.
=

Ελευσίνα

Κάποιος στρατηγός ύψωσε στην Ελευσίνα
έναν πύργο από τσιμέντο και μολύβι
με το ρολόι του τις νύχτες να σημαίνει
τις ώρες των μυστηρίων. Απ' την τροχιά της
η ώρα κάνει έναν πρόστυχο στρόβιλο, γκρίζο,
πάνω στην πέτρα που θρηνούσε
η επικήδεια σελίδα, η μονότονη
εμφάνιση των νεκρων. Ο μοναχικός στρατηλάτης
καταπατούσε την Ελευσίνα,
τα καλάθια λυγαριάς γεμάτα με εύρωστα
σύμβολα, γόνιμα απ' ανθρώπινα ουρλιαχτά,
θέτοντας το γρίφο στα μαύρα μαργαριτάρια,
πάνω στην αόρατη αψίδα του Άδη.
Εκεί ο Αισχύλος έλεγε στη σεληνιακή Εκάτη:
τι τώνδ' εύ, τι δ' άτερ κακών;
=

Μυκήνες

Στων Μυκηνών το δρόμο το δενδρόφυτο
με ευκάλυπτους μπορείς να βρεις προβατίσιο
τυρί και κρασί ρετσινάτο «Στην ωραία Ελένη
του Μενελάου», ένα πανδοχείο
που ξεστρατίζει τη σκέψη απ' το αίμα
των Ατρειδών. Το βασιλικό σου μέγαρο, Αγαμέμνονα,
έγινε καταφύγιο κακούργων κάτω απ' το όρος
Ζάρα - βράχος λείος
με ρίζες κάθετες πάνω από λοξά
βάραθρα. Οι ποιητές μιλούν πολύ
για σένα, την επινόηση του εγκλήματoς
στο κλονισμένο σπίτι σου
την επικήδεια παραφορά της Ηλέκτρας:
δέκα χρόνια έθρεψε με το μάτι
του φύλου το μακρινό αδελφό
στη μητροκτονία' μιλούν οι δόλιοι
της λογικής της βασίλισσας,
η σύζυγος του απόντα στρατιώτη
Αγαμέμνονα, νους, προδομένο σπαθί.
Και μόνο εσύ έχεις χαθεί
Ορέστη, το πρόσωπό σου χάνεται
δίχως χρυσή προσωπίδα. Στους λέοντες της πύλης,
στους σκελετούς της σκηνικής αρμονίας
που ανασήκωσαν οι φιλόλογοι των ερειπίων,
ο χαιρετισμός μου ενός Σικελού Έλληνα.
=

Ακολουθώντας τον Αλφειό

Οι συμφωνίες της γης,
ο ήχος του πηλού,
τα σκίνα της σκουριάς, φύλλα πεσμένα
πράσινα δίπλα στην όχθη του Αλφειού
κατά την Ολυμπία του Δία και της Ήρας,
μα περισσότερο από κάθε συναίνεση τα μέσα σημάδια
από μια πεισματική καταστρoφή, το παράλογο.
σκοτεινών αντιθέσεων: απομεινάρια, κατόπιν,
αρνήσεων που αμύνονται, όπως η ζωή.
Και δεν έχει σημασία η αρμονία των νερών
Αλφειέ, είσαι πράος, σιωπηλός εδώ
στην Ηλεία' πάνω στα βότσαλα γλιστρά
ένας ήλιος χρυσαλλίδας
που θα δύσει με δολιότητα όπως φαίνεται,
τόσο μακριά η φυγή του. Εγώ δεν ψάχνω άλλο
εκτός από παραφωνίες, Αλφειέ,
κάτι που νά 'ναι πέρα απ' την τελειότητα.
Να μπορούσα τώρα να λοξοδρομήσω απ' την Ολυμπία,
απ' το σύμπλεγμα των πεύκων - μορφές που ακόμη αναπνέουνε
τον θάνατο - να υπερβώ
τον κλειστό θόλο που γνωρίζω. Μια πόρτα
για να παραβιάσω, η Ολυμπία τόπος παραθεριστών
σοφός, αρκεί ένα πήδημα κλέφτη
πάνω στο άλογο το πιο ορμητικό,
ενός αετώματος. Δεν ψάχνω έναν τόπο
παιδικών χρόνων, κι ακολουθώντας υπογείως το ποτάμι,
ήδη πριν από την εκβολή στην Αρέθουσα
να ενώσω το κομμένο
σκοινί του ερχομού.
Η ήσυχη και συγκεχυμένη συνέχεια,
η Ολυμπία, όπως ο Δίας, όπως η Ήρα.
Το κεφάλι σου κοιτώ πάνω στη χλόη να ξεχωρίζει,
μ' ένα φεγγάρι από αναμμένο άχυρο.
=

Ο Μινώταυρος στην Κνωσσό

Οι νέοι της Κρήτης είχαν λεπτή
μέση και στρoγγυλά πλευρά.
Ο Μινώταυρος μούγκριζε και γι' αυτούς στο λαβύρινθο.
Σοφία, η Αριάδνη, των αισθήσεων της Πασιφάης
που ξάφρισε κτηνώδεις εικόνες με τον ταύρο,
τον ταύρο που ξεπήδησε σαν Αφροδίτη απ' τη θάλασσα.
Αλλά η τέχνη, τα εργαλεία τοu ανθρώπου,
τα εκλεπτυσμένα σημάδια μιας ζωής πολιτισμένης
είναι δικά σας, Κρητικοί, θάνατος δεν υπάρχει.
Mα δεν υπάρχει πια κανείς το τέρας
στην Κνωσσό να μαχαιρώσει και στη βρώμικη
xαι ταραχώδη αγορά του Ηρακλείου
δεν υπάρχει τίποτα που να μοιάζει
με την Ελλάδα την πριν από την Ελλάδα.
=

Μαραθώνας

Ο θρήνος των μανάδων στο Μαραθώνα,
η κραυγή απ' τα σπλάχνα του λαού
από κανένα δεν ακούστηκε. Η Ελλάδα
ήταν ελεύθερη. Είναι ελεύθερη η Ελλάδα.
Ο Μαραθώνας είναι τόπος στρατιωτών
όχι μάντηδων, εδώ ναός δε γεννιέται
ούτε βωμός. Ο τύμβος του άθικτος, από ψηλά
φαίνεται η Εύβοια. Σκουλήκι της ιστορίας
κάθε τι συμφωνεί με το έδαφος,
εδώ η στήλη και μες στη γη κράνη και ξίφη'
ακόμη κι αν ο Μαραθώνας συν το Μαραθώνα,
ο άνθρωπος της πεδιάδας του Άργους ζει
ανάμεσα σε τείχη σαν σκοπιές φρουράς.

= = = = = = = =

Ντουέτο με τον Salvatore Quasimodo
του Christopher Bakken

Όταν πεθάνω, θα σ' ανταμώσω στις Μυκήνες
εκεί που οι πέτρες στοιχειοθετούν ένα αλφάβητο από ερείπια,
κρατώντας θαμμένα μόνο κάπoια ελάxιστα αναμφισβήτητα γεγονότα.

Θα θυμηθείς το μέρος απ' τα χρώματά του:
μια πινελιά σικελικού πράσινου, κυπαρίσια,
και πιτσιλιές από κεφάλια μαυροφορεμένων γυναικών.

Οι ψίθυροι κάθε μεσαιωικής πλατείας
παραδίνoνται στο σούρουπο - σιδερένιες καμπάνες
ξεχειλίζουν απ' τον αιθέρα που αφήνεις στο πέρασμά σου.

Κατέβασε πια τη λύρα σου απ' την ιτιά,
αρκετά έμεινε κρυμμένη, σαν ψύλλος
στη γενειάδα του σουλτάνου, η μουσική του νησιού σου

με την καταγωγή της στη θάλασσα την ίδια
πασπαλισμένη με μια νεροποντή από τη Μάλτα,
λίγη μπαρουτόσκονη και τσαλακωμένα άνθη ακακίας.

Δείξε μου πώς ν' ακουστώ πέρα από την αποχαύνωση,
αφού τους τηλεβόες δεν μπορούμε να τους ξεπεράσουμε -
αν και αυτή η αερολογία μάς κάνει να λιμοκτονούμε,

η ουσία θα μας καρτερά εκεί πέρα,
σκιές θα την κρύβουν σ' έναν τάφο κυψελωτό
όπου οι νεκροί ετοιμοπόλεμου ανεβαίνουν στ' άρματά τους.

μτφ: Ρούλα Κονσολάκη
Ποίηση, τ.30 / φθιν.2007

Σαλβατόρε Κουαζίμοντο, στο "γράμμα σε χαρτί"

- Tα ποιήματα και οι πληροφορίες για την συλλογή
είναι από το 7ο τεύχος της Ποίησης - Άνοιξη 1996
Μετάφραση και εισαγωγή: Eυριπίδης Γαραντούδης
- Φωτογραφίες: nobelprize.org, kantonopoulos.gr,
wallcoo.net, artchive.com, hikenow.net,
kantonopoulos.gr, odysseyadventures.ca, livius.org

σ υ ν ε χ ί ζ ε τ α ι . . .

82 ~ με τον Πήτερ Γκρέη στον Πόρο

2009-06-01T09:58:00.008+03:00

Peter Gray (1895-1952)
"Ξαναγύρισα στο νησί νιώθοντας
μιαν απόλυτη πληρότητα"

Η αρχή της πομπής με τον Επιτάφιο ήταν ήδη μακριά από μας κι άρχιζε ν' ανεβαίνει τα σκαλιά του Άγιου Γιωργιού, έτσι που ακούγαμε πια αμυδρά τις ψαλμωδίες. Πού και πού έβλεπα στο βάθος, ανάμεσα απ' τα σπίτια, την πομπή με χιλιάδες αναμμένα κεριά να φωτίζουν τριγύρω τις σκοτεινές σιλουέτες των πιστών, που βάδιζαν σιωπηλοί και ντυμένοι στα σκούρα τους ρούχα. Η πομπή του Ευαγγελισμού ενώθηκε τελικά με την πομπή του Άγιου Γιωργιού, η οποία είχε ήδη ενωθεί με την πομπή του Άγιου Κωνσταντίνου. Οι τρεις ομάδες ενωμένες βάδιζαν αργά γύρω απ' την πόλη και κατέβηκαν και στην παραλία, βιώνοντας έτσι την πιο σκοτεινή φάση του κύκλου της ανθρώπινης ζωής με αργό βηματισμό και με τ' αναμμένα τους κεριά.

Βάδιζα ακριβώς πίσω απ' την γιαγιά Σοφούλα και κάθε τόσο, καθώς έριχνα μια ματιά στους κυρτούς ώμους της και στο γερμένο της κεφάλι μέσ' απ' το μαύρο μαντήλι της, ένιωθα μια τρυφερότητα να αναβλύζει από μέσα μου γι' αυτήν. Σε μέρη που τα σκαλιά ήταν απότομα για τα γέρικα πόδια της, αν ήταν οποιοσδήποτε άλλος, θα τον έπιανα απ' το μπράτσο και θα τον βοηθούσα' μα ήξερα πως απ' την περηφάνια της και τη θέληση της γι' ανεξαρτησία θα μου τράβαγε μακριά το χέρι. Τα πόδια της, που ανύψωναν και πάταγαν κάτω τα βαριά χωριάτικα μαύρα παπούτσια της, τα φύλαγε απ' τις κακοτοπιές με ιδιαίτερη προσοχή και τυφλή σιγουριά, έτσι που μου θύμιζε το γέρικο γάιδαρο της, τον Πολύξενο, τον οποίο πολλές φορές είχα περάσει απ' τα ίδια κακοτράχηλα σκαλιά. Όποτε ξανάριχνα τη ματιά μου στους κυρτούς της ώμους και μ' έπνιγε η τρυφερότητα γι' αυτήν, στοχαζόμουνα τη θέληση και το ρεαλισμό με τον οποίο είχε επανειλημμένα ξεπεράσει το θάνατο, την πείνα, τις γέννες, τη θλίψη, την έκσταση, τους έρωτες της, τις αρρώστιες, τη σκληρή δουλειά, τις θύελλες της ζωής, τον πόλεμο και τις ριζικές κοινωνικές αλλαγές που 'χαν γίνει στις μέρες της, πιο πολλές ίσως κι απ' όσες γνώρισα εγώ, τα 'χε ξεπεράσει όλα τούτα χάρη στη λησμονιά για το θάνατο, σαν το σπόρο που βγαίνει απ' τον καρπό και πέφτει στη γη. Και κάθε φορά που συμβιβαζόταν με το θάνατο της, τον υποδεχόταν στ' αλήθεια μ' όλη της την κατανόηση για την ατέλειωτη αβεβαιότητα και για τ' ασταμάτητα και αλλοπρόσαλλα γυρίσματα που 'χει η ζωή. Κι όμως ποτέ δεν είχε ψάξει πώς θα γλυτώσει είτε απ' τον πόνο του Θανάτου, είτε απ' το θρίαμβο της Ανάστασης. Ήξερε πάντα να ζει το σήμερα και τις αλλαγές της ζωής όσο πιο ζωντανά μπορούσε, σαν τη σταλιά της θάλασσας που φωσφορίζει στο σκοτάδι, κι ανακατώνεται και χάνεται μέσα στ' απόνερα του βαποριού που τρέχει.

Ο αμερικανός συγγραφέας και δημοσιογράφος Peter Gray, έρχεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα το 1930 και παραμένει επί μία διετία στον Πόρο όπου εξοικειώνεται με τους κατοίκους, απολαμβάνει την φιλοξενία και την ζεστασιά τους, δένεται μαζί τους και προσαρμόζεται στην καθημερινή ζωή και στον τρόπο διασκέδασής τους. Νιώθωντας το νησί σαν δεύτερη πατρίδα του, το επισκέπτεται για δεύτερη φορά το 1937 και παραμένει για μια ακόμα διετία. Τις εμπειρίες του από τα δύο χρόνια της τελευταίας παραμονής του (1937-1939) καταγράφει λογοτεχνικά στο βιβλίο του The People of Poros.

Το βιβλίο κυκλοφόρησε στην Ελλάδα το 2002, σε έκδοση του Δήμου Πόρου, και έγινε γνωστό χάρη στον μεταφραστή του Γιάννη Μανιάτη: «Η ανακάλυψη αυτού του βιβλίου για τον Πόρο από μένα, έγινε τελείως τυχαία στα 1984 στην Αμερική, όπου βρισκόμουνα σταλμένος για πτυχίο από το Ναυτικό. Στις 25 Μαρτίου της χρονιάς αυτής με έστειλαν από την Ελληνική Πρεσβεία της Ουάσιγκτον εκπρόσωπο στην Αννάπολη της πολιτείας Μαίριλαντ, όπου η εκεί δραστήρια Ομογένεια διοργάνωνε εορταστικές εκδηλώσεις για την Εθνική Επέτειο. Εκεί ο παπάς της Ορθόδοξης ενορίας, όταν έμαθε πως κατάγομαι απ' τον Πόρο, με πληροφόρησε γι' αυτό το βιβλίο, δίνοντας μου και τα εκδοτικά του στοιχεία. Είχα την ευκαιρία να το βρω σε πολλές κρατικές και δημοτικές βιβλιοθήκες της πρωτεύουσας Ουάσιγκτον και της πολιτείας τής Βιρτζίνια, όπου έμενα. Κράτησα και φωτοτυπημένο αντίγραφο για τη βιβλιοθήκη μου. Οι υπηρεσιακές μου όμως υποχρεώσεις τόσα χρόνια, με εμπόδισαν να το επεξεργαστώ και να το προσφέρω μεταφρασμένο και κατάλληλα σχολιασμένο στο Ελληνικό Κοινό και ιδιαίτερα στους συντοπίτες μου, όπως πολύ ήθελα.»

Όσο κι αν είναι ωραία στη φύση της η Ελλάδα, και πλούσια στους αρχαιολογικούς θησαυρούς της και στην αναπόληση της πολιτιστικής κληρονομιάς της, το πιο σπουδαίο πράμα που 'χεις να μάθεις είν' οι άνθρωποι της. Αυτοί είναι σίγουρα το θαύμα της. Είδα την κατρακύλα της λέξης "human" που 'φτασε ν' ακούγεται σα βλαστήμια. [...] Η ελληνική "Α ν θ ρ ώ π ι ν ο ς" είναι προτιμότερη για χρήση στα αγγλικά απ' την αντίστοιχη 'human". Η ελληνική λέξη, αν και παλιότερη, είναι πιο καθαρή και φέρνει πιο κοντά στη βασική της έννοια. Γιατί κι ο σημερινός Έλληνας είναι απόλυτα και ξεχωριστά ανθρώπινος. Κοινωνικός, μα κι απίθανα μοναχικός. Ανταγωνιστικός, μα κι αφάνταστα γενναιόδωρος. Σατανικός και πανούργος στις πρακτικές του συναλλαγές, είναι παθιασμένα ιδεαλιστής κι επιδεκτικός ζωηρής αφοσίωσης στους στόχους του. Ακριβώς όπως οι αρχαίοι θεοί του ήταν οι πιο ανθρώπινοι απ' τους θεούς όλων των άλλων λαών, έτσι κι ο σημερινός Έλληνας είν' ο πιο ανθρώπινος απ' όλους τους ανθρώπους. Κι αν είναι κάτι πάρα πάνω, το ξέρει καλά ο ίδιος. Ξέρει πολύ καλά πόσος είναι κι ίσαμε πού φτάνει ο ανθρωπισμός του. Και δεν ξεγελιέται να παρασυρθεί ούτε στ' απάνθρωπα, ούτε στα υπεράνθρωπα. Κι αποστρέφεται κι εμπαίζει τόσο το ανεγκέφαλο κι ασυναίσθητο ρομπότ, όσο και το ρομαντικό υπεράνθρωπο.

Απ' τον Πειραιά στον Πόρο: Τη δεύτερη μέρα απ' όταν έφτασα στην Ελλάδα, έφαγα νωρίς για μεσημέρι κι έτρεξα να μπω στο παλιό ατμόπλοιο Πτερωτή, που 'θελε πάνω από μισή ώρα για να φύγει. Απ' το πρώτο μου ταξίδι στην Ελλάδα, πηγαινοερχόμουνα συχνά στον Πόρο μ' αυτό το βαπόρι' και κάθε μέρα το 'βλεπα φουνταρισμένο μπρος στο στενό του νησιού. Το 'χαν Ποριώτες' ήταν κομμάτι απ' το νησί τους. Μα κείνη την ημέρα δεν είδα κανένα Ποριώτη μέσα. Το κάτω κατάστρωμα ήταν γεμάτο από ένα τσούρμο Αθηναίους, που πήγαιναν διακοπές. Στο απάνω κατάστρωμα, που το 'σκιαζε λίγο μια τέντα απ'τον καυτό μεσημεριάτικο ήλιο του Ιούλη, βρήκα μια θέση να κάτσω ανάμεσα σ' έναν ασπρομάλλη χωρικό φουστανελά και σε μία κυρία απ' την Αθήνα.

Τι σκεπτόσαστε; με ρώτησε η κυρά, κόβοντας το στοχασμό μου. Εγώ ξανάκατσα δίπλα της.

- Σκεπτόμουνα πως εσείς οι Ελληνες, χάρη στην όμορφη χώρα σας, μαθαίνετε να λέτε τα πράματα με τ' όνομα τους' σκεπτόμουνα πως εσείς ξέρετε καλύτερα απ' όλους τους άλλους ποια πράματα απ' τη ζωή αλλάζουν και ποια όχι. Πόσα στ' αλήθεια πράματα μαθαίνετε απ' τις φωτεινές ανταύγειες που αλλάζουν στο διάβα της ημέρας, απ' τα λουλούδια που γρήγορ' ανθίζουν και μαραίνονται, κι απ' τ' άγρια βράχια που ορθώνονται στα γυμνά βουνά σας!

- Σας ακούω πολύ αφελή. Με απογοητεύετε. Σας βρίσκω πολύ ευαίσθητο για αλλοδαπό.

Μπροστά μας ορθωνόταν ένα φαινομενικά κλειστό τείχος από γκρίζα βράχια, μα το βαπόρι ξέροντας πού θα πάει, χώθηκε μέσα, κι η τυφλή αυλαία άνοιξε σ' ένα κανάλι. Είχαμε πια περάσει το φανάρι. Το κανάλι στένεψε και τα βράχια δεξιά χωρίστηκαν απ' τα βράχια του νησιού σε δυο πλευρές.

Τεντώθηκα μπροστά στην κουπαστή. Το νερό έκανε δυνατό πάφλασμα, καθώς το 'σχιζε η πλώρη. Το βαπόρι έστριψε αριστερά. Το κανάλι απλώθηκε απότομα σε μια ήρεμη λίμνη. Τ' άσπρα σπιτάκια του νησιού φάνηκαν σύρριζα στο νερό αμφιθεατρικά σκαρφαλωμένα στην απόκρυμνη πλαγιά, λαμπερά στον απογεματινό ήλιο.

Στο λιμανάκι της Αίγινας είχες πάντα την έννοια μιας κυκλωμένης θάλασσας. Εδώ στο στενό του Πόρου — το κανάλι κρύβεται και στενεύει σε δύο άκρες — νιώθεις μόνο τη στεριά' η μικρή άσπρη πόλη καθρεφτίζεται στο νερό' τα ψηλά βουνά της Αργολίδας με την κορφογραμμή της Κοιμωμένης ξύνουν τον ουρανό.

Τα βράχια και το πευκόδασο του νησιού, ο καταπράσινος κάμπος του Δαμαλά με τα σκούρα κυπαρίσσια του, οι συκο-μουριές, οι πορτοκαλιές και τ' αμπέλια, το χωριουδάκι του Γαλατά, όπου το κανάλι στενεύει πιο πολύ, τα ανάκατα καφετιά βράχια πάνω απ' τον Πόρο, οι ερειπωμένοι ανεμόμυλοι, το ρολόι, οι πράσινες αυλές, οι φωνές των παιδιών, οι απόηχοι και οι μυρωδιές της στεριάς, όλα συναγμένα σ' ένα θεσπέσιο ανθολόγημα. Η κάτασπρη πόλη με την ήρεμη βουνοτριγύριστη λίμνη που απλώνεται μπροστά της, ήταν ο προορισμός μου, ήταν το τέλος του ταξιδιού μου μέσ' από δύο ωκεανούς. Ξαναγύρισα στο νησί νιώθοντας μιαν απόλυτη πληρότητα,- μετάφραση: Γιάννης Μανιάτης

O Πήτερ Γκρέη γεννήθηκε στην Γουιτσίτα του Κάνσας το 1895, σπούδασε δημοσιογραφία στην αντίστοιχη Σχολή της Ν. Υόρκης και ταξίδεψε σε πολλά μέρη του Κόσμου. Ιδεαλιστής, ευαίσθητος, ρομαντικός, βαθύς στοχαστής και γνώστης πολλών τομέων του επιστητού, αγάπησε την Ελλάδα και τον Πόρο σαν δεύτερη πατρίδα του και έζησε δύο φορές στο νησί στα 1930—1932 και 1937—1939. Μεταξύ των έργων του είναι οι νουβέλες "Pillar of Salt" και "Kangaroo", ενώ συνεργάστηκε με τα περιοδικά "Yale Review" και "Virginia Quartertly", όπου δημοσίευσε σειρά από λογοτεχνικά και φιλοσοφικά άρθρα. Το λογοτέχνημα όμως που τον έκανε περισσότερο γνωστό και του απέφερε μάλιστα και αξιόλογα οικονομικά κέρδη ήταν σίγουρα το "Τhe People of Poros". Το έργο, προωθημένο κατάλληλα και από τον κολοσσιαίο Αμερικανικό εκδοτικό του οίκο MacGraw-Hill C., κυκλοφόρησε ευρύτατα από το 1942. Ο Peter Gray πέθανε πρόωρα στη Μανίλα των Φιλιππίνων περί το 1952. Κάποιοι εικάζουν πως ήταν και πράκτορας της χώρας του στην Ελλάδα και στα άλλα μέρη που επισκέφτηκε, αλλά αυτό δεν μπορεί να στηριχτεί βάσιμα. - Γιάννης Μανιάτης

Wichita, Cansas

Με πολλές ευχαριστίες στον κύριο Γιάννη Μανιάτη
για την γενναιόδωρη παροχή υλικού

- τα κείμενα είναι από το βιβλίο Oι Ποριώτες στο νησί τους
του Peter Gray, σε απόδοση Γιάννη Μανιάτη
-έκδοση του Δήμου Πόρου, 2002 (στον εκδ.οίκο Κοράλι)
- η φωτογραφία της Wichita είναι από το photobucket.com

Aκόμα:
- Κίχλη: Πήτερ Γκρέυ: Οι Ποριώτες στο νησί τους

81 ~ Ποιητικές αναφορές ΧVII - Άρτο Μέλλερι: Το βράδι στην Αθήνα

2009-05-16T23:58:00.001+03:00

Arto Matti Vihtori Melleri (1956-2005)
... έπινα ελληνική μπύρα Φιξ

Στεφάνι από σουξέ

1
Στην Ελλάδα ο θάνατος δεν είναι σκιά
εκείνο το καλοκαίρι στους αυτοκινητόδρομους της
Ευρώπης
η αποπνιχτική ζέστη
είχε κολλήσει στη γη τον απανθρακωμένο άνεμο
Πέρασα τα σύνορα νύχτα, το πρωί μ' έριξε
στη σκληρή γη, που αντανακλούσε άσπρο φως
άδενδρος κάμπος,
ήταν ήσυχα, λες και η μέρα του μόχθου,
μεγάλη όσο κι η ιστορία,
να 'χε τελειώσει και οι γέροι
να μάζευαν τα ξερά φύλλα
από τα νεκροταφεία.
Στα ερείπια τριγύριζαν άγρια πρόβατα:
το βέλασμα τους σαν
χιόνι που πέφτει βαρύ,
στα μαλλιά τους δεν μπερδεύονται κανενός
ψαλίδια
Και ο θάνατος δεν είναι σκιά
μα ήλιος που φωτίζει τον άσπρο χρυσό
στους πονεμένους ώμους της γης
ήλιος, θάνατος, ακούγεται σαν βουβός ήχος
τρομπέτας
φλόγα κίτρινη σαν θειάφι
εδώ οι κακές και οι καλές πράξεις των πατέρων
το ίδιο καλές και τίποτα δεν σου δίνει να καταλάβεις
πως η γη θα ήταν απ' τη θάλασσα
πιο ευτυχισμένη ή εσύ από μένα.

Πλάκα: Η Ρωμαϊκή Αγορά

2
Το βράδυ στην Αθήνα
σ' ένα ιταλικό εστιατόριο
έτρωγα σπαγγέτι κι έπινα
ελληνική μπύρα Φιξ,
ξαφνικά άρχισε να βρέχει
λες και η αρχαία πόλη
έπαιρνε το λουτρό της στο τέλος
μιας μέρας μεγάλης όσο κι η ιστορία, άρχισε να βρέχει
και η καμπάνα της εκκλησίας άρχισε να χτυπά
βαθιά
λες και η ίδια η ιστορία χασμουριόταν,
μα εγώ ήμουν τόσο πεινασμένος
που παρήγγειλα και δεύτερη μερίδα.

απόδοση από τα φινλανδικά: Μαρία Μαρτζούκου

Lappajärvi

Ο Φινλανδός ποιητής και συγγραφέας Άρτο Μέλλερι ασχολήθηκε με πολλά είδη του πεζού και του ποιητικού λόγου. Έγραψε ποίηση, λιμπρέττο, διηγήματα, θεατρικά έργα, ακόμα και κινηματογραφικό σενάριο. Γεννήθηκε στον δήμο Λαππαγιάρβι της Νότιας Οστροβόθνιας και σπούδασε στο Πανεπιστήμιο και στην Θεατρική Ακαδημία του Ελσίνκι. Τιμήθηκε με σημαντικά λογοτεχνικά βραβεία και το 2003, του χορηγήθηκε τιμητική σύνταξη από την Φινλανδική πολιτεία, μετά την εγκεφαλική βλάβη που του προκλήθηκε όταν χτυπήθηκε από αυτοκίνητο το 1998 - βλάβη ανεπανόρθωτη που, τελικώς, τον οδήγησε στο θάνατο πριν κλείσει τα πενήντα του χρόνια. Ήταν παντρεμένος με την Φινλανδή κινηματογραφίστρια Nadja Pyykkö (1946-2007).

Tο ποίημα είναι από το βιβλίο Δώδεκα Φινλανδοί Ποιητές
Εκδ. Έψιλον, 2002
Φωτογραφία Άρτο Μέλλερι: Paz y Poesía al Mundo
Φωτογραφία Ρωμαϊκής Αγοράς: από το site
του Δήμου Αθηναίων cityofathens.gr
Φωτογραφία Λαππαγιάρβι: lappajarvi.fi

80 ~ Ποιητικές αναφορές ΧVI - Μπερνάρ Νοέλ: Περαστικός από τον Άθω

2009-05-01T11:58:00.001+03:00

Bernard Noël (1930)

Περαστικός από τον Άθω
(απόσπασμα)

Καθισμένος στην ερειπωμένη δρόσο των χαλασμάτων βλέπω
την πένα του Ιωάννη να υψώνεται όπως
μια γλώσσα όχι η δική μου που μάταια γυροφέρνει
μια ελάχιστη ανάσα και δεν της δίνει σχήμα
ένα κομμάτι σοβά πέφτει από τον θόλο
και δημιουργεί σκόνη με αυτό που υπήρξε
ένα φύλλο όμοιο με το χέρι μου μα γιατί
να με ταράζει τόσο η ανέγγιχτη η αβάσταχτη
νεότητα των τεσσάρων μαρμάρινων κιόνων
το δέρμα τους τόσο διάφανο μέσα στον ήλιο
οι αναιδείς καμπύλες των πέτρινων σειρήνων

* * *

Δυο χιλιάδες τριάντα μέτρα κάπως πιο χαμηλός
από τον Όλυμπο διαβεβαιώνει ο Μάξιμος αλλά πιο ψηλός
από τον Παρνασσό συνθλίβεται από ένα βαρύ σύννεφο
ο άνεμος ξετυλίγει αέρινες περγαμηνές πάνω στον ώμο
της πέτρας ούτε ένας ανθρώπινος ήχος μια ηδύτητα
σταλάζει από τα ερείπια από τη ρίγανη
κάπου εδώ κοντά ζει ένας σοφός
έρχονται και τον επισκέπτονται σπουδαστές και του ζητάνε
ένα θαύμα αυτός πηγαίνει στην κουζίνα του και παίρνει
ένα μεγάλο μαχαίρι θα σας κόφω το κεφάλι
λέει και θα σας το ξανακολλήσω βάλτε λοιπόν
ένα σημάδι να τα ξεχωρίσω να μη γίνει
λάθος όλοι οι σπουδαστές κάνουν πίσω κι ο μοναχός συμπεραίνει: κανένας σας
δεν είναι έτοιμος για το θαύμα

μτφ: Λητώ Ιωακειμίδου

Άθως

Ο Μπερνάρ Νοέλ, σημαντικός Γάλλος ποιητής, συγγραφέας και δοκιμιογράφος, προκαλεί ιδαίτερη αίσθηση όταν το 1969, με το ηχηρό ψευδώνυμο Urbain d' Orlhac, δημοσιεύει το μυθιστόρημά του "Le Château de Cène" (The Castle of Communion), έργο που αναγνωρίζεται αμέσως και παίρνει τη θέση του ανάμεσα στα εκλεκτότερα του γαλλικού ερωτισμού, μαζί με τη "Ιστορία του Ματιού" του Ζωρζ Μπατάιγ και την "Ιστορία της Ο" της Πωλίν Ρεάζ.

Ο Bernard Noël, γεννήθηκε στην Sainte-Geneviève-sur-Argence στη Νότια Γαλλία, πρωτοεμφανίσθηκε στα γαλλικά γράμματα το 1953 και το 1992 τιμήθηκε με το Μέγα Εθνικό Βραβείο Ποίησης της χώρας του. Όπως όλοι οι πολιτικώς ευαισθητοποιημένοι άνθρωποι της γενιάς του, επηρεάσθηκε από τα σημαντικά γεγονότα της εποχής, όπως ήταν η ρίψη της ατομικής βόμβας, η ανακάλυψη των ναζιστικών στρατοπέδων εξόντωσης, τα εγκλήματα της Σταλινικής περιόδου, ο πόλεμος της Κορέας, της Αλγερίας, του Βιετνάμ. Αξίζει να σημειωθεί και η συμμετοχή του στις εκδηλώσεις των Καβαφείων 2005 που πραγματοποιήθηκαν στην Αλεξάνδρεια.

Το ποίημα είναι από την Ανθολογία Γαλλικής Ποίησης,
του Χριστόφορου Λιοντάκη - εκδόσεις Καστανιώτη
- Φωτογραφίες: Mπερνάρ Νοέλ -> biblored.org.co
Άθως -> φωτογραφία του James L. Stanfield από το nationalgeographic.com
Sainte-Geneviève-sur-Argence -> by cocoinzenl, από το flickr.com

79 ~ Αντόνιο Ταμπούκι: Kοιτάζοντας τ' απότομα φαράγγια της Κρήτης

2009-04-16T11:58:00.002+03:00

Antonio Tabucchi (1943)
"να λοιπόν, τα κατάφερα"

Μπήκα σε μια ταβέρνα που είχε το όνομα Αντάρτης, που στα ελληνικά σημαίνει παρτιζάνος, κι αντάρτης ένιωθα κι εγώ, όπως κάποιος που ζει στη σκιά, κρύβεται και πολεμάει, αλλά εναντίον ποιανού;, σκεφτόμουν, ας πούμε εναντίον των πραγμάτων, είναι γνωστό τι εννοώ λέγοντας πράγματα, θέλω να πω τα πάντα, γιατί η ζωή σιγά σιγά γεμίζει κι εξογκώνεται χωρίς να το καταλάβεις, αλλά εκείνο το πρήξιμο είναι κάτι το επιπλέον, σαν μια κύστη ή ένα χάος, και από κάποια στιγμή και πέρα, τούτο το σύνολο των πραγμάτων, των αντικειμένων, των αναμνήσεων, των θορύβων, των ονείρων ή των μεσοδιαστημάτων μεταξύ δύο ονείρων, δεν σου λέει πια τίποτα, είναι μονάχα ένας ακαθόριστος βόμβος, ένας κόμπος, ένας λυγμός που δεν ανεβαίνει και δεν κατεβαίνει, και σε πνίγει. Βρισκόμουν έξω, κάτω από την πέργκολα με την κληματαριά, κι έτρωγα ένα έξοχο πιάτο, μια συκωταριά, κοίταζα τα απότομα φαράγγια της Κρήτης, εκείνα τα τραχιά βουνά με τις χρωματιστές κηλίδες κάποιας πικροδάφνης ανάμεσα στο πράσινο των ελαιώνων, που εκεί έχουν ένα σκοτεινό και στιλπνό πράσινο, και κοίταζα μια ομάδα κατσίκες που την πικροδάφνη δεν την τρώνε, αυτές που μασάνε ακόμα και την αγριοδαμασκηνιά, και σκεφτόμουν: να, λοιπόν, τα κατάφερα.

Κρήτη, το φαράγγι της Ίμπρου

Μπήκα σ' εκείνη την ταβέρνα από απλή περιέργεια: για να κοιτάξω. H αίθουσα ήταν γυμνή, με τις ψάθινες καρέκλες βαλμένες τη μια πάνω στην άλλη, και τα τραπέζια μαζεμένα σε μια γωνιά. Υπήρχαν φωτογραφίες στους τοίχους και βάλθηκα να τις κοιτάζω. Σ' εκείνο το χωριό λατρεύουν δύο πρόσωπα: o ένας είναι o Βενιζέλος, γιατί εκεί γεννήθηκε κι εκεί είχε το στρατηγείο του κατά τη διάρκεια των πολέμων του' και τον βλέπει κανείς σε νεανικά πορτρέτα και σε κιτρινισμένες εφημερίδες που εικονογραφούν την αγάπη του για το λαό του. Ο άλλος είναι ο Καζαντζάκης, γιατί σ' αυτό το χωριό κάποτε σταμάτησε όταν τον κυνηγούσε κάποια από τις πολλές δυστυχίες του, κι εδώ τον καλοδέχτηκαν. Είναι ένας συγγραφέας που δεν τον αγάπησα ποτέ μου, ίσως επειδή μοιάζουμε στην αλαζονεία, μόνο που, στους μικρομαιάνδρους της ύπαρξής μας, οι δρόμοι της αλαζονείας είναι πιο πολλοί από εκείνους του Κυρίου, και στην περίπτωση του η αλαζονεία διάλεξε την οδό του θάρρους και της περηφάνιας. Η δική μου περίπτωση είναι εντελώς διαφορετική, όπως πολύ καλά ξέρεις, αφού η περηφάνια οδηγεί προς τη δειλία. Εκτός από το πορτρέτο του, που τον δείχνει ντυμένο στην τρίχα (σακάκι, γραβάτα, περιποιημένα μουστάκια, μπριγιαντίνη, το βαθύ βλέμμα όποιου κοιτάζει τη φωτογραφική μηχανή σαν να κοιτάζει στα μάτια κατευθείαν την Αλήθεια), υπήρχε και η φωτογραφία του τάφου του (ας τον χαρακτηρίσουμε έτσι), γιατί η Εκκλησία του δεν δέχτηκε στο νεκροταφείο έναν άνθρωπο που της φαινόταν βλάσφημος, και η πόλη του, το Ηράκλειο, έθαψε τα λείψανα του στα τείχη της, κι έβαλε στην επιτύμβια πλάκα μια φράση του μέσα στην οποία ο ίδιος χωράει ολόκληρος, από την κορυφή έως τα νύχια : «Δεν πιστεύω τίποτα. Δεν ελπίζω τίποτα. Είμαι ελεύθερος ». Βλέπεις πώς πάνε τα πράγματα και τι τα οδηγεί: αρκεί μια τέτοια φράση για να καταστραφούν τα σχέδια ενός άνθρωπου σαν κι εμένα. Η σιωπή είναι, πράγματι, πολύ εύθραυστη. -Το ποτάμι-

Με όλα αυτά, όμως, πήδηξα από το ένα θέμα στο άλλο, γιατί αν δεν κάνω λάθος σου μιλούσα για το νησί. Λοιπόν: αν μ' έναν πρόχειρο υπολογισμό έχει μια διάμετρο που δεν ξεπερνά τα πενήντα χιλιόμετρα, κατά τη γνώμη μου δεν υπάρχουν περισσότεροι από ένας κάτοικοι ανά δέκα τετραγωνικά χιλιόμετρα. Πραγματικά λίγοι. Ίσως να είναι περισσότερες οι κατσίκες, θα έλεγα μάλιστα πως είμαι σίγουρος γι' αυτό. Το μοναδικό αγαθό που παράγει τούτη η γη, εκτός από τα αγκάθια και τα φραγκόσυκα, είναι το πεπόνι, εκεί όπου το πετρώδες έδαφος μετατρέπεται σε άμμο, μια κιτρινωπή άμμο στην οποία οι κάτοικοι καλλιεργούν πεπόνια, μόνο πεπόνια, μικρά σαν γκρέιπ φρούτ, και γλυκύτατα. Τα πεπονοχώραφα διαχωρίζονται μεταξύ τους από τα κλήματα ενός αμπελιού που μοιάζει σχεδόν άγριο και που αναπτύσσεται σε τρύπες σκαμμένες μέσα στην άμμο ώστε να μην το κάψει η αλμύρα κι ώστε να μπορεί να συλλέγει τη νυχτερινή δροσιά, που σίγουρα είναι η μοναδική τροφή για τις ρίζες του. Από το σταφύλι του βγαίνει ένα σκούρο κοκκινέλι, νομίζω με υψηλό αλκοολικό βαθμό, που αποτελεί το μοναδικό ποτό του νησιού, εκτός από τα αφεψήματα από αγριοβότανα που πίνονται ακόμα και κρύα, και που είναι πικρά αλλά αρκετά αρωματικά. Μερικά είναι κίτρινα γιατί υπάρχει ένα είδος αγκαθωτού κρόκου που φυτρώνει ανάμεσα στις πέτρες και μοιάζει με πλακουτσωτή αγκινάρα' κι αυτό το ρόφημα δίνει ένα δυνατό μεθύσι, πολύ περισσότερο από το κρασί, και προσφέρεται στους αρρώστους και στους ετοιμοθάνατους. Μετά από μια αίσθηση ασυνήθιστης ευεξίας σε ρίχνει σε έναν βαρύ ύπνο, κι όταν ξυπνάς δεν ξέρεις πόσος χρόνος έχει περάσει: Ίσως ολόκληρες μέρες, χωρίς όνειρα. -Εισιτήριο στη θάλασσα-

= = = = = = = =

Τα αποσπάσματα είναι από το βιβλίο του Antonio Tabucchi Δύο Ελληνικά Διηγήματα σε μετάφραση Ανταίου Χρυσοστομίδη, εκδ. Άγρα, 2000.

Τακτικός επισκέπτης της χώρας μας ["ο έρωτας του Ιταλού συγγραφέα και διανοητή Αντόνιο Ταμπούκι για την Ελλάδα είναι κάτι περισσότερο από δηλωμένος. Είναι γνωστό άλλωστε ότι τα τελευταία χρόνια περνά ένα μέρος των διακοπών του στην αγαπημένη του Κρήτη, παρέα με τον αποκλειστικό του μεταφραστή Ανταίο Χρυσοστομίδη" - Ελευθεροτυπία, 28/6/2008], έγραψε τα δύο διηγήματα σε κάποιο από αυτά τα ταξίδια του. Ανήκουν σε μία συλλογή με τίτλο Είναι αργά, όλο και πιο αργά και η προδημοσίευσή τους, σε ειδική έκδοση στα ελληνικά, ήταν επιθυμία του συγγραφέα ως προσφορά στους Έλληνες φίλους του και στην Κρήτη. Το πορτρέτο του εξώφυλλου είναι του Valerio Adami και φιλοτεχνήθηκε ειδικά για την ελληνική έκδοση. Όταν, δυο χρόνια αργότερα, κυκλοφόρησε από τον ίδιο εκδοτικό οίκο και η πλήρης συλλογή, ο Αντόνιο Ταμπούκι ήταν πάλι στην Ελλάδα, για να την παρουσιάσει μαζί με τον μεταφραστή και φίλο του Ανταίο Χρυσοστομίδη, και να επισκεφθεί την αθηναϊκή έκθεση βιβλίου, τον Σεπτέμβριο του 2002.

Πίζα, ο ποταμός Άρνο

Η Ιταλία, η Πορτογαλία, που έγινε η δεύτερη πατρίδα του, αλλά και η Ελλάδα είναι οι τρεις χώρες που περνούν μέσα από το έργο, αλλά και την ζωή του ιταλού συγγραφέα και ακαδημαϊκού, που το πρώτο του μυθιστόρημα (Piazza d'Italia) κυκλοφόρησε το 1975 από τον μεγάλο ιταλικό εκδοτικό οίκο Μπομπιάνι. Ο Αντόνιο Ταμπούκι γεννήθηκε στην Πίζα και μεγάλωσε στην κοντινή μικρή κωμόπολη Βεκιάνο, στο σπίτι της γιαγιάς και του παππού του.

Vecchiano

Είναι από τους πρώτους μελετητές και κριτικούς του έργου του Πεσσόα και μαζί με την πορτογαλίδα σύζυγό του, την φιλόλογο María José de Lancastre, έχει μεταφράσει πολλά έργα του. Γοητεύθηκε από τον πολυπρόσωπο σπουδαίο πορτογάλο λογοτέχνη, όταν στις αρχές της δεκαετίας του '60 βρήκε τυχαία, στο Παρίσι, το ποίημα "Καπνοπωλείο" που υπέγραφε ο Άλβαρο ντε Κάμπος, ένας από τους σημαντικούς ετερωνύμους του Πεσσόα. Λάτρης και ο ίδιος της Πορτογαλίας (με αφορμή το ενδιαφέρον του για την μελέτη του Πεσσόα έμαθε τα πορτογαλικά), δίδαξε Πορτογαλική γλώσσα και Λογοτεχνία στα πανεπιστήμια της Μπολόνια, της Γένοβα και της Σιένα. Βραβευμένος και τιμημένος στην πατρίδα του, στην Γερμανία, την Ισπανία, την Γαλλία και το Βέλγιο έχει πλούσιο συγγραφικό, κριτικό και μεταφραστικό έργο και τα βιβλία του έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες. - (Κ.σ-Μ.)

- Φωτογραφίες: unesco org, olous-travel.gr,
freefoto.com, lavocedelserchio.it
- Εξώφυλλα βιβλίων: protoporia.gr, lemoni.gr,
baskerville.it

Aκόμα:
- ο Antonio Tabucchi στoν ιστότοπο της
Bιβλιοθήκης Κολλεγίου Αθηνών - Κολλέγιου Ψυχικού